แนวทางส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลสำหรับผู้สูงอายุในฐานะพลเมืองดิจิทัลของโรงเรียนผู้สูงอายุในเขตอำเภอเมืองระยอง จังหวัดระยอง
DOI:
https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e298647คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ, โรงเรียนผู้สูงอายุ, เทคโนโลยี, พลเมืองดิจิทัล, เทคโนโลยีสำหรับผู้สูงอายุบทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: สังคมไทยในปัจจุบันก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์ การดำรงชีวิตในปัจจุบันมีการใช้เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทสำคัญในหลายด้าน ผู้สูงอายุจำเป็นที่ต้องใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัลมากขึ้น แต่ยังขาดความรู้และทักษะด้านเทคโนโลยีดิจิทัล การเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัล และความพร้อมของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เพื่อให้ผู้สูงอายุมีความรู้ ความเข้าใจ และมีทักษะการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล สามารถรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบันได้ เข้าถึงสื่อข้อมูลข่าวสารได้อย่างทั่วถึง ส่งผลให้ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีการเรียนรู้เพื่อก้าวทันต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคม การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลของผู้สูงอายุ และแนวทางส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลสำหรับผู้สูงอายุในฐานะพลเมืองดิจิทัลของโรงเรียนผู้สูงอายุในเขตอำเภอเมืองระยอง จังหวัดระยอง
ระเบียบวิธีการวิจัย: เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน ได้แก่ การวิจัยเชิงปริมาณ ด้วยแบบสอบถาม กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้สูงอายุโรงเรียนรู้สูงอายุในเขตอำเภอเมืองระยอง จังหวัดระยอง จำนวน 5 แห่ง ประกอบด้วย โรงเรียนผู้สูงอายุอำเภอเมืองระยอง โรงเรียนผู้สูงอายุเมืองบ้านแลง โรงเรียนผู้สูงอายุตำบลบ้านเพ โรงเรียนผู้สูงอายุตำบลตะพง และโรงเรียนผู้สูงอายุตำบลทับมา จำนวน 215 คน โดยการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ผู้สูงอายุที่มีการใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัลเป็นประจำในชีวิตประจำวัน เป็นการกำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่างจากตารางของ เครจซี่และมอร์แกน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการสนทนากลุ่ม กลุ่มตัวอย่าง คือ ที่ปรึกษาโรงเรียนผู้สูงอายุ ผู้อำนวยการโรงเรียนผู้สูงอายุ คณะกรรมการและแกนนำร่วมขับเคลื่อนโรงเรียนผู้สูงอายุ และทีมวิทยากรจิตอาสา รวมทั้งสิ้นจำนวน 10 คน วิเคราะห์เชิงเนื้อหา
ผลการวิจัย: พบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง มีอายุระหว่าง 60 – 69 ปี มีสถานภาพสมรส อาศัยอยู่กับคู่สมรสและบุตร/หลาน สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษา เป็นข้าราชการบำนาญ มีรายได้เฉลี่ยต่อเดือนมากกว่า 15,000 บาท มีการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเป็นประจำทุกวัน โดยเฉลี่ย 2 – 4 ชั่วโมง/วัน เรียนรู้ด้วยตนเองและตัดสินใจใช้งานด้านการติดต่อสื่อสาร โดยใช้แอปพลิเคชัน Line เป็นหลัก แต่ยังไม่มั่นใจในความปลอดภัยในการใช้งาน มีพฤติกรรมด้านการปกป้องตนเองและผู้อื่นในระดับมาก ด้านการเคารพตนเองและผู้อื่น และด้านการให้การศึกษาตนเองและผู้อื่นในระดับปานกลาง ตามลำดับ ซึ่งการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลสำหรับผู้สูงอายุ โดยมีแรงจูงใจและความต้องการส่วนบุคคล ทัศนคติเชิงบวกต่อเทคโนโลยี และการรับรู้ความสามารถของตนเอง เป็นปัจจัยภายในที่ส่งผลกระทบ การสนับสนุนทางสังคม โครงสร้างพื้นฐานและการเข้าถึง ความรู้ด้านเทคโนโลยีดิจิทัล การออกแบบที่เข้าใจง่าย ความปลอดภัย ความน่าเชื่อถือและความไว้วางใจ สถานะทางเศรษฐกิจและสังคม สภาพบริบทและการเปลี่ยนแปลงของสังคม ซึ่งเป็นปัจจัยภายนอกที่มีส่วนในการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลสำหรับผู้สูงอายุ
สรุปผล: การส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้สูงอายุ มีองค์ประกอบ 6 ด้าน ได้แก่ ด้านการพัฒนาหลักสูตร ด้านการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู้ ด้านการติดตามและประเมินผลการเรียนรู้ ด้านการสร้างโครงสร้างพื้นฐานและสิ่งอำนวยความสะดวก ด้านการสร้างระบบสนับสนุนการเรียนรู้ และด้านการสร้างความร่วมมือและเครือข่าย เพื่อส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลผู้สูงอายุอย่างเป็นระบบ ผู้สูงอายุมีความรู้ ความสามารถ และทักษะในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างมั่นใจ ปลอดภัย และมีคุณภาพชีวิตที่ดีในฐานะพลเมืองดิจิทัล
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2560). คู่มือโรงเรียนผู้สูงอายุ. กองส่งเสริมศักยภาพผู้สูงอายุ.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2016). คู่มือโรงเรียนผู้สูงอายุ. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์.
