การบูรณาการองค์ความรู้การปฏิบัติกรรมฐานในวัฒนธรรมพระพุทธศาสนา ร่วมสมัยแบบไทย เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบการปฏิบัติกรรมฐานในคัมภีร์พระพุทธศาสนา 2) ศึกษาองค์ความรู้การปฏิบัติกรรมฐานในวัฒนธรรมพระพุทธศาสนาร่วมสมัยแบบไทย และ 3) บูรณาการองค์ความรู้ดังกล่าวเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน โดยการวิจัยเชิงคุณภาพใช้การศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์
เชิงลึก และการสนทนากลุ่มย่อย จากกลุ่มเป้าหมาย 42 รูป/คน ส่วนการวิจัยเชิงปริมาณใช้แบบสอบถามกับกลุ่มตัวอย่าง คือ นักศึกษา (ปวช.) ชั้นปีที่ 1 จำนวน 60 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการปฏิบัติกรรมฐานที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา เป็นระบบองค์ความรู้ที่ตั้งอยู่บนหลักการแห่งความเป็นเหตุและผล โดยมีสติปัฏฐาน 4 เป็นแกนกลางในการพัฒนาปัญญาที่ดำเนินไปสู่ความพ้นทุกข์ ส่วนองค์ความรู้การปฏิบัติกรรมฐานร่วมสมัยแบบไทย 3 รูปแบบ คือ รูปแบบพองหนอ-ยุบหนอ รูปแบบเคลื่อนไหว และรูปแบบอานาปานสติมีความเชื่อมโยงกับหลักธรรมในคัมภีร์อย่างเป็นระบบ โดยเชิงโครงสร้างยึดโยงอยู่บนฐานไตรสิกขา เชิงองค์ธรรมใช้ความเพียร สติ และสัมปชัญญะเป็นกลไกในการปรับความสมดุลทางจิต และเชิงกระบวนการมุ่งเปลี่ยนผ่านจากสมมติบัญญัติไปสู่ปรมัตถธรรม เพื่อการประจักษ์แจ้งรูปนามที่ดำเนินไปตามกฏแห่งไตรลักษณ์ เมื่อบูรณาการองค์ความรู้ทั้ง 3 รูปแบบ ภายใต้กรอบพุทธธรรม พบว่า สามารถส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพชีวิตของกลุ่มตัวอย่างได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยผลการประเมินความคิดเห็นโดยรวมอยู่ในระดับมาก ( = 4.35, S.D. = 0.50) องค์ความรู้ที่สังเคราะห์ได้สะท้อนให้เห็นนวัตกรรมเชิงพุทธที่เอื้อต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตแบบองค์รวม และสามารถประยุกต์ใช้เป็นต้นแบบในการส่งเสริมสุขภาวะและการพัฒนามนุษย์ได้อย่างยั่งยืน