โควิด-19 กับการตีตราทางสังคม

วัชริดา  ภิญโย; ศรีรัฐ   ภักดีรณชิต; Apirapee  Sretarugsa Tancharoenwong

doi:10.60027/iarj.2026.e296490

ผู้แต่ง

วัชริดา ภิญโย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0009-0005-4408-3041
ศรีรัฐ ภักดีรณชิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0000-0002-1962-8688
Apirapee Sretarugsa Tancharoenwong มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ https://orcid.org/0009-0000-5721-7479

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e296490

คำสำคัญ:

โควิด-19, การตีตราทางสังคม, การสื่อสารสุขภาพ

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: โควิด-19 เป็นโรคติดเชื้ออุบัติใหม่ที่พบครั้งแรกในเดือนธันวาคม 2562 ในสาธารณรัฐประชาชนจีน ผลกระทบในวงกว้างไม่เพียงแต่ทำให้ระบบสาธารณสุขหยุดชะงัก แต่ยังส่งผลกระทบต่อมิติทางสังคมต่างๆ ทั่วโลก เพื่อตรวจสอบรูปแบบและประสบการณ์ตรงของความอคติทางสังคมในกลุ่มบุคคลที่ติดเชื้อโควิด-19 ในประเทศไทย

วิธีการวิจัย: ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพเพื่อสำรวจประสบการณ์ตรงของความอคติทางสังคมในกลุ่มบุคคลที่เคยติดเชื้อโควิด-19 ในประเทศไทย ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบลูกโซ่ (Snowball sampling) ในการคัดเลือกผู้เข้าร่วม และเก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง

ผลการวิจัย: ประสบการณ์ของความอคติในกลุ่มผู้ป่วยโควิด-19 ที่หายแล้วในประเทศไทยสามารถแบ่งออกได้เป็น 3 รูปแบบ ได้แก่ (1) ความอคติที่รับรู้ได้ สะท้อนผ่านน้ำเสียงวิตกกังวลหรือคำถามกล่าวหาจากผู้อื่น (2) ความอคติจากการเชื่อมโยง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อโรคนี้เกี่ยวข้องกับสมาชิกในครอบครัวหรือเมื่อมีข่าวลือที่เป็นอันตรายแพร่กระจาย และ (3) การเลือกปฏิบัติ รวมถึงการหลีกเลี่ยงหรือปฏิเสธที่จะมีปฏิสัมพันธ์ใกล้ชิดแม้หลังจากหายป่วยแล้ว

สรุปผลการวิจัย: มาตรการสำคัญได้แก่ การส่งเสริมความเข้าใจ การให้ข้อมูลที่ถูกต้องจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ และการใช้ช่องทางการสื่อสารที่เหมาะสมกับแต่ละกลุ่มเป้าหมาย โดยเฉพาะสื่อสังคมออนไลน์และสื่อกระแสหลัก ความร่วมมือระหว่างภาคส่วนต่างๆ มีความสำคัญอย่างยิ่งในการลดทัศนคติเชิงลบและลดการตีตราผู้ที่เคยติดเชื้อโควิด-19 อย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

งานโรคติดต่ออุบัติใหม่. (2564). สถานการณ์โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19). https://ddc.moph.go.th/uploads/files/2017420210820025238.pdf

ยง ภู่วรวรรณ. (2564). การกลายพันธุ์ของโรคโควิด-19. https://kcmh.chulalongkornhospital.go.th/line/การกลายพันธุ์ของโรคโคว/

สิทธิพล วิบูลย์ธนากุล. (2564). คนฆ่าตัวตายในสถานการณ์โควิด วิกฤติซ้อนวิกฤติ. https://www.bangkokbiznews.com/business/951330

สิโรดม มณีแฮด, & สรัญญา เชื้อทอง. (2563). การสื่อสารสุขภาพของกรมควบคุมโรคโดยใช้การเล่าเรื่องด้วยสื่ออินโฟกราฟิกในสถานการณ์โควิด-19. วารสารการสื่อสารมวลชน, 8(2), 91–119.

องค์การอนามัยโลก. (2566). รายงานความคืบหน้าประจําสัปดาห์ในประเทศไทย โดยองค์การอนามัยโลก ฉบับที่ 258. https://cdn.who.int/media/docs/default-source/searo/thailand/2023_03_01_tha-sitrep-258-covid-19_th.pdf?sfvrsn=6d20fb19_1

Adiukwu, F., Bytyçi, D. G., Hayek, S. E., Gonzalez-Diaz, J. M., Larnaout, A., Grandinetti, P., Nofal, M., Pereira-Sanchez, V., Ransing, R., Shalbafan, M., Soler-Vidal, J., Syarif, Z., Teixeira, A. L. S., da Costa, M. P., Ramalho, R., & Orsolini, L. (2020). Global perspective and ways to combat stigma associated with COVID-19. Indian Journal of Psychological Medicine, 42(6), 569–574. https://doi.org/10.1177/0253717620964932

Chang, A., Schulz, P. J., Tu, C., & Liu, J. (2020). Computational approach of stigmatizing cues and negative sentiment in online communication of the COVID-19 pandemic. Journal of Medical Internet Research, 22(11), e21504. https://doi.org/10.2196/21504

Chew, C.-C., Lim, X.-J., Chang, C.-T., Rajan, P., Nasir, N., & Low, W.-Y. (2021). Experiences of social stigma among patients tested positive for COVID-19 and their family members: A qualitative study. BMC Public Health, 21(1), Article 1623.

Enquistock. (2021). As Thailand’s 3rd COVID wave hits the wealthy, spare a thought for the economy. Thai Enquirer. https://www.thaienquirer.com/26364/as-thailands-3rd-covid-wave-hits-the-wealthy-spare-a-thought-for-the-economy/

Haddad, C., Bou Malhab, S., Malaeb, D., Sacre, H., Saadeh, D., Mourtada, V., et al. (2021). Stigma toward people with COVID-19 among the Lebanese population: A cross-sectional study of correlates and mediating effects. BMC Psychology, 9(1), Article 164.

Institute of Medicine (US) Committee on Assuring the Health of the Public in the 21st Century. (2002). The future of the public’s health in the 21st century. National Academies Press. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK221224/

Liu, J., Yang, X., Lu, Y., & Zheng, X. (2022). The joint effects of social norm appeals and fear appeals in COVID-19 vaccine campaign posters on self-perceived communication quality and vaccination intention. Frontiers in Psychology, 13, 760146. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.760146

Lohiniva, A.-L., Dub, T., Hagberg, L., & Nohynek, H. (2021). Learning about COVID-19-related stigma, quarantine, and isolation experiences in Finland. PLoS ONE, 16(4), e0247962.

López-Ibor, J. J. (2002). The power of stigma. World Psychiatry, 1(1), 23–24.

Master's in Communications. (2017). What is health communication? https://www.mastersincommunications.com/faqs/what-is-health-communication

Nattadhanai, R., Titiporn, T., Rapeepong, S., & Viroj, T. (2021). Responding to the COVID-19 second wave in Thailand by diversifying and adapting lessons from the first wave. BMJ Global Health, 6(7), e006178.

Nittayasoot, N., Suphanchaimat, R., Thammawijaya, P., Jiraphongsa, C., Siraprapasiri, T., Ploddi, K., et al. (2022). Real-world effectiveness of COVID-19 vaccines against severe outcomes during the period of Omicron predominance in Thailand: A test-negative nationwide case–control study. Vaccines, 10(12), Article 2123.

Rhodes, D., Antoine, E., & Abidin, A. (2025). Cultural understandings of inclusion in Southeast Asia. International Journal of Developmental Disabilities, 71(6), 796–806. https://doi.org/10.1080/20473869.2025.2521676

Skarpa, P. E., & Garoufallou, E. (2021). Information-seeking behavior and COVID-19 pandemic: A snapshot of young, middle-aged, and senior individuals in Greece. International Journal of Medical Informatics, 150, 104465.

Stangl, A. L., Earnshaw, V. A., Logie, C. H., van Brakel, W., Simbayi, L. C., Barré, I., et al. (2019). The health stigma and discrimination framework: A global, crosscutting framework to inform research, intervention development, and policy on health-related stigmas. BMC Medicine, 17(1), Article 31.

Stolow, J. A., Moses, L. M., Lederer, A. M., & Carter, R. (2020). How fear appeal approaches in COVID-19 health communication may be harming the global community. Health Education & Behavior, 47(4), 531–535.

The Active. (2564). Why is the fourth wave of COVID-19 more worrying than ever before? https://matteoconverter.com/conversions/era/anno-domini-to-buddhist-calendar/2021

Uansri, S., Tuangratananon, T., Phaiyarom, M., Rajatanavin, N., Suphanchaimat, R., & Jaruwanno, W. (2021). Predicted impact of the lockdown measure in response to coronavirus disease 2019 (COVID-19) in Greater Bangkok, Thailand, 2021. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(23), Article 12816.

Vaezi, A., & Javanmard, S. (2020). Infodemic and risk communication in the era of CoV-19. Advanced Biomedical Research, 9(1), Article 10.

Wiwatana Tanomkiat. (2021). The third COVID-19 wave in Thailand. The ASEAN Journal of Radiology, 22(1), 3–4.

World Health Organization Dashboard. (2022). WHO coronavirus (COVID-19) dashboard. https://covid19.who.int/

World Health Organization News. (2022, July 20). WHO releases global COVID-19 vaccination strategy update to reach unprotected populations [News release]. World Health Organization. https://www.who.int/news-room/releases/20220720-who-releases-global-covid-19-vaccination-strategy-update-to-reach-unprotected-populations

World Health Organization Thailand. (2563). โรคโควิด 19. https://www.who.int/docs/default-source/searo/thailand/update-28-covid-19-what-we-know---june2020---thai.pdf

World Health Organization. (2022). WHO coronavirus (COVID-19) dashboard. Retrieved December 22, 2025, from https://covid19.who.int/

World Health Organization. (2022, March 2). COVID-19 pandemic triggers 25% increase in prevalence of anxiety and depression worldwide. https://www.who.int/news/item/02-03-2022-covid-19-pandemic-triggers-25-increase-in-prevalence-of-anxiety-and-depression-worldwide