ปัจจัยและกลยุทธ์การเล่าเรื่องที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจรับชมวิดีโอพอดแคสต์ด้านการสื่อสารวิทยาศาสตร์บนแพลตฟอร์มยูทูบ (YouTube) ของผู้ชมในกรุงเทพมหานคร

พนม  วรรณศิริ; ประภาส  นวลเนตร; กนกรัตน์ ยศไกร

doi:10.60027/iarj.2026.e297690

ผู้แต่ง

พนม วรรณศิริ คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี https://orcid.org/0009-0009-0048-4563
ประภาส นวลเนตร คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี https://orcid.org/0009-0000-7655-0656
กนกรัตน์ ยศไกร คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี https://orcid.org/0009-0009-3914-7871

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e297690

คำสำคัญ:

ยูทูบ, วิดีโอพอดแคสต์, เรื่องเล่าทางวิทยาศาสตร์, การตัดสินใจเลือกรับชม, กลวิธีการเล่าเรื่อง

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์การวิจัย: การขยายตัวของแพลตฟอร์มยูทูบทำให้วิดีโอพอดแคสต์กลายเป็นสื่อสำคัญในการสื่อสารองค์ความรู้ โดยเฉพาะรายการที่มีการเล่าเรื่องทางวิทยาศาสตร์ที่ต้องอาศัยกลวิธีการเล่าเรื่องเพื่อทำให้เนื้อหาที่ซับซ้อนเข้าใจง่ายและน่าติดตามมากขึ้น อย่างไรก็ตามการตัดสินใจเลือกรับชมของผู้ชมในเขตเมืองใหญ่ เช่น กรุงเทพมหานคร ยังขึ้นอยู่กับหลายปัจจัยฯ ทั้งด้านประชากรศาสตร์ พฤติกรรมการเปิดรับ และรูปแบบการเล่าเรื่อง จึงจำเป็นต้องศึกษาปัจจัยและการรับรู้ของผู้ชมที่มีต่อสื่อประเภทดังกล่าวเพื่อศึกษาปัจจัยทางประชากรศาสตร์ กลวิธีในการเล่าเรื่อง ที่มีอิทธิพลต่อการเลือกรับชมรายการวิดีโอพอดแคสต์บนแพลตฟอร์มยูทูบ (YouTube) ประเภทรายการเรื่องเล่าทางวิทยาศาสตร์ของผู้ชมผู้ฟังในเขตกรุงเทพมหานครและรูปแบบเรื่องเล่าของรายการ

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยในครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ ทำการเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 400 คน ในเขตกรุงเทพมหานคร ด้วยแบบสอบถามออนไลน์แบบปลายปิด ที่มีมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ จำนวน 37 ข้อ ซึ่งผ่านการพิจารณาความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับวัตถุประสงค์และกรอบแนวคิดของการวิจัย จากนั้นได้นำผลการประเมินมาคำนวณค่าดัชนีความสอดคล้อง (Index of Item-Objective Congruence: IOC) ซึ่งมีค่า 0.89 แสดงให้เห็นว่าเครื่องมือมีความตรงเชิงเนื้อหาอยู่ในระดับเหมาะสม จากนั้นนำข้อมูลไปทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา

ผลการวิจัย: ผลการวิจัยพบว่า ผู้ชมรายการเรื่องเล่าทางวิทยาศาสตร์บนยูทูบในเขตกรุงเทพมหานครส่วนใหญ่เป็นวัยทำงาน มีการศึกษาอยู่ในระดับอุดมศึกษา และคุ้นเคยกับสื่อดิจิทัล โดยปัจจัยด้านประชากรศาสตร์มีความสัมพันธ์กับรูปแบบการเปิดรับชมและการตัดสินใจเลือกรับชมสื่อ ผู้ชมให้ความสำคัญกับกลวิธีการเล่าเรื่องที่ช่วยเสริมความเข้าใจและความน่าเชื่อถือมากกว่าความซับซ้อนเชิงดราม่า และยังมีความนิยมรูปแบบเรื่องเล่าที่เชื่อมโยงวิทยาศาสตร์กับชีวิตประจำวันทำให้เข้าใจได้ง่ายพร้อมทั้งมีการนำเสนอเหมาะสมกับจังหวะชีวิตคนในเมืองซึ่งทำให้ผู้ชมคิดตามได้

สรุปผล: การศึกษาวิจัยในครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า การตัดสินใจเลือกรับชมวิดีโอพอดแคสต์ประเภทรายการเรื่องเล่าทางวิทยาศาสตร์ของผู้ชมในเขตกรุงเทพมหานครได้รับอิทธิพลจากการรับรู้ความน่าเชื่อถือ ความเชื่อมโยงกับชีวิตประจำวัน และกลวิธีการเล่าเรื่องที่เอื้อต่อกระบวนการสร้างความหมายและความเข้าใจ และในมุมมองทางการสื่อสาร การออกแบบรายการที่มีประสิทธิผลควรให้ความสำคัญกับการเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ให้เข้ากับประสบการณ์ชีวิตของผู้รับชมและช่วยเติมเต็มองค์ความรู้ด้านการสื่อสาร จะเห็นได้ว่าบทบาทของการออกแบบเรื่องเล่าและแนวทางที่ยึดผู้ชมเป็นศูนย์กลางในการกำหนดผลลัพธ์ของการสื่อสารวิทยาศาสตร์ในสภาพแวดล้อมสื่อดิจิทัล

