การสร้างแบบวัดจริยธรรมในการใช้สื่อสังคมออนไลน์ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา สำหรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น: การประยุกต์ใช้โมเดลการให้คะแนนแบบลำดับขั้น

ผู้แต่ง

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e298102

คำสำคัญ:

กรอบจริยธรรม, สื่อสังคมออนไลน์, โมเดลการให้คะแนนแบบลำดับขั้น

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การขยายตัวของสื่อสังคมออนไลน์ในกลุ่มเยาวชนส่งผลให้พฤติกรรมการสื่อสารและการใช้ข้อมูลเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นซึ่งยังอยู่ในช่วงพัฒนาการด้านการคิดเชิงจริยธรรม งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากรอบจริยธรรมในการใช้สื่อสังคมออนไลน์ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษากรอบจริยธรรมในการใช้สื่อสังคมออนไลน์ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาสำหรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น และ (2) สร้างและตรวจสอบคุณสมบัติทางจิตมิติของแบบวัดโดยประยุกต์ใช้โมเดลการให้คะแนนแบบลำดับขั้น

ระเบียบวิธีการวิจัย: การการวิจัยแบบผสมผสานดำเนินการแบ่งเป็น 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ศึกษากรอบจริยธรรมฯ ผ่านการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญและวิเคราะห์เนื้อหา ระยะที่ 2 สร้างและตรวจสอบคุณภาพแบบวัดกับกลุ่มตัวอย่างนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1–3 โรงเรียนวัดเกาะสุวรรณาราม จำนวน 314 คน ผู้วิจัยใช้การสุ่มตัวอย่างแบบง่าย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยคุณสมบัติทางจิตมิติของแบบวัดฯ และโมเดลการให้คะแนนแบบลำดับขั้น

ผลการวิจัย: (1) ได้กรอบการวัดจริยธรรมในการใช้สื่อสังคมออนไลน์ที่บูรณาการหลักโยนิโสมนสิการ (วิธีคิดแบบคุณค่าแท้–คุณค่าเทียม) หลักสัมมาสติและสัมมาสมาธิ เข้ากับแนวคิดความเป็นพลเมืองดิจิทัลที่ดี ครอบคลุมมิติการไม่ละเมิดความเป็นส่วนตัว ความรับผิดชอบและการประพฤติดี และการไม่กลั่นแกล้งทางไซเบอร์ (2) แบบวัดจำนวน 21 ข้อ มีคุณภาพทางจิตมิติอยู่ในระดับดีถึงดีมาก ข้อคำถามส่วนใหญ่มีอำนาจจำแนกสูง สามารถจำแนกระดับจริยธรรมของผู้ตอบได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยแบบวัดให้สารสนเทศสูงสุดในช่วงระดับความสามารถ
ปานกลาง และมีค่าความเที่ยงทั้งฉบับเท่ากับ 0.935 สะท้อนถึงความคงเส้นคงวาในการวัด

สรุปผล: แบบวัดจริยธรรมในการใช้สื่อสังคมออนไลน์ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมสำหรับประเมินนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้น โดยเฉพาะกลุ่มที่มีระดับจริยธรรมปานกลาง กรอบแนวคิดที่ได้มีลักษณะเชื่อมโยงคุณธรรมเชิงพุทธกับบริบทพลเมืองดิจิทัลไทยอย่างเป็นระบบ อันเป็นจุดเน้นที่แตกต่างจากกรอบจริยธรรมดิจิทัลทั่วไปที่มุ่งเน้นเพียงความปลอดภัยหรือกฎหมาย เครื่องมือนี้จึงสามารถใช้เป็นฐานข้อมูลเพื่อการพัฒนาโปรแกรมหรือกิจกรรมส่งเสริมจริยธรรมดิจิทัลในสถานศึกษา และเป็นแนวทางสำหรับการขยายผลการวิจัยในบริบทที่หลากหลายต่อไป

เอกสารอ้างอิง

ปัญจพร เกื้อนุ้ย. (2564). พฤติกรรมการใช้สื่อสังคมออนไลน์และการรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์ของนักเรียนโรงเรียนช้างกลางประชานุกูล จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 4(2), 190–211.

ปัทมาภรณ์ สุขสมโสด, & ปฐมพงษ์ พุ่มพฤกษ์. (2564). ผลกระทบของการใช้สื่อสังคมออนไลน์ต่อการเปลี่ยนแปลงค่านิยมวัยรุ่นในพระนครศรีอยุธยา. วารสารวิชาการอยุธยาศึกษา, 13(1), 119–123.

พระกมลรัตน์ อภิปุญฺโญ (ต่ายลีลาศ), & พระวิเชียร อธิปุญฺโญ (แสนศรี). (2564). การเข้าถึงสื่อออนไลน์ด้วยพุทธธรรม. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 26(2), 230–238.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป. อ. ปยุตฺโต). (2556). โยนิโสมนสิการ: วิธีคิดตามหลักพุทธธรรม. ปัญญาประดิษฐาน.

พระอดิศักดิ์ วิชิโต, พระณัฐพล ชยวุฒฺโฒ (วิชิตศิริ), & พระครูบวรชัยวัฒน์. (2567). การประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 เพื่อพัฒนาเยาวชนในด้านการศึกษายุคดิจิทัล. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 11(1), 150–159.

พระอธิการนิรันดร กนฺตสีโล. (2564). แนวทางการใช้หลักโยนิโสมนสิการเพื่อลดปัญหาการเสพสื่อเทคโนโลยีในสังคมไทย [วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย. (2565). แนวทางการคุ้มครองเด็กบนโลกออนไลน์. https://inetfoundation.or.th/media/

วริศ ข่ายสุวรรณ, พระมหาศิวกร ปญฺญาวชิโร, และ กิตติศักดิ์ ชายป่า. (2562). กาลามสูตร: หลักความเชื่อในยุคดิจิทัล. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 4(2), 178–194. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jsbs/article/view/243273

ศิริชัย กาญจนวาสี. (2556). ทฤษฎีการทดสอบแบบดั้งเดิม (พิมพ์ครั้งที่ 7). โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ศิริชัย กาญจนวาสี. (2563). ทฤษฎีการทดสอบแนวใหม่ (พิมพ์ครั้งที่ 5). โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. (2567). แนวทางจริยธรรมดิจิทัลสำหรับบุคลากรภาครัฐและประชาชน. https://www.ocsc.go.th

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA). (2566). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2566. กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. https://doi.org/10.35527/etda.2023.01

สุวิมล ติระกานันท์. (2557). การสร้างเครื่องมือวัดตัวแปรในการวิจัยทางสังคมศาสตร์: แนวทางสู่การปฏิบัติ. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

Auné, S. E., Abal, F. J. P., & Attorresi, H. F. (2024). Application of the graded response model to a scale of empathic behavior. International Journal of Psychological Research, 12(1), 49–56.

Baker, F. B. (2001). The basics of item response theory. ERIC Clearinghouse on Assessment and Evaluation.

Barrett-Maitland, N., & Lynch, J. (2020). Social media, ethics and the privacy paradox. In C. Kalloniatis & C. Travieso-Gonzalez (Eds.), Security and privacy from a legal, ethical, and technical perspective. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.90906

Lubbe, D., & Schuster, C. (2018). A graded response model framework for questionnaires with uniform response formats. Applied Psychological Measurement, 43(4), 290–302.

Mensah, E., & Kyei, S. (2019). Social media use and moral development of students: A cross-sectional survey. International Journal of Innovative Research and Development, 8(11). https://doi.org/10.24940/ijird/2019/v8/i11/NOV19025

Molek-Winiarska, D., & Zięba, A. (2019). The use of the graded response model (GRM) in the process of the assessment of the psychological content of work among employees. Argumenta Oeconomica, 1(42), 295–305.

Quimson, L. O., Jr. (2020). #LIKEORUNLIKE: A descriptive study on the effects of social media on the moral development of the young people. International Journal of Research Studies in Education, 9(7), 45–54.

Ralasari, I., & Soemartojo, S. M. (2020). Relationships pattern of social media addiction level to morality level, apathetic level and academic score. Journal of Physics: Conference Series, 1442, 012033. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1442/1/012033

Svetina Valdivia, D., & Dai, S. (2024). Number of response categories and sample size requirements in polytomous IRT models. The Journal of Experimental Education, 92(1), 154–185.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-11-11

รูปแบบการอ้างอิง

อังสุโชติ ป., มาสันเทียะ จ., & พานิชวัฒนะ พ. (2026). การสร้างแบบวัดจริยธรรมในการใช้สื่อสังคมออนไลน์ตามหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา สำหรับนักเรียนมัธยมศึกษาตอนต้น: การประยุกต์ใช้โมเดลการให้คะแนนแบบลำดับขั้น. Interdisciplinary Academic and Research Journal , 6(6), e298102. https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e298102

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