การจัดกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย เพื่อส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์

ศุภกร  ดนตรี

doi:10.60027/iarj.2026.e294287

ผู้แต่ง

ศุภกร ดนตรี คณะวิทยาการเรียนรู้และศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ https://orcid.org/0009-0006-5941-2546

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e294287

คำสำคัญ:

การจัดกระบวนการเรียนรู้, ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย, การคิดเชิงวิพากษ์

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การจัดกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ขาดการให้นักเรียนมีส่วนร่วมและเน้นการให้นักเรียนท่องจำเป็นหลัก ส่งผลให้นักเรียนขาดแรงจูงใจในการเรียนรู้ และขาดการเรียนรู้เนื้อหาประวัติศาสตร์ประเภทแนวคิด และเนื้อหาที่มุ่งปฏิบัติ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อออกแบบการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์ เรื่องประวัติศาสตร์ดนตรีไทย 2) เพื่อวิเคราะห์ผลการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่ส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์ เรื่องประวัติศาสตร์ดนตรีไทย โดยกลุ่มเป้าหมาย คือ นักเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 4 แผนการเรียนเตรียมศิลปกรรม (กลุ่มดนตรีไทย) โรงเรียนจอมสุรางค์อุปถัมภ์

ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มเป้าหมายแบ่งเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ 1 นักเรียนระดับมัธยมศึกษาปีที่ 4 แผนการเรียนเตรียมศิลปกรรม (กลุ่มดนตรีไทย) โรงเรียนจอมสุรางค์