ศึกษาวิเคราะห์หลักธรรมที่ปรากฏในประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพของจังหวัดตรัง

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาหลักธรรมและประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพของจังหวัดตรัง และ 3) เพื่อวิเคราะห์หลักธรรมที่ปรากฏในประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพของจังหวัดตรัง โดยใช้การศึกษาจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 16 รูป/คน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพในคัมภีร์พระพุทธศาสนา มีการจัดการศพโดยการเผาไฟบ้าง ฝังบ้าง และการทิ้งศพบ้าง แต่ไม่ได้อธิบายขั้นตอนของพิธีกรรมเหล่านั้นเพียง แต่กล่าวถึง การนำศพไปเผาทิ้งหรือฝังดินเท่านั้น การจัดการศพในสมัยพุทธกาลจึงเป็นเรื่องของชาวบ้าน ส่วนพระสงฆ์นั้นเป็นเพียงผู้เข้าไปพิจารณาศพเพื่อการปฏิบัติธรรมและให้คติธรรมแก่ญาติของผู้ตาย หลักธรรมที่ปรากฏในประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพ ประกอบด้วย หลักไตรลักษณ์ ขันธ์ 5 ความกตัญญูกตเวที และการระลึกถึงความตาย เป็นต้น ประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพของจังหวัดตรัง ประกอบด้วย พิธีอาบน้ำศพ การปิดประกาศงานบำเพ็ญกุศลศพ การตั้งศพบำเพ็ญกุศล การจัดเลี้ยงอาหาร การฌาปนกิจศพ การเก็บและบรรจุอัฐิ และการไว้ทุกข์หลักธรรมที่ปรากฏในประเพณีการบำเพ็ญกุศลศพของจังหวัดตรัง เช่น การเอาลูกพันธุ์ (พืชท้องถิ่นภาคใต้) มาวางข้างศพ ที่หมายถึง ขณะที่มีชีวิตอยู่ควรกระทำแต่ความดีและรักษาตนอยู่ในศีลในธรรม การหักหวีเป็นสามท่อนโยนลงในโลงศพ ซึ่งหมายถึง ปริศนาธรรมไตรลักษณ์ ได้แก่ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นสิ่งที่ไม่มีตัวไม่มีตน เป็นต้น