ตรรกะการเมืองแบบผสมผสาน: การเปลี่ยนผ่านของระบบอุปถัมภ์ในสังคมแพลตฟอร์ม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์การเปลี่ยนผ่านของอำนาจอุปถัมภ์ทางการเมืองไทยภายใต้สังคมแพลตฟอร์ม 2) อธิบายบทบาทของอินฟลูเอ็นเซอร์ทางการเมืองในฐานะตัวกลางดิจิทัลในการปรับโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างการเมืองแบบอุปถัมภ์กับการเมืองบนแพลตฟอร์ม และ 3) สังเคราะห์ตรรกะการเมืองแบบผสมผสานเพื่ออธิบายการเปลี่ยนผ่านของระบบอุปถัมภ์ในสังคมแพลตฟอร์ม บทความนี้ใช้การทบทวนวรรณกรรมแบบกำหนดขอบเขต (Scoping Review) ร่วมกับการสังเคราะห์เชิงแนวคิด (Conceptual Synthesis) จากวรรณกรรมด้านการเมืองอุปถัมภ์ การเมืองบนแพลตฟอร์มดิจิทัล และตรรกะเชิงสถาบัน ทั้งในบริบทไทยและต่างประเทศ ผลการศึกษาพบว่า การเมืองบนแพลตฟอร์มดิจิทัลมิได้แทนที่ระบบอุปถัมภ์แบบดั้งเดิม แต่ทำให้ตรรกะอุปถัมภ์และตรรกะแพลตฟอร์มทำงานร่วมกัน สะท้อนผ่าน 4 มิติสำคัญ ได้แก่ ฐานความสัมพันธ์ที่เปลี่ยนจากความใกล้ชิดเชิงพื้นที่สู่แพลตฟอร์ม กลไกการระดมการสนับสนุนที่เปลี่ยนจากเครือข่ายชุมชนสู่การมีส่วนร่วมเชิงดิจิทัล ฐานอำนาจที่เปลี่ยนจากสถานะทางสังคมสู่ทุนเชิงสัญลักษณ์ดิจิทัล และเครือข่ายอิทธิพลที่ขยายข้ามพื้นที่ ในทางปฏิบัติ การเปลี่ยนแปลงนี้ปรากฏให้เห็นจากกลุ่มการเมืองแบบบ้านใหญ่ที่ผสานเครื่องมือดิจิทัลเข้ากับฐานอำนาจเดิม และผู้สร้างเนื้อหาที่ทำหน้าที่คล้าย “หัวคะแนนดิจิทัล” เชื่อมโยงผู้สนับสนุนข้ามพื้นที่ นอกจากนี้ อินฟลูเอ็นเซอร์ทางการเมืองยังเป็นตัวกลางอำนาจดิจิทัลและผู้ระดมการสนับสนุนผ่านการมองเห็นและการมีส่วนร่วมบนแพลตฟอร์มบทความนี้จึงเสนอ “ตรรกะการเมืองแบบผสมผสาน” (Hybrid Political Logic) เพื่ออธิบายการทำงานร่วมกันระหว่างสองตรรกะผ่านกระบวนการที่เรียกว่า “การเมืองอุปถัมภ์เชิงดิจิทัล” ซึ่งกำลังกลายเป็นกลไกสำคัญของการจัดระเบียบอำนาจทางการเมืองไทยร่วมสมัย ใช้วิเคราะห์ปรากฏการณ์ทางการเมืองไทย ออกแบบยุทธศาสตร์การสื่อสาร และเป็นแนวทางสำหรับการศึกษาเชิงประจักษ์ต่อไป