บทบาททางการเมืองของสถาบันตุลาการในประเทศไทย: ศึกษาศาลรัฐธรรมนูญ ระหว่างปี พ.ศ. 2540-2568
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มุ่งวิเคราะห์บทบาททางการเมืองของสถาบันตุลาการในประเทศไทยในช่วง พ.ศ. 2540 จนถึง พ.ศ. 2568 โดยใช้ศาลรัฐธรรมนูญเป็นกรณีศึกษาเพื่ออธิบายพลวัตที่ทำให้ข้อขัดแย้งทางการเมืองถูกถ่ายโอนจากเวทีรัฐสภา การเลือกตั้ง และพื้นที่สาธารณะ ไปสู่พื้นที่ของศาลหรือกระบวนการยุติธรรม โดยอาศัยกรอบแนวคิดตุลาการภิวัตน์ หลักนิติธรรม การพิจารณาทบทวนโดยตุลาการ และสถาบันนิยม เพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างกฎหมายรัฐธรรมนูญและอำนาจรัฐ โดยเชื่อมโยงกับข้อถกเถียงเรื่อง “รัฐเร้นลึก” และ “นิติสงคราม” ระเบียบวิธีวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ อาศัยการศึกษาเอกสารและการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงตีความจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญและเอกสารทางการเมืองสำคัญ โดยผลการศึกษา พบว่า หลังวิกฤตการเมือง พ.ศ. 2549 และการรัฐประหารในประเทศไทย สถาบันตุลาการโดยเฉพาะศาลรัฐธรรมนูญ ได้พัฒนาบทบาททางการเมืองอย่างเด่นชัดผ่านคำวินิจฉัย ดังนี้ 1) ทำให้ผลพวงของการรัฐประหาร และการใช้อำนาจนอกรัฐธรรมนูญมีผลทางกฎหมาย 2) ถอดถอนนายกรัฐมนตรีและเร่งให้เกิดการจัดตั้งรัฐบาลหรือการจัดวางดุลอำนาจใหม่ 3) ยุบพรรคและตัดสิทธิทางการเมืองในลักษณะเชิงป้องกัน 4) กำกับกรอบการแก้รัฐธรรมนูญและนโยบายทางการเมืองและกฎหมาย และ 5) แทรกแซงกระบวนการเลือกตั้งผ่านการวินิจฉัยให้การเลือกตั้งเป็นโมฆะ การขยายบทบาทของศาลมีทั้งด้านที่ช่วยถ่วงดุลอำนาจ แต่ขณะเดียวกันก็ก่อความไม่แน่นอนของกฎหมาย ลดทอนความยึดโยงเชิงประชาธิปไตย และเสี่ยงต่อการกลายสภาพเป็นนิติอธรรม (rule by law) มากกว่าหลักนิติธรรมแบบบรรทัดฐาน จึงได้เสนอแนวทางปรับโครงสร้างการสรรหาตุลาการ เพิ่มกลไกการตรวจสอบคำวินิฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ และพัฒนาหลักนิติธรรมที่ยึดโยงกับประชาชน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ธงชัย วินิจจะกูล. (2563). นิติรัฐอภิสิทธิ์ และ ราชนิติธรรม: ประวัติศาสตร์ภูมิปัญญาของ Rule by Law แบบไทย. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ปิยบุตร แสงกนกกุล. (2560). ศาลรัฐประหาร: ตุลาการ ระบอบเผด็จการ และนิติรัฐประหาร. นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.
Baxter, H. (2011). Habermas: The discourse theory of law and democracy. Stanford: Stanford University Press.
Dressel, B. (2012). The judicialization of politics in Asia. Oxon: Routledge.
Gibson, J. L. (2009). Judicial Institutions. In Sarah A. Binder, R. A. W. Rhodes, and Bert A. Rockman (eds.) The Oxford Handbook of Political Institutions (pp. 514-534). Oxford: Oxford University Press.
Ginsburg, T. & Moustafa, T. (2008). Rule by law: The politics of courts in authoritarian regimes. Cambridge: Cambridge University Press.
Landfried, C. (2019). Judicial power: How constitutional courts affect political transformations. Cambridge: Cambridge University Press.
McCargo, D. (2014). Competing notions of judicialization in Thailand. Contemporary Southeast Asia, 36(3), 417-441.
Mérieau, E. (2016). Thailand’s Deep State, Royal Power and the Constitutional Court (1997-2015). Journal of Contemporary Asia, 46(3), 445-466. https://doi.org/10.1080/00472336.2016.1151917
Tamanaha, B. Z. (2004). On the rule of law: History, politics, theory. Cambridge: Cambridge University Press.
Tushnet, M. (2009). Weak courts, strong rights: Judicial review and social welfare rights in comparative constitutional law. New Jersey: Princeton University Press.
Whittington, K. E. (2007). Political foundations of judicial supremacy: The presidency, the Supreme Court, and constitutional leadership in U.S. history. Princeton: Princeton University Press.