จักรพันธ์ พรมฉลวย. (2566). รูปแบบการบูรณาการศาสตร์พระราชาเพื่อส่งเสริมสุขภาวะผู้สูงอายุของโรงเรียนผู้สูงอายุในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก [วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยบูรพา].
ชนันภรณM อารีกุล (2563). การศึกษาและการเรียนรู>ตลอดชีวิต แนวคิด หลักการ และ สาระสําคัญ.สํานักพิมพMจุฬาลงกรณMมหาวิทยาลัย.
ปิยดา ราชพิบูลย์. (2564). พฤติกรรมการใช้และทักษะการประเมินสารสนเทศจากสื่อสังคมออนไลน์ของผู้สูงอายุในเขตกรุงเทพมหานคร [ปริญญานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาสารสนเทศศึกษา, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ].
พนม คลี่ฉายา. (2563). การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลของผู้สูงอายุและข้อเสนอเพื่อการเสริมสร้างภาวะพฤฒิพลังของผู้สูงอายุไทย. คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระครูสิริภูรินิทัศน์ (ภูริณัฐ ดิษสวรรค์). (2020). โรงเรียนผู้สูงอายุกับการเรียนรู้พัฒนาคุณภาพชีวิต. วารสารวิจยวิชาการ, 3(2), 151–160.
พิมพ์ใจ ทายะติ, ชไมพร ดิสถาพร, & ฤทธิชัย อ่อนมิ่ง. (2560). รูปแบบการจัดการเรียนรู้สำหรับผู้สูงอายุประเทศไทยเพื่อการรู้เท่าทันเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. Veridian E-Journal, Silpakorn University (Humanities, Social Sciences and Arts), 10(3), 1–15.
ระวีวรรณ ทรัพย์อินทร์, & ญาศิณี เคารพธรรม. (2560). สื่อกับผู้สูงอายุในประเทศไทย. วารสารนิเทศศาสตร์ธุรกิจบัณฑิตย์, 11(2), 367–387.
รัชนีพรรณ วังสาร, กนกวรรณ วรชินา, & จันทร์จิรา พรมอินทร์. (2567). ครอบครัวกับการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ. วารสารสุขศึกษา, 47(2), 1-14.
รุจา รอดเข็ม, & สุดารัตน์ ไชยประสิทธิ์. (2562). สังคมสูงวัย: เทคโนโลยีกับผู้สูงอายุ. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย ฉบับวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 13(2), 36–45.
สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2562). หลักสูตรการเข้าใจดิจิทัลสำหรับพลเมืองไทย. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
อาชัญญา รัตนอุบล. (2562). การส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้ใหญ่และผู้สูงอายุในสังคมไทย. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อุษา บิ้กกิ้นส์. (2565). แนวคิดและคุณลักษณะความเป็นพลเมืองดิจิทัลที่จำเป็นเพื่อการพัฒนาทักษะความเป็นพลเมืองดิจิทัลด้านความปลอดภัยทางเทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับผู้สูงอายุ. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 26(2), 211–222.
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Ribble, M. (2011). Digital citizenship in schools: Nine elements all students should know (2nd ed.). International Society for Technology in Education.
Schroeder, T., Dodds, L., Georgiou, A., Gewald, H., & Siette, J. (2023). Older adults and new technology: Mapping review of the factors associated with older adults’ intention to adopt digital technologies. JMIR Aging, 6, e44564. https://doi.org/10.2196/44564
Shi, Z., Du, X., Li, X., Hou, Y., Sun, Y., & Marohabutr, T. (2024). Factors influencing digital health literacy among older adults: A scoping review. Frontiers in Public Health, 12, 1447747. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1447747
Yap, Y.-Y., Tan, S.-H., & Choon, S.-W. (2022). Elderly’s intention to use technologies: A systematic literature review. Heliyon, 8(1), e08765. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e08765
Zhang, M. (2023). Older people’s attitudes towards emerging technologies: A systematic literature review. Public Understanding of Science, 32(8), 948–968. https://doi.org/10.1177/09636625231171677
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Interdisciplinary Academic and Research Journal

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ในบทความใดๆ ใน Interdisciplinary Academic and Research Journal ยังคงเป็นของผู้เขียนภายใต้ ภายใต้ Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License การอนุญาตให้ใช้ข้อความ เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ของสิ่งพิมพ์ ผู้ใช้ใดๆ เพื่ออ่าน ดาวน์โหลด คัดลอก แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือลิงก์ไปยังบทความฉบับเต็ม รวบรวมข้อมูลเพื่อจัดทำดัชนี ส่งต่อเป็นข้อมูลไปยังซอฟต์แวร์ หรือใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางกฎหมายอื่นใด แต่ห้ามนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์หรือด้วยเจตนาที่จะเป็นประโยชน์ต่อธุรกิจใดๆ






