คติพระโพธิสัตว์ที่ปรากฏในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคติพระโพธิสัตว์ที่ปรากฏในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง โดยศึกษาตัวบทจากวรรณกรรมสมัยอยุธยาเรื่องคำฉันท์สรรเสริญพระเกียรติพระพุทธเจ้าหลวงปราสาททอง ผลการศึกษาพบว่า คติพระโพธิสัตว์เป็นแนวคิดที่เกิดขี้นในอินเดียก่อนสมัยพุทธกาล อันมีที่มาจากแนวคิดวีรบุรุษทางการเมืองและวีรบุรุษทางศาสนา ส่วนคติพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทและฝ่ายมหายานนั้นมีความหมายแตกต่างกัน กล่าวคือ พระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท พระโพธิสัตว์ หมายถึง ผู้สะสมบุญบารมีเพื่อเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต ส่วนพระพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน พระโพธิสัตว์ หมายถึง พุทธศาสนิกชนทุกคนสามารถสะสมบุญบารมีเพื่อเป็นพระพุทธเจ้าได้เช่นเดียวกัน มิได้จำกัดเพียงบุคคลใดบุคคลหนึ่งเท่านั้น และคติพระโพธิสัตว์ที่ปรากฏในรัชสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองนั้น พระองค์ทรงน้อมนำคติพระโพธิสัตว์ตั้งมั่นยังพระราชหฤทัย ซึ่งส่งผลให้พระองค์ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจเพื่อบ้านเมืองสงบสุขร่มเย็น ปวงประชาราษฎร์มีความสุข ปราศจากความทุกข์ร้อน การศึกษาในครั้งนี้ได้ข้อค้นพบใหม่ คือ เดิมถือกันว่าพระมหากษัตริย์สมัยอยุธยาเป็นต้นมานำแนวคิดเทวราชาจากอาณาจักรขอม และนำการปกครองแบบสมบูรณญาสิทธิราชย์ปกครองอาณาจักรอยุธยา ทำให้พระราชลักษณ์ของพระองค์ทรงเป็นองค์สมมุติเทพตามอย่างแนวคิดเทวราชา จากการศึกษาพบว่าพระมหากษัตริย์สมัยอยุธยานำแนวคิดเทวราชามาใช้เพียงรูปแบบเท่านั้น เพื่อการปกครองอาณาจักรอยุธยาเท่านั้น แต่พระราชหฤทัยของพระองค์นั้นทรงเปี่ยมด้วยพระมหากรุณาธิคุณอันมีที่มาจากคติพระโพธิสัตว์ พระมหากษัตริย์ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจทำคุณประโยชน์แก่บ้านเมืองและปวงประชาราษฎร์เป็นสำคัญ ซึ่งมีสมเด็จพระเจ้าปราสาททองเป็นตัวแทนพระมหากษัตริย์สมัยอยุธยา