นวัตกรรมการบริหารโรงพยาบาลชุมชนเขตสุขภาพที่ 9 กลุ่มจังหวัดนครชัยบุรินทร์

จงรัก  สุวรรณรัตน์; อนุจิตร   ชิณสาร; ศิริวดี  วิวิธคุณากร

doi:10.60027/iarj.2026.e295039

ผู้แต่ง

จงรัก สุวรรณรัตน์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา https://orcid.org/0009-0001-5983-1197
อนุจิตร ชิณสาร มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา https://orcid.org/0000-0001-5180-3063
ศิริวดี วิวิธคุณากร มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา https://orcid.org/0000-0002-0842-7709

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e295039

คำสำคัญ:

นวัตกรรมการบริหาร, โรงพยาบาลชุมชน, เขตสุขภาพที่ 9

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ศึกษาที่มา กระบวนการก่อเกิด และปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการก่อเกิดนวัตกรรมการบริหารโรงพยาบาลชุมชน 2) ศึกษาสภาพปัญหาและแนวทางการแก้ไขปัญหาในการนำนวัตกรรมไปปฏิบัติ และ 3) ศึกษาแนวทางการประยุกต์นวัตกรรมต้นแบบไปสู่โรงพยาบาลอื่น

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากผู้บริหารโรงพยาบาล บุคลากร เครือข่ายภาคประชาชน และผู้รับบริการ รวม 30 คน จากโรงพยาบาลต้นแบบ 5 แห่งในกลุ่มจังหวัดนครชัยบุรินทร์ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย: 1) ที่มานวัตกรรมการบริหารในโรงพยาบาลชุมชนมีที่มาจากทั้งนโยบายระดับบน (Top-Down) และแรงผลักดันจากปัญหาเชิงพื้นที่ (Bottom-Up) โดยนวัตกรรมที่เกิดขึ้นครอบคลุมทั้งด้านเทคโนโลยี กระบวนการ และสังคม เช่น การใช้ระบบสารสนเทศทางการแพทย์ การสร้างเครือข่ายบริการ และการมีส่วนร่วมของประชาชน ปัจจัยที่ส่งผลต่อการก่อเกิดนวัตกรรมประกอบด้วย 6 ด้าน ได้แก่ ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง ความรู้และความสามารถของบุคลากร วัฒนธรรมองค์กร ทุนทางสังคม การมีส่วนร่วมของประชาชน และการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอก 2) ปัญหาและอุปสรรคในการนำนวัตกรรมไปใช้ ได้แก่ การขาดแคลนบุคลากรและเทคโนโลยี ความต้านทานต่อการเปลี่ยนแปลง และความไม่ต่อเนื่องของนโยบาย แนวทางแก้ไข ได้แก่ การฝึกอบรม การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และการสื่อสารกับชุมชนอย่างมีประสิทธิภาพ 3) แนวทางการประยุกต์ใช้กับโรงพยาบาลอื่น ควรเน้นการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ พัฒนาระบบสารสนเทศ ส่งเสริมภาวะผู้นำ วิเคราะห์บริบทท้องถิ่น และถ่ายทอดองค์ความรู้อย่างเป็นระบบ เพื่อให้เกิดความยั่งยืนในการบริหารจัดการบริการสุขภาพระดับชุมชน

สรุปผล: นวัตกรรมการบริหารในโรงพยาบาลชุมชนเกิดจากทั้งนโยบายระดับบนและปัญหาเชิงพื้นที่ ครอบคลุมด้านเทคโนโลยี กระบวนการ และสังคม ปัจจัยสนับสนุนสำคัญ ได้แก่ ภาวะผู้นำ สมรรถนะบุคลากร วัฒนธรรมองค์กร ทุนทางสังคม การมีส่วนร่วมของประชาชน และการสนับสนุนจากภายนอก ขณะเดียวกัน การนำนวัตกรรมไปใช้ยังประสบข้อจำกัดด้านบุคลากร เทคโนโลยี การต่อต้านการเปลี่ยนแปลง และความไม่ต่อเนื่องของนโยบาย จึงจำเป็นต้องพัฒนาบุคลากร โครงสร้างพื้นฐาน และการสื่อสารกับชุมชน สำหรับการประยุกต์ใช้ในโรงพยาบาลอื่น ควรสร้างเครือข่ายความร่วมมือ พัฒนาระบบสารสนเทศ เสริมภาวะผู้นำ วิเคราะห์บริบทพื้นที่ และถ่ายทอดองค์ความรู้อย่างเป็นระบบเพื่อความยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงสาธารณสุข. (2562). รายงานยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบบริการสุขภาพ เขตสุขภาพที่ 9 (หน้า 8–9). สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.

กระทรวงสาธารณสุข. (2565). รายงานนโยบายและทิศทางระบบบริการสุขภาพ พ.ศ. 2565. สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.

กฤษณ์ พงษ์เทพิน. (2565). นวัตกรรมการบริหารจัดการวิสาหกิจเพื่อสังคม มูลนิธิโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร. วารสารการพัฒนาชุมชน, 20(3), 45–60.

