ปัญหามลพิษทางอากาศกรณีหมอกควันข้ามแดน พิเคราะห์การกำหนดให้มีมาตรการทางกฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหาหมอกควันข้ามแดนในจังหวัดนครพนม

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 และกฎหมายเกี่ยวกับการปกครองท้องถิ่นไม่มีบทบัญญัติใดกำหนดการควบคุมมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนไว้ชัดเจน วิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาปัญหาในการก่อมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (2) ศึกษาแนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับการควบคุม ป้องกัน และขจัดมลพิษทางอากาศ (3) ศึกษาการใช้มาตรการทางกฎหมายสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยและกฎหมายต่างประเทศในแก้ไขปัญหามลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดน (4) วิเคราะห์ประเด็นปัญหาการใช้มาตรการบังคับกฎหมายเพื่อการแก้ไขมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนของประเทศไทยและรัฐบัญญัติมลพิษจากหมอกควันข้ามแดน ค.ศ. 2014 ของสาธารณรัฐสิงคโปร์ (5) เสนอแนะนิติวิธีเพื่อแก้ไขกฎหมายสิ่งแวดล้อมให้มีการควบคุม ป้องกัน และขจัดมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดน โดยกำหนดให้หน่วยงานของรัฐรวมถึงเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นใช้เป็นมาตราการบังคับกฎหมายแก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวที่ส่งผลกระทบในจังหวัดนครพนม

ระเบียบวิธีการศึกษา: การศึกษาค้นคว้านี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยค้นคว้าจากตำรา หนังสือ งานวิจัย งานนิพนธ์ บทความ กฎหมายสิ่งแวดล้อม คำวินิจฉัยขององค์กรตุลาการ และคณะกรรมการกฤษฎีกา หนังสือราชการและเอกสารเผยแพร่ของหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 รวมถึงกฎหมายเกี่ยวกับการปกครองท้องถิ่น โดยมุ่งเน้นศึกษาประเด็นปัญหาเกี่ยวกับการควบคุม ป้องกัน และการขจัดมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนที่เกิดจากสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวซึ่งส่งผลกระทบในจังหวัดนครพนมโดยเปรียบเทียบรัฐบัญญัติมลพิษจากหมอกควันข้ามแดน ค.ศ. 2014ของสาธารณรัฐสิงคโปร์

ผลการศึกษา: การวิจัยในครั้งนี้พบว่า พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 และกฎหมายเกี่ยวกับการปกครองท้องถิ่นกำหนดการส่งเสริมเพื่อให้ความรู้ด้านการควบคุมมลพิษและสนับสนุนการดำเนินงานควบคุม ป้องกัน แก้ไขปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อม ให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ได้แก่ (1) การแก้ไขปัญหาแหล่งกำเนิดมลพิษที่เข้าข่ายต้องดำเนินตามกฎหมาย คือ การควบคุมฝุ่นละอองจากการก่อสร้าง การควบคุมมลพิษทางอากศจากการเผาในที่โล่ง การให้คำแนะนำในการปฏิบัติงานด้านการจัดการของเสียอันตรายจากชุมชนในเขตท้องที่ของตน (2) การนำแนวคิดทฤษฎีหรือมาตรการใช้บังคับกฎหมายสิ่งแวดล้อมเกี่ยวกับแหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศภายในท้องถิ่นโดยกฎหมายส่งเสริมการสร้างศักยภาพให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการควบคุมพิษทางอากาศที่อาจเกิดขึ้นในพื้นที่หรือในประเทศที่ออกประกาศตามมาตรา 59 (3) หน่วยงานของรัฐและเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นใช้มาตรการทางกฎหมายสิ่งแวดล้อมในการควบคุม ป้องกัน และการขจัดมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนแต่ยังไม่มีประสิทธิภาพ เพราะกฎหมายมิได้กำหนดให้อำนาจหน้าที่แก่เจ้าหน้าที่ท้องถิ่นควบคุมมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนไว้เฉพาะ (4) การใช้มาตรการบังคับกฎหมายเพื่อการแก้ไขมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนของประเทศไทยแตกต่างจากรัฐบัญญัติมลพิษจากหมอกควันข้ามแดน ค.ศ. 2014 ของสาธารณรัฐสิงคโปร์ที่กำหนดให้บุคคลหรือนิติบุคคลที่มีกิจการในสาธารณรัฐสิงคโปร์และมีกิจการในต่างประเทศ ซึ่งกิจการในต่างประเทศนั้นก่อมลพิษทางอากาศแล้วส่งผลกระทบแก่ประชาชนในสาธารณรัฐสิงคโปร์ ผู้เสียหายสามารถดำเนินคดีกับบุคคลหรือนิติบุคคลที่มีกิจการในสาธารณรัฐสิงคโปร์ได้ (5) เสนอแนะโดยค้นหานิติวิธีเพื่อเแก้ไขกฎหมายสิ่งแวดล้อมให้มีการควบคุม ป้องกัน และขจัดมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนโดยกำหนดให้อำนาจหน้าที่แก่หน่วยงานของรัฐและเจ้าหน้าที่ท้องถิ่นใช้บังคับกฎหมายแก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวที่ส่งผลกระทบในจังหวัดนครพนม

สรุปผล: ข้อตกลงการแก้ไขมลพิษทางอากาศข้ามพรมแดนของอาเซียนมีหลักการสำคัญ คือ การขับเคลื่อนด้วยฉันทามติและการไม่แทรกแซงกิจการภายในระหว่างประเทศซึ่งวางกรอบความร่วมมือการควบคุมมลพิษทางอากาศภายในแต่ละประเทศ โดยกำหนดความรับผิดชอบให้ประเทศสมาชิกอาเซียนควบคุม ตรวจสอบ เฝ้าระวัง การรณรงค์ หรือการใช้บังคับกฎหมายให้เป็นไปตามมาตรการของประเทศนั้น ซึ่งการใช้บังคับกฎหมายสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยยังมิได้กำหนดมาตรการบังคับผู้ก่อมลพิษทางอากาศที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศ จึงทำให้เจ้าหน้าที่หรือประชาชนที่ได้รับความเสียหายจากมลพิษทางอากาศหมอกควันข้ามแดนไม่สามารถใช้บังคับกฎหมายแก่ผู้ก่อมลพิษทางอากาศในต่างประเทศได้ ซึ่งมีความแตกต่างจากกฎหมายสาธารณรัฐสิงคโปร์ที่กำหนดให้เจ้าหน้าที่หรือผู้เสียหายสามารถใช้บังคับกฎหมายแก่พนักงาน ลูกจ้าง ผู้ถือหุ้น หรือผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในโครงการหรือกิจการภายในสาธารณรัฐสิงคโปร์ซึ่งบุคคลดังกล่าวมีกิจการในต่างประเทศโดยกิจการในต่างประเทศนั้นได้ก่อมลพิษทางอากาศแล้วส่งผลกระทบในสาธารณรัฐสิงคโปร์ เจ้าหน้าที่หรือผู้เสียหายสามารถดำเนินคดีกับบุคคลหรือนิติบุคคลรวมถึงผู้มีส่วนได้เสียที่ดำเนินกิจการในสาธารณรัฐสิงค์โปร์ได้โดยตรง ทั้งนี้ หากมีการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายสิ่งแวดล้อของประเทศไทยอาจช่วยให้การควบคุมมลพิษทางอากาศหมอกวคันข้ามแดนมีประสิทธิภาพ