อุดมการณ์รัฐที่ปรากฏในวาทกรรมการจัดการการศึกษาขั้นพื้นฐานโดยครอบครัว
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์อุดมการณ์ของรัฐที่ปรากฏในวาทกรรมการจัดการศึกษา ขั้นพื้นฐานโดยครอบครัว โดยมุ่งเผยให้เห็นโครงสร้างเชิงอำนาจและความสัมพันธ์ที่ไม่เท่าเทียมระหว่างรัฐกับครอบครัวเป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพที่ใช้วิธีการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ตามแนวทางของแฟร์คลาฟ โดยวิเคราะห์จากเอกสารราชการ กฎหมาย และนโยบายที่เกี่ยวข้อง จำนวน 18 ฉบับ ผลการวิจัยพบว่า วาทกรรมการจัดการศึกษาโดยครอบครัวถูกครอบงำโดยอุดมการณ์รัฐนิยม ซึ่งรัฐได้สถาปนาตนเองในฐานะผู้มีอำนาจแต่เพียงผู้เดียวในการนิยาม กำกับ และควบคุมมาตรฐานการศึกษา ส่งผลให้สถานะของบ้านเรียนเป็นเพียงทางเลือกภายใต้การอนุญาตจากรัฐ การวิเคราะห์ใน 3 ระดับ พบว่า 1) ในระดับตัวบท ภาษาในกฎหมายและนโยบาย เช่น พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และหลักสูตรแกนกลางฯ ทำหน้าที่เปลี่ยนสิทธิของครอบครัวให้กลายเป็น หน้าที่ที่ต้องปฏิบัติตาม และบังคับให้การเรียนรู้ที่หลากหลายอยู่ภายใต้กรอบมาตรฐานเดียวของรัฐ 2) ในระดับวิถีปฏิบัติวาทกรรม พบว่า รัฐผูกขาดกระบวนการผลิตและเผยแพร่วาทกรรมแบบบนลงล่างอย่างสิ้นเชิง กีดกันเสียงของครอบครัว และก่อให้เกิดความรุนแรงเชิงสัญลักษณ์ ผ่านระบบราชการที่ซับซ้อน 3) ในระดับสังคมและวัฒนธรรม วาทกรรมนี้ถูกค้ำจุนโดยความเชื่อในอำนาจรัฐที่ฝังรากลึก วัฒนธรรมราชการและโครงสร้างสังคมเชิงลำดับชั้น โดยสรุป การจัดการศึกษาโดยครอบครัวในสังคมไทยจึงเป็นอิสรภาพภายใต้การควบคุมซึ่งสะท้อนโครงสร้างอำนาจที่ไม่เป็นประชาธิปไตย การเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนจึงไม่ได้เป็นเพียงการแก้ไขนโยบาย แต่ต้องรื้อสร้างโครงสร้างเชิงอุดมการณ์ที่ครอบงำสังคม เพื่อนำไปสู่ความสัมพันธ์เชิงอำนาจที่เท่าเทียมและเคารพในความหลากหลายทางการศึกษาอย่างแท้จริง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กฎกระทรวงว่าด้วยสิทธิในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานโดยครอบครัว. (2547). ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 21 ตอนพิเศษ 73 ก หน้า 12-16 (8 พฤศจิกายน 2547).
กัญญาวีร์ แก้วนุ้ย. (2559). การสร้างตัวตนคนเป็นพ่อแม่ในการจัดการศึกษาโดยครอบครัวด้วยปฏิบัติการคอนเฟสชั่น. ใน ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาพัฒนศึกษาศาสตร์. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
โชติเวชญ์ อึ้งเกลี้ยง และคณะ. (2561). กระบวนการเรียนรู้สู่เยาวชนนักคิดสร้างสรรค์. วารสารพัฒนศาสตร์, 2(2), 178-216.
ปัณฑ์ฎาริณ ศรีจันทร์. (2564). เรื่องเล่าบนเส้นทางการเรียนรู้ของครอบครัวโฮมสคูล. ใน วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาการเรียนรู้และนวัตกรรมการศึกษา. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วนิดา สิทธิรณฤทธิ์. (2527). พัฒนาการทางการศึกษาของไทย. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สำนักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ. (2567). หนังสือสำนักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ที่ ศธ 04006/ว3230 ลงวันที่ 8 สิงหาคม 2567 เรื่อง จัดสรรงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 กิจกรรมการสนับสนุนค่าใชจ่ายในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน งบเงินอุดหนุน ภาคเรียนที่ 1/2567. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
Apple, M. W. (2004). Ideology and Curriculum. (3rd ed.). New York: Routledge Falmer.
Ball, S. J. (2003). The teacher's soul and the terrors of performativity. Journal of Education Policy, 18(2), 215-228.
Biesta, G. J. J. (2010). Good education in an age of measurement: Ethics, politics, democracy. Boulder: Paradigm Publishers.
Bourdieu, P. (1991). Language and Symbolic Power. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
Fairclough, N. (1989). Language and Power. London, England: Longman.
Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman.
Foucault, M. (1991a). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. London: Penguin.
Foucault, M. (1991b). Governmentality. In G. Burchell, C. Gordon, & P. Miller (Eds.), The Foucault Effect: Studies in Governmentality (pp. 87-104). Chicago: University of Chicago Press.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. New York: Herder and Herder.
Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. New York: International Publishers.
Holt, J. (1964). How Children Fail. London: Pitman.
Holt, J. (1981). Teach Your Own: A Hopeful Path for Education. New York: Delacorte Press.
Ray, B. D. (2016). "Research Facts on Homeschooling". Retrieved July 3, 2024, from https://www.nheri.org/ResearchFacts.pdf
Rothermel, P. (2012). Home Education: The Reality Behind the Rhetoric. Manchester: Manchester University Press.
