การประยุกต์ใช้หลักธรรมในพระสุตตันตปิฎกเพื่อพัฒนาการปกครองคณะสงฆ์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักธรรมในพระสุตตันตปิฎกที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาการปกครองคณะสงฆ์ 2) เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้หลักธรรมดังกล่าวในการพัฒนาการปกครองคณะสงฆ์ และ 3) เพื่อเสนอแนะแนวทางการใช้หลักธรรมในพระสุตตันตปิฎกเพื่อพัฒนาการปกครองคณะสงฆ์ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 30 รูป/คน ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก และผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 12 รูป/คน ด้วยการสนทนากลุ่มเฉพาะ ซึ่งได้มาจากการคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลด้วยเทคนิคสามเส้า ผลการวิจัยพบว่า หลักธรรมสำคัญในพระสุตตันตปิฎกที่สามารถประยุกต์ใช้เพื่อพัฒนา การปกครองคณะสงฆ์ ได้แก่ อัคคัญญสูตร พระสูตรที่อธิบายถึงพื้นฐานแห่งความชอบธรรมของอำนาจ จักกวัตติสูตร พระสูตรที่อธิบายถึงภาวะผู้นำเชิงคุณธรรม และอปริหานิยธรรม หลักธรรมที่เป็นกลไกสำคัญของการมีส่วนร่วมในการบริหารองค์กร โดยหลักธรรมทั้งสามสามารถบูรณาการเป็นระบบการปกครองเชิงธรรมาภิบาล 3 ระดับ ได้แก่ ระดับนโยบาย ระดับโครงสร้าง และระดับปฏิบัติ องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัย คือ “โมเดลการปกครองคณะสงฆ์เชิงระบบ SIAD (SIAD Sangha Governance Model)” ซึ่งเป็นกรอบแนวคิดเชิงบูรณาการสำหรับการพัฒนาการปกครองคณะสงฆ์ให้มีความชอบธรรม มีภาวะผู้นำเชิงคุณธรรม และทำให้มีกลไกการมีส่วนร่วม เป็นต้นแบบในการพัฒนาการบริหารองค์กรสงฆ์และองค์กรสาธารณะบนฐานหลักธรรมได้อย่างเป็นรูปธรรมโมเดลดังกล่าวสามารถใช้เป็นกรอบการพัฒนาการปกครองคณะสงฆ์ให้มีประสิทธิภาพ และสอดคล้องกับหลักพระธรรมวินัย