ปัญหากฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำของการขออภัยโทษแก่ผู้ต้องโทษเป็นการเฉพาะราย

ผู้แต่ง

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e297070

คำสำคัญ:

ความเหลื่อมล้ำ, การขออภัยโทษแก่ผู้ต้องโทษเป็นการเฉพาะราย และสามารถขอได้จนกว่าจะพ้นโทษ

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ความเหลื่อมล้ำยังเป็นปัญหาเรื้อรังที่ขัดขวางการพัฒนาของไทย โดยเฉพาะความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงความยุติธรรม กรณีการขอพระราชทานอภัยโทษรายบุคคลสะท้อนข้อจำกัดเชิงกฎหมายและกระบวนการ เช่น การตีความที่จำกัดบทบาททนายความ อำนาจฝ่ายบริหารที่กระจุกตัว (รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม/ผู้บัญชาการเรือนจำ) การขาดกลไกตรวจสอบถ่วงดุล และข้อจำกัดด้านเวลา/จำนวนครั้งในการยื่นคำร้อง ซึ่งอาจขัดกับหลักสิทธิมนุษยชนตามรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรฐานสหประชาชาติ และ ICCPR งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ (1) ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และพัฒนาการของการอภัยโทษ (2) ศึกษากฎหมายและกระบวนการขออภัยโทษของไทยและต่างประเทศ และ (3) เสนอแนวทางแก้ไขประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ภาค 7 ว่าด้วยอภัยโทษ

ระเบียบวิธีการศึกษา: งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการวิจัยเอกสารเป็นหลัก ใช้แหล่งข้อมูลทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง เช่น หนังสือ บทความ วารสาร วิทยานิพนธ์ และรายงานการวิจัย ร่วมกับการวิจัยเปรียบเทียบกฎหมายและกระบวนการขออภัยโทษในประเทศไทยและต่างประเทศ งานวิจัยนี้วิเคราะห์ปัญหาและเปรียบเทียบกระบวนการขออภัยโทษในประเทศไทยกับประเทศอื่นๆ ได้แก่ สหราชอาณาจักร ญี่ปุ่น และสหรัฐอเมริกา เลือกสหราชอาณาจักรและญี่ปุ่นมาศึกษาเพราะเป็นประเทศประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขเช่นเดียวกับประเทศไทย ส่วนสหรัฐอเมริกาเลือกมาศึกษาเพราะรัฐธรรมนูญของสหรัฐอเมริกามีบทบัญญัติเกี่ยวกับการอภัยโทษเช่นเดียวกับประเทศไทย

ผลการศึกษา: (1) การอภัยโทษเป็นพระราชอำนาจ แต่กระบวนการกลั่นกรองควรยึดหลักสิทธิมนุษยชน ความเสมอภาค และการถ่วงดุลอำนาจ (2) บทบัญญัติและระเบียบที่เกี่ยวข้อง (มาตรา 259–262 และกฎ/ระเบียบราชทัณฑ์) มีข้อจำกัดในการปฏิบัติจริงจนก่อความไม่เสมอภาค เมื่อเทียบต่างประเทศพบตัวอย่างกลไกเพิ่มความรอบคอบ เช่น การเปิดช่องให้ยื่นผ่านญาติ/ทนาย และการกำหนดให้หน่วยงานหรือศาลมีส่วนให้ความเห็นประกอบการใช้ดุลพินิจ (3) เสนอแก้ไขให้ “ทนาย/ผู้มีส่วนได้เสีย” (เช่น บิดามารดา บุตร คู่สมรส หรือสถานทูตในคดีคนต่างชาติ) ยื่นคำร้องแทนได้ เพิ่มช่องทางยื่นต่อคณะกรรมการกลั่นกรอง ตรวจสอบอำนาจฝ่ายบริหารโดยให้ศาลที่มีคำพิพากษาถึงที่สุดให้ความเห็น และยกเลิกข้อจำกัด 60 วันสำหรับโทษประหารให้ยื่นได้จนกว่าจะพ้นโทษ ทั้งนี้มิได้กระทบพระราชอำนาจ แต่เพื่อทำให้การกลั่นกรองโปร่งใสและป้องกันการนำสถาบันไปเป็นเครื่องมือทางการเมือง

สรุปผล: กฎหมายและระเบียบปัจจุบันเกี่ยวกับการอภัยโทษรายบุคคลยังเอื้อต่อความเหลื่อมล้ำ จึงควรปรับให้ทนายสามารถยื่นแทนได้ เพิ่มกลไกถ่วงดุลโดยศาล/คณะกรรมการ และยกเลิกกรอบเวลา 60 วันในคดีโทษประหาร เพื่อให้กระบวนการเป็นธรรม โปร่งใส และสอดคล้องหลักสิทธิมนุษยชน

เอกสารอ้างอิง

กรมราชทัณฑ์. (2567). คู่มือการขอพระราชอภัยโทษ. https://en.correct.go.th/wp-content/uploads/2020/09/Royal-Pardon-Guidelines.pdf

ทวีศักดิ์ รอดโพคา. (2544). สิทธิเสรีภาพของนักโทษเด็ดขาดตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

นพรัตน์ ใจสุข. (2564). การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังตามข้อกำหนดสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังในทัณฑสถานเปิดบ้านเนินสูง จังหวัดปราจีนบุรี [การศึกษาอิสระปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช].

ประธาน วัฒนวาณิชย์, เกียรติขจร วัจนะสวัสดิ์, อภิรัตน์ เพ็ชรศิริ, & บุญทิพย์ ผ่องจิตร์ แลนเกรฟ. (2529). รายงานการวิจัยเรื่อง สิทธิมนุษยชนและกระบวนการยุติธรรมทางอาญาในประเทศไทย. สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ปราโมทย์ เสริมศีลธรรม. (2564). หลักเกณฑ์ในการกำหนดโทษทางอาญา (รายงานการวิจัย). สถาบันพระปกเกล้า.

ปองภาพ ณ สงขลา. (2568). ปัญหากฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำของการขออภัยโทษแก่ผู้ต้องโทษเป็นการเฉพาะราย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม].

พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา พุทธศักราช 2477. (2478, 10 มิถุนายน). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 52, 1–114.

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 134(ตอนที่ 40 ก), 1–90.

รัฐพล โลนา. (n.d.). การลดโทษจำคุกตามคำพิพากษา. สำนักงานศาลยุติธรรม. https://library.coj.go.th/pdf-view.html?fid=49143&table=files_biblio

วรพจน์ วิศรุตพิชญ์. (2545). หลักการว่าด้วยการกระทำทางปกครองต้องชอบด้วยกฎหมาย. ใน หนังสือคู่มือการศึกษาวิชากฎหมายปกครอง. สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา.

วิษณุ เครืองาม. (2530). แนวพระราชดำริทางกฎหมายในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. วารสารกฎหมาย, 11, (ไม่ระบุเลขหน้า).

ศิริ ปะทะขีนัง. (2550). การอภัยโทษ: ศึกษาปัญหาทางกฎหมายในการอภัยโทษ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์].

สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ. (2565). หลักกฎหมายระหว่างประเทศทั่วไปเกี่ยวกับสนธิสัญญาด้านสิทธิมนุษยชน. สำนักงานคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ.

สำนักงานพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2567). รายงานการวิเคราะห์สถานการณ์ความยากจนและความเหลื่อมล้ำในประเทศไทย 2566. สำนักงานพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. (2554). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. https://dictionary.orst.go.th/

Bill of Rights. (1688). Bill of Rights 1688, 1 Will. & Mar. Sess. 2, c. 2. https://www.legislation.gov.uk/aep/WillandMarSess2/1/2/contents

Caldwell, R. G. (1960). Criminology. Ronald Press.

Criminal Appeal Act 1907 (7 Edw. 7 c. 23). United Kingdom. https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Edw7/7/23/contents/enacted

West, W. F. (1984). Structuring administrative discretion: The pluralistic balancing of interest. American Journal of Political Science, 28(2), 340–360. DOI: https://doi.org/10.2307/2110876

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-11-06

รูปแบบการอ้างอิง

ณ สงขลา ป., ศิริสานต์ ก., วิวิธคุณากร ศ., บวบขม อ., & ลังการ์พินธุ์ เ. (2026). ปัญหากฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำของการขออภัยโทษแก่ผู้ต้องโทษเป็นการเฉพาะราย. Interdisciplinary Academic and Research Journal , 6(6), e297070. https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e297070

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความวิชาการ