การวางแผนภาษีเงินได้นิติบุคคลภายใต้การจัดการกำไรผ่านกิจกรรมจริง:  หลักฐานเชิงประจักษ์จากบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

อัครวิชช์ รอบคอบ; จินดารัตน์  ปีมณี; เกสินี หมื่นไธสง; สุธนา  บุญเหลือ; พัฒนพงศ์  กุมสิน

doi:10.60027/iarj.2026.e299590

ผู้แต่ง

อัครวิชช์ รอบคอบ คณะการบัญชีและการจัดการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม https://orcid.org/0000-0003-1515-9789
จินดารัตน์ ปีมณี คณะการบัญชีและการจัดการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม https://orcid.org/0000-0001-5813-5598
เกสินี หมื่นไธสง คณะการบัญชีและการจัดการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม https://orcid.org/0000-0002-3415-7255
สุธนา บุญเหลือ คณะการบัญชีและการจัดการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0000-3750-7903
พัฒนพงศ์ กุมสิน คณะการบัญชีและการจัดการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0001-5534-8720

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e299590

คำสำคัญ:

การวางแผนภาษีเงินได้นิติบุคคล, การจัดการกำไรผ่านกิจกรรมจริง, อัตราภาษีที่แท้จริง, บริษัทข้ามชาติ, พฤติกรรมการหลีกเลี่ยงภาษี

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การวางแผนภาษีเงินได้นิติบุคคลถือเป็นกลยุทธ์เชิงองค์กรที่สำคัญในการลดภาระภาษีและเพิ่มผลตอบแทนหลังภาษีแก่ผู้ถือหุ้น อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในบริบทตลาดทุนไทยยังขาดการศึกษาที่อธิบายลักษณะการใช้ REM ร่วมกับการวางแผนภาษีของบริษัทจดทะเบียน โดยเฉพาะการเชื่อมโยงเชิงทฤษฎีระหว่าง Tax Avoidance Behavior และ Real Activities Manipulation ภายใต้กรอบ Agency Theory และ Political Cost Hypothesis อย่างเป็นระบบ การวิจัยนี้ จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างการวางแผนภาษีเงินได้นิติบุคคลและ REM ของบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

ระเบียบวิธีวิจัย: การศึกษาใช้ข้อมูลทุติยภูมิของบริษัทจดทะเบียนช่วงปี พ.ศ. 2559–2562 วิเคราะห์ด้วยแบบจำลองการถดถอยพหุคูณภาคตัดขวาง โดยวัดการวางแผนภาษีด้วย ETR และ CETR และวัด REM ผ่านตัวแปรแทน 4 ประเภท ได้แก่ กระแสเงินสดจากการดำเนินงานที่ผิดปกติ (R_CFO) ต้นทุนการผลิตที่ผิดปกติ (R_PROD) ค่าใช้จ่ายตามดุลยพินิจที่ผิดปกติ (R_EXP) และกำไรจากการจำหน่ายสินทรัพย์ที่ผิดปกติ (R_GAIN) โดยให้น้ำหนักหลักแก่ R_EXP และ R_GAIN ในฐานะตัวแปรแทนที่สะท้อนพฤติกรรม REM ที่เชื่อมโยงกับการวางแผนภาษีได้อย่างมีนัยสำคัญ

ผลการวิจัย: ผลการศึกษาพบว่า R_EXP และ R_GAIN มีความสัมพันธ์เชิงลบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับทั้ง ETR และ CETR สะท้อนพฤติกรรมของผู้บริหารในการลดค่าใช้จ่ายตามดุลยพินิจและกำหนดจังหวะเวลาการจำหน่ายสินทรัพย์เชิงกลยุทธ์เพื่อเพิ่มกำไรทางบัญชีควบคู่กับการลดภาระภาษีพร้อมกัน ขณะที่ R_CFO และ R_PROD ไม่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจากมีต้นทุนทางเศรษฐกิจสูงกว่า นอกจากนี้ MNF แสดงความสัมพันธ์ระหว่าง REM กับการวางแผนภาษีในระดับที่เข้มข้นกว่าบริษัทในประเทศ โดยเฉพาะผ่านช่องทาง R_EXP และ R_PROD ทั้งนี้ ผลการวิจัยทั้งหมดเป็นหลักฐานเชิงความสัมพันธ์ (Associational Evidence) มิใช่การอนุมานเชิงสาเหตุ เนื่องจากการออกแบบวิจัยภาคตัดขวางไม่รองรับการสรุปเชิงสาเหตุ

สรุปผล: การศึกษานี้ ให้ข้อค้นพบที่เป็นประโยชน์แก่หน่วยงานกำกับดูแล ผู้สอบบัญชี และนักลงทุนในการประเมินคุณภาพกำไรและความเสี่ยงด้านภาษีของบริษัทจดทะเบียนในตลาดทุนไทย และเสริมองค์ความรู้เชิงทฤษฎีเกี่ยวกับจุดบรรจบระหว่าง Tax Avoidance Behavior และ Real Activities Manipulation ในบริบทตลาดทุนเกิดใหม่

เอกสารอ้างอิง

Armstrong, C. S., Blouin, J. L., & Larcker, D. F. (2012). The incentives for tax planning. Journal of Accounting and Economics, 53(1–2), 391–411. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2011.04.001

Badertscher, B. A., Katz, S. P., & Rego, S. O. (2013). The separation of ownership and control and corporate tax avoidance. Journal of Accounting and Economics, 56(2–3), 228–250. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2013.08.005

Brochet, F., Loumioti, M., & Serafeim, G. (2015). Speaking of the short-term: Disclosure horizon and managerial myopia. Review of Accounting Studies, 20(3), 1122–1163. https://doi.org/10.1007/s11142-015-9329-8

Chan, K. H., Lin, K. Z., & Mo, P. L. L. (2010). Will a departure from tax-based accounting encourage tax noncompliance? Archival evidence from a transition economy. Journal of Accounting and Economics, 50(1), 58–73. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.02.001

Chen, J. Z., Rees, L. L., & Sivaramakrishnan, S. (2010). On the use of accounting vs. real earnings management to meet earnings expectations: A market analysis. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.1070122

Cohen, D. A., & Zarowin, P. (2010). Accrual-based and real earnings management activities around seasoned equity offerings. Journal of Accounting and Economics, 50(1), 2–19. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.01.002

Cohen, D. A., Dey, A., & Lys, T. Z. (2008). Real and accrual-based earnings management in the pre- and post-Sarbanes-Oxley periods. The Accounting Review, 83(3), 757–787. https://doi.org/10.2308/accr.2008.83.3.757

Desai, M. A., & Dharmapala, D. (2009a). Corporate tax avoidance and firm value. The Review of Economics and Statistics, 91(3), 537–546. https://doi.org/10.1162/rest.91.3.537

Desai, M. A., & Dharmapala, D. (2009b). Earnings management, corporate tax shelters, and book-tax alignment. National Tax Journal, 62(1), 169–186. https://doi.org/10.17310/ntj.2009.1.08

Duhoon, A., & Singh, M. (2023). Corporate tax avoidance: A systematic literature review and future research directions. LBS Journal of Management & Research, 21(2), 197–217. https://doi.org/10.1108/LBSJMR-12-2022-0082

Dyreng, S. D., Hanlon, M., & Maydew, E. L. (2008). Long-run corporate tax avoidance. The Accounting Review, 83(1), 61–82. https://doi.org/10.2308/accr.2008.83.1.61

Edwards, A., Schwab, C., & Shevlin, T. (2016). Financial constraints and income shifting. The Accounting Review, 91(3), 675–706. https://doi.org/10.2308/accr-51264

Federation of Accounting Professions (FAP). (2024). 2024 action plan: Enhancing audit quality and transparency in Thailand. https://www.tfac.or.th

Frank, M. M., Lynch, L. J., & Rego, S. O. (2009). Tax reporting aggressiveness and its relation to aggressive financial reporting. The Accounting Review, 84(2), 467–496. https://doi.org/10.2308/accr.2009.84.2.467

Graham, J. R., Hanlon, M., Shevlin, T., & Shroff, N. (2014). Incentives for tax planning and avoidance: Evidence from the field. The Accounting Review, 89(3), 991–1023. https://doi.org/10.2308/accr-50678

Graham, J. R., Harvey, C. R., & Rajgopal, S. (2005). The economic implications of corporate financial reporting. Journal of Accounting and Economics, 40(1–3), 3–73. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2005.01.002

Gunny, K. A. (2010). The relation between earnings management using real activities manipulation and future performance: Evidence from meeting earnings benchmarks. Contemporary Accounting Research, 27(3), 855–888. https://doi.org/10.1111/j.1911-3846.2010.01029.x

Hanlon, M., & Heitzman, S. (2010). A review of tax research. Journal of Accounting and Economics, 50(2–3), 127–178. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.09.002

Healy, P. M., & Wahlen, J. M. (1999). A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons, 13(4), 365–383. https://doi.org/10.2308/acch.1999.13.4.365

Hoopes, J. L., Robinson, L. A., & Slemrod, J. (2023). Corporate tax disclosure (NBER Working Paper No. 31467). National Bureau of Economic Research. https://doi.org/10.3386/w31467

Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305–360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X

Kang, S. H., Lee, H., & Park, J. Y. (2023). The spillover effect of IFRS adoption on real earnings management: Evidence from East Asia. Asia-Pacific Journal of Accounting & Economics, 30(2), 190–215. https://doi.org/10.1080/16081625.2021.1992163

Khurana, I. K., & Moser, W. J. (2012). Institutional shareholders’ investment horizons and tax avoidance. The Journal of the American Taxation Association, 35(1), 111–134. https://doi.org/10.2308/atax-50315

Kim, J. H., Lee, S. H., & Yoo, Y. K. (2020). Real earnings management and the cost of debt capital: International evidence. Asia-Pacific Journal of Accounting & Economics, 27(2), 151–172. https://doi.org/10.1080/16081625.2018.1518148

Minnick, K., & Noga, T. (2010). Do corporate governance characteristics influence tax management? Journal of Corporate Finance, 16(5), 703–718. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2010.08.005

OECD. (2023a). Tax policy reforms 2023: OECD and selected partner economies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/d8bc45d9-en

OECD. (2023b). Minimum tax implementation handbook (Pillar Two). OECD Publishing. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/topics/policy-sub-issues/global-minimum-tax/minimum-tax-implementation-handbook-pillar-two.pdf

OECD. (2023c). Tax administration 2023: Comparative information on OECD and other advanced and emerging economies. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/900b6382-en

Oreshile, S. A., & Adeneye, Y. (2025). Real earnings management practices and financial performance: The moderating role of whistleblowing policy. South African Journal of Accounting Research, 39(3), 207–248. https://doi.org/10.1080/10291954.2025.2475597

PricewaterhouseCoopers (PwC). (2014). Anticipating problems, finding solutions: Global annual review 2014. https://www.pwc.com/gx/en/global-annual-review/assets/pwc-global-annual-review-2014.pdf

PricewaterhouseCoopers (PwC). (2026). Thailand: Corporate—Taxes on corporate income. https://taxsummaries.pwc.com/thailand/corporate/taxes-on-corporate-income

Rego, S. O. (2003). Tax-avoidance activities of U.S. multinational corporations. Contemporary Accounting Research, 20(4), 805–833. https://doi.org/10.1506/VANN-B7UB-GMFA-9E6W

Roychowdhury, S. (2006). Earnings management through real activities manipulation. Journal of Accounting and Economics, 42(3), 335–370. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2006.01.002

Sun, L., & Rath, S. (2012). Pre-managed earnings benchmarks and earnings management of Australian firms. Australasian Accounting, Business and Finance Journal, 6(1), 29–56. https://www.uowoajournals.org/aabfj/article/id/1314/

Taeng-on, N. (2016). Corporate income tax planning through real earnings management: Empirical evidence from Thailand [Master’s thesis, Chulalongkorn University]. Chulalongkorn University Intellectual Repository. https://doi.org/10.14457/CU.the.2016.68

Tax Justice Network. (2022). The state of tax justice 2022: Tax evasion scores across jurisdictions. https://taxjustice.net/reports/state-of-tax-justice-2022/

Zang, A. Y. (2012). Evidence on the trade-off between real activities manipulation and accrual-based earnings management. The Accounting Review, 87(2), 675–703. https://doi.org/10.2308/accr-10196