การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างสุขภาวะตามหลักพุทธธรรมเชิงบูรณาการ โดยใช้หลักภาวนา 4 สำหรับประชาชนอำเภอบ้านบึง จังหวัดชลบุรี

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และสาเหตุด้านสุขภาวะของประชาชนในอำเภอบ้านบึง จังหวัดชลบุรี 2) ศึกษาองค์ประกอบการพัฒนาสุขภาวะตามหลักพุทธธรรมเชิงบูรณาการ และ 3) พัฒนารูปแบบการเสริมสร้างสุขภาวะตามหลักพุทธธรรมเชิงบูรณาการสำหรับประชาชนอำเภอบ้านบึง การวิจัยนี้เป็นแบบผสานวิธี โดยการวิจัยเชิงปริมาณเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 399 คน ซึ่งได้มาจากการสุ่มตัวอย่าง แบบแบ่งชั้นจากประชากรทั้งหมด 144,887 คน มีค่าความเชื่อมั่น 0.973 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์การถดถอยแบบขั้นตอน ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 25 คน ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพปัจจุบันด้านสุขภาวะอยู่ในระดับมาก แต่ชุมชนยังเผชิญปัญหาการพัฒนา เชิงโครงสร้างทั้งด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ วัฒนธรรม และสังคม อันเนื่องมาจากการขยายตัวของเมืองและการพัฒนาอุตสาหกรรมอย่างรวดเร็ว 2) องค์ประกอบการพัฒนาสุขภาวะประกอบด้วย กายภาวนา ศีลภาวนา จิตภาวนา และปัญญาภาวนา ซึ่งเป็นการพัฒนาแบบองค์รวมที่เชื่อมโยงสุขภาวะทุกมิติอย่างเป็นระบบ โดยบูรณาการหลักพุทธธรรมสำคัญ ได้แก่ ภาวนา 4 (กาย ศีล จิต ปัญญา) เป็นกรอบหลักในการพัฒนา ร่วมกับสัปปุริสธรรม 7 เพื่อส่งเสริมคุณลักษณะของบุคคลผู้ดำเนินชีวิตอย่างมีสติและคุณธรรม อริยสัจ 4 เพื่อให้เข้าใจสาเหตุและแนวทางแก้ไขปัญหาสุขภาวะอย่างถูกต้อง รวมทั้งมรรค 8 เป็นแนวปฏิบัติในชีวิตประจำวันเพื่อนำไปสู่สุขภาวะที่ยั่งยืน และ 3) รูปแบบที่พัฒนาขึ้น ประกอบด้วย 4 มิติ ได้แก่ สุขภาวะทางกายสอดคล้องกับกายภาวนา สุขภาวะทางจิตสอดคล้องกับจิตภาวนาสุขภาวะทางสังคมเชื่อมโยงกับศีลภาวนา และสุขภาวะทางปัญญาสอดคล้องกับปัญญาภาวนา รูปแบบนี้มีลักษณะเชิงบูรณาการ ยืดหยุ่น และนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงในระดับบุคคล ครอบครัว และชุมชนผลการวิจัยสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการบูรณาการหลักพุทธธรรมกับการพัฒนาสุขภาวะสมัยใหม่ ซึ่งสามารถนำรูปแบบที่พัฒนาขึ้นไปเป็นแนวทางการสร้างเสริมสุขภาวะที่ยั่งยืนและเหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น