เอกสารอ้างอิง

Bandura, A. (2001). Social cognitive theory of mass communication. Media Psychology, 3(3), 265–299. https://doi.org/10.1207/S1532785XMEP0303_03

Berry, R. (2016). Podcasting: Considering the evolution of the medium and its association with the word “radio.” The Radio Journal: International Studies in Broadcast & Audio Media, 14(1), 7–22. https://doi.org/10.1386/rjao.14.1.7_1

Bucchi, M., & Trench, B. (Eds.). (2014). Routledge handbook of public communication of science and technology (2nd ed.). Routledge.

Burgess, J., & Green, J. (2018). YouTube: Online video and participatory culture (2nd ed.). Polity Press.

Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed.). Wiley-Blackwell.

Crisell, A. (1994). Understanding radio. Routledge.

Cunningham, S., & Craig, D. (2019). Social media entertainment: The new intersection of Hollywood and Silicon Valley. New York University Press.

Dahlstrom, M. F. (2014). Using narratives and storytelling to communicate science with non-expert audiences. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 111(Suppl. 4), 13614–13620. https://doi.org/10.1073/pnas.1320645111

Dahlstrom, M. F., & Ho, S. S. (2012). Ethical considerations of using narrative to communicate science. Science Communication, 34(5), 592–617. https://doi.org/10.1177/1075547012454597

Fisher, W. R. (1987). Human communication as narration: Toward a philosophy of reason, value, and action. University of South Carolina Press.

Green, M. C., & Brock, T. C. (2000). The role of transportation in the persuasiveness of public narratives. Journal of Personality and Social Psychology, 79(5), 701–721. https://doi.org/10.1037/0022-3514.79.5.701

Guo, P. J., Kim, J., & Rubin, R. (2014). How video production affects student engagement: An empirical study of MOOC videos. In Proceedings of the First ACM Conference on Learning at Scale (pp. 41–50). https://doi.org/10.1145/2556325.2566239

Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. SAGE.

Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University Press.

Jenkins, H., Ford, S., & Green, J. (2013). Spreadable media: Creating value and meaning in a networked culture. New York University Press.

Katz, E., Blumler, J. G., & Gurevitch, M. (1974). Utilization of mass communication by the individual. In J. G. Blumler & E. Katz (Eds.), The uses of mass communications: Current perspectives on gratifications research (pp. 19–32). SAGE.

Kaye, D. B. V., Chen, X., & Zeng, J. (2021). The co-evolution of two Chinese mobile short video apps: Parallel platformization of Douyin and TikTok. Mobile Media & Communication, 9(2), 229–253. https://doi.org/10.1177/2050157920952120

Kotler, P. (2003). Marketing management (11th ed.). Prentice Hall.

Mayer, R. E. (2020). Multimedia learning (3rd ed.). Cambridge University Press.

McHugh, S. (2016). How podcasting is changing the audio storytelling genre. The Radio Journal: International Studies in Broadcast & Audio Media, 14(1), 65–82. https://doi.org/10.1386/rjao.14.1.65_1

McLuhan, M. (1964). Understanding media: The extensions of man. McGraw-Hill.

McQuail, D. (2010). McQuail’s mass communication theory (6th ed.). SAGE.

Newman, N., Fletcher, R., Eddy, K., Robertson, C. T., & Nielsen, R. K. (2023). Digital news report 2023. Reuters Institute for the Study of Journalism. https://www.digitalnewsreport.org/

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2018). The future of education and skills: Education 2030. OECD Publishing. https://www.oecd.org/education/2030-project/

Pew Research Center. (2021). Social media use in 2021. Pew Research Center.

Schäfer, M. S., & Fähnrich, B. (2020). Communicating science in organizational contexts: Toward an “organizational turn” in science communication research. Journal of Communication, 70(3), 375–398. https://doi.org/10.1093/joc/jqaa007

Spinelli, M., & Dann, L. (2019). Podcasting: The audio media revolution. Bloomsbury Academic.

Sundar, S. S., & Limperos, A. M. (2013). Uses and Gratifications 2.0: New gratifications for new media. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 57(4), 504–525. https://doi.org/10.1080/08838151.2013.845827

Welbourne, D. J., & Grant, W. J. (2016). Science communication on YouTube: Factors that affect channel and video popularity. Public Understanding of Science, 25(6), 706–718. https://doi.org/10.1177/0963662515572068