หลักพุทธธรรมสู่การเสริมสร้างภาวะผู้นำนักเรียน: กรอบแนวคิดเชิงวิชาการบนฐานของไตรสิกขาและพระสัทธรรม 3 ในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครศรีธรรมราช
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การพัฒนาภาวะผู้นำนักเรียนเป็นเป้าหมายสำคัญของการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21 เป็นกระบวนการ พัฒนาผู้เรียนให้สามารถคิดวิเคราะห์ ตัดสินใจ ทำงานร่วมกับผู้อื่น รับผิดชอบต่อส่วนรวม ดำรงตนเป็นพลเมือง
ที่มีคุณภาพ การพัฒนาภาวะผู้นำนักเรียนในสถานศึกษาส่วนใหญ่ดำเนินการผ่านกิจกรรมหรือโครงการเฉพาะด้าน จึงขาดกรอบแนวคิดที่เชื่อมโยงการพัฒนาคุณลักษณะภายใน กระบวนการเรียนรู้และพฤติกรรมภาวะผู้นำอย่างเป็นระบบ บทความวิชาการมีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับการเสริมสร้างภาวะผู้นำนักเรียนบนฐานของหลักไตรสิกขาและพระสัทธรรม 3 นำเสนอกรอบแนวคิดนี้ประยุกต์ใช้ในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครศรีธรรมราช สังเคราะห์ข้อมูลจากพระไตรปิฎก คัมภีร์และเอกสารทางพระพุทธศาสนา ตำราวิชาการและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง การสังเคราะห์ พบว่า ไตรสิกขา ได้แก่ ศีล สมาธิและปัญญา ทำหน้าที่เป็นกรอบพัฒนาพฤติกรรม จิตใจและปัญญาของผู้เรียน พระสัทธรรม 3 ได้แก่ ปริยัติ ปฏิบัติและปฏิเวธ เป็นกลไกการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงความรู้ความเข้าใจ การลงมือปฏิบัติและผลแห่งการเปลี่ยนแปลง การบูรณาการหลักธรรมทั้งสองก่อให้เกิดองค์ความรู้ใหม่ คือ “ระบบการพัฒนาภาวะผู้นำนักเรียนจากภายในสู่ภายนอก” ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ ได้แก่ การพัฒนาตนเอง กระบวนการเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลง และการสร้างภาวะผู้นำเพื่อสังคม เริ่มจากการพัฒนาคุณลักษณะภายในผ่านไตรสิกขา ใช้พระสัทธรรม 3 ขับเคลื่อนความรู้สู่การปฏิบัติและพัฒนาไปสู่พฤติกรรมภาวะผู้นำที่สะท้อนการกำกับตนเอง การทำงานร่วมกับผู้อื่น การตัดสินใจอย่างมีเหตุผลและความรับผิดชอบต่อสังคม ระบบมุ่งพัฒนาผู้เรียนให้สามารถนำตนเองด้วยปัญญา นำผู้อื่นด้วยคุณธรรม นำสังคมด้วยความรับผิดชอบ กรอบแนวคิดนี้ใช้เป็นฐานในการกำหนดนโยบาย ออกแบบหลักสูตร จัดการเรียนรู้ จัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน และประเมินภาวะผู้นำนักเรียนให้เหมาะสมกับบริบทของสถานศึกษา
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
ไพฑูรย์ สินลารัตน์ และคณะ. (2561). การศึกษา 4.0 เป็นยิ่งกว่าการศึกษา. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2562). พุทธธรรม: ฉบับปรับขยาย. กรุงเทพมหานคร: มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์.
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครศรีธรรมราช. (2566). แผนพัฒนาการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2566 - 2570. นครศรีธรรมราช: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษานครศรีธรรมราช.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564). แนวทางการพัฒนาสมรรถนะหลักของผู้เรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานในช่วงเปลี่ยนผ่านสู่หลักสูตรฐานสมรรถนะ. กรุงเทพมหานคร: บริษัท พริกหวานกราฟฟิค จำกัด.
Bush, T. (2020). Theories of Educational Leadership and Management. London: SAGE.
Fullan, M. (2016). The New Meaning of Educational Change. New York: Teachers College Press.
International Commission on the Futures of Education. (2021). Reimagining our futures together: A new social contract for education. Paris: UNESCO.
Komives, S. R. & Wagner, W. (2009). Leadership for a Better World: Understanding the Social Change Model of Leadership Development. USA: Jossey-Bass.
Leithwood, K. et al. (2008). Seven strong claims about successful school leadership. School Leadership & Management, 28(1), 27-42.
Northouse, P. G. (2022). Leadership: Theory and Practice. London: SAGE.
OECD. (2019). OECD future of education and skills 2030: OECD Learning Compass 2030. OECD Publishing. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2021). The state of school education: One year into the COVID pandemic. Paris: OECD Publishing.