ชุติมา คงจันทร์. (2566). การบริหารต้นทุนบริการของโรงพยาบาลชุมชน จังหวัดสงขลา. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 32(2), 78–95.

นรินทร์ แจ่มจำรัส. (2549). การบริหารองค์การภาครัฐแนวใหม่. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

พลอยฌญารินทร์ ราวินิจ, & พรสุข หุ่นนิรันทร์. (2566). การพัฒนารูปแบบการจัดการตนเองเพื่อป้องกันมะเร็งปากมดลูกด้วยนวัตกรรมสุขภาพของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล. วารสารสาธารณสุขและเทคโนโลยีสุขภาพ, 5(1), 101–118.

สำนักงานเขตสุขภาพที่ 9. (2566). รายงานผลการดำเนินงานเขตสุขภาพที่ 9 ประจำปี พ.ศ. 2566. กระทรวงสาธารณสุข.

สำนักนโยบายสาธารณสุข. (2545). คู่มือการใช้สารสนเทศเพื่อการบริหารจัดการระบบสุขภาพ. กระทรวงสาธารณสุข.

เสนาะ ติเยาว์. (2544). ทฤษฎีองค์การและการจัดการ. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

เสริมสุข ธัญญะวัน. (2546). สารสนเทศเพื่อการบริหารโรงพยาบาลชุมชน. สำนักพิมพ์หมอชาวบ้าน.

Al-Habib, M. (2021). Transformational leadership and innovation in healthcare organizations: A systematic review. Journal of Health Management, 23(2), 145–160.

Bate, P., Mendel, P., & Robert, G. (2008). Organizing for quality: The improvement journeys of leading hospitals in Europe and the United States. Radcliffe Publishing.

Berwick, D. (2021). Innovation, transformation, and leadership in modern healthcare organizations. Health Affairs, 40(3), 347–355.

Caniëls, M. C. J., & van den Bosch, H. (2021). External networking and innovation performance in public health organizations. Public Management Review, 23(9), 1251–1270.

Fischer, F., Miller, G., & Sidney, M. (2021). Public participation and co-production in health services: A global perspective. Policy Press.

Gagnon, M. P., Nuño, R., & Ramírez-García, A. (2012). Systematic review of factors influencing the adoption of information technologies in healthcare. International Journal of Medical Informatics, 81(11), 725–736.

Greenhalgh, T., Robert, G., Macfarlane, F., Bate, P., & Kyriakidou, O. (2004). Diffusion of innovations in service organizations: Systematic review and recommendations. The Milbank Quarterly, 82(4), 581–629.

Greenhalgh, T., Wherton, J., & Papoutsi, C. (2022). Analysing system-wide innovation in healthcare: A complexity-informed approach. Social Science & Medicine, 296, 114–680.

Greenhalgh, T., Wherton, J., Papoutsi, C., Lynch, J., & Hughes, G. (2017). Beyond adoption: A new framework for theorizing and evaluating nonadoption, abandonment, and challenges to the scale-up, spread, and sustainability of health and care technologies. Journal of Medical Internet Research, 19(11), e367.

Jaskyte, K. (2020). Organizational culture and innovation in nonprofit and public organizations: A systematic review. Public Management Review, 22(5), 708–729.

Kruse, C. S., Smith, B., Vanderlinden, H., & Nealand, A. (2022). Health information technology and its impact on the quality of care and patient outcomes. Journal of Medical Systems, 46, 95.

Osborne, S. P., & Brown, L. (2013). Handbook of innovation in public services. Edward Elgar Publishing.

Putnam, R. (2020). The upswing: How America came together a century ago and how we can do it again. Simon & Schuster.

Renedo, A., Marston, C., Spyridonidis, D., & Barlow, J. (2021). Health system networks and collaborative innovation. Health Policy, 125(6), 747–756.

Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press.

Snyder, R., McNew, R., & Johnson, T. (2021). Distributed leadership in rural healthcare organizations: Implications for innovation. Journal of Nursing Management, 29(4), 623–632.

Van den Heuvel, S., de Witte, H., & Schaufeli, W. (2022). Training, staff competence, and digital transformation readiness in healthcare organizations. International Journal of Human Resource Management, 33(10), 1982–2003.

van Dijk, J. (2020). The digital divide: Impact on health equity in the digital era. Oxford University Press.

Wenger-Trayner, E., & Wenger-Trayner, B. (2020). Learning to make a difference: Value creation in social learning spaces. Cambridge University Press.

West, M. A., Eckert, R., Collins, B., & Chowla, R. (2019). Caring to change: How compassionate leadership can stimulate innovation in healthcare. The King’s Fund.

World Health Organization. (2018). Primary health care: Closing the gap. WHO Press.

World Health Organization. (2020). Community engagement for quality, integrated care. WHO Press.

World Health Organization. (2021). Integrated care for chronic conditions: Strategies for reducing hospital readmissions. WHO Press.