การศึกษาเชิงวิเคราะห์ความมีอยู่ของภพภูมิของชีวิต ตามพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาลักษณะความมีอยู่ของทุคติภูมิและตัวอย่างที่ปรากฏในพระ ไตรปิฎก 2) เพื่อศึกษาลักษณะความมีอยู่ของสุคติภูมิและตัวอย่างที่ปรากฏในพระไตรปิฎก 3) เพื่อวิเคราะห์ความมีอยู่ของภพภูมิของชีวิตตามพุทธปรัชญาเถรวาท การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เป็นการศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับความมีอยู่ของภพภูมิของชีวิตตามพุทธปรัชญาเถรวาทที่ปรากฏในคัมภีร์ปฐมภูมิ คือ พระไตรปิฎก คัมภีร์ทุติยภูมิ เช่น คัมภีร์อรรถกถา และหนังสือชั้นหลังในทรรศนะของนักวิชาการทางพระพุทธศาสนา

          ผลการวิจัย พบว่า ในพุทธปรัชญาเถรวาทได้มีการแบ่งความมีอยู่ของภพภูมิออกเป็น 2 ประเภทคือ โลกิยภูมิและโลกุตตรภูมิ โลกิยภูมิเป็นภูมิที่ชีวิตยังตกอยู่ในวิสัยของโลกที่ยังมีกิเลสตัณหาต่าง ๆ ยังต้องมีการเวียนว่ายตายเกิดซึ่งต่างจากโลกุตตรภูมิที่มีสภาวะของการอยู่เหนือกิเลสต่าง ๆ ปฏิบัติตนให้หลุดพ้นจากความทุกข์ โลกิยภูมิได้แบ่งเป็น 2 ระดับใหญ่ ๆ คือ ทุคติภูมิและสุคติภูมิ ทุคติภูมิเป็นภูมิที่ไปไม่ดี มีทั้งความทุกข์กายทุกข์ใจโดยมี 4ภูมิ คือ ติรัจฉานภูมิ อสุรกายภูมิ เปตติวิสัยภูมิ และนิรยภูมิ ส่วนสุคติภูมิเป็นภูมิที่ดีมีความสุขทั้งกายและใจโดยมี 3 ภูมิ คือ มนุสสภูมิ เทวภูมิ และพรหมภูมิ ความแตกต่างของการกำเนิดเกิดในทุคติภูมิหรือสุคติภูมินั้นขึ้นอยู่กับการกระทำของมนุษย์ หากการกระทำใดเป็นไปด้วยอกุศลกรรมบถมีการฆ่าสัตว์ เป็นต้น การกระทำนั้นย่อมส่งผลให้ชีวิตนั้นไปเกิดในทุคติภูมิ แต่หากการกระทำนั้นเป็นไปด้วยกุศลกรรมบถมีการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นต้น การกระทำนั้นย่อมส่งผลให้ชีวิตนั้นไปเกิดในสุคติภูมิ เพราะในพุทธปรัชญาเถรวาทถือว่าสัตว์มีชีวิตทั้งหลายย่อมเป็นไปตามกฎแห่งกรรม