ปัญหาดุลยภาพระหว่างสถาบันนิติบัญญัติ บริหาร และตุลาการ ต่อระบอบประชาธิปไตยของไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ปัญหาดุลยภาพเชิงโครงสร้างระหว่างสถาบันนิติบัญญัติ บริหาร และตุลาการในระบบรัฐสภาไทย และ 2) วิเคราะห์ผลกระทบของปัญหาดุลยภาพเชิงโครงสร้างดังกล่าวที่มีต่อการปกครองในระบอบประชาธิปไตยไทย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากการวิเคราะห์เอกสารร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 20 คน คัดเลือกแบบเจาะจงจากสามกลุ่ม ได้แก่ นักวิชาการด้านรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์ นักการเมืองและสมาชิกรัฐสภา และตุลาการ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบวิเคราะห์เอกสารและแบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์เชิงประเด็น ตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลโดยวิธีการตรวจสอบสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า 1) ความสัมพันธ์ระหว่างสามสถาบันหลักมีความไม่สมดุลเชิงโครงสร้าง ได้แก่ การครอบงำของฝ่ายบริหารเหนือกระบวนการนิติบัญญัติผ่านระบบอุปถัมภ์และมติพรรค ความย้อนแย้งเชิงโครงสร้างสองชั้นที่ทำให้การตรวจสอบของฝ่ายนิติบัญญัติไม่สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และการขยายอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญโดยปราศจากกลไกความรับผิดชอบย้อนกลับที่เพียงพอ และ 2) ความไม่สมดุลดังกล่าวส่งผลกระทบต่อระบอบประชาธิปไตยไทย ได้แก่ การลบล้างเจตจำนงของประชาชนโดยองค์กรที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง การที่ฝ่ายบริหารใช้อำนาจโดยปราศจากการตรวจสอบเชิงสถาบันที่มีประสิทธิภาพ การกัดกร่อนหลักนิติธรรมจากความไม่สมดุลของอำนาจ และความไม่ไว้วางใจของประชาชนต่อระบบการเมืองที่นำไปสู่วงจรของความไม่มีเสถียรภาพ บทความเสนอแนวทางการปฏิรูปโดยการเสริมสร้างความเป็นอิสระของฝ่ายนิติบัญญัติ การสร้างกลไกความรับผิดชอบย้อนกลับสำหรับฝ่ายตุลาการ และการปฏิรูประบบพรรคการเมืองเพื่อลดอิทธิพลของระบบอุปถัมภ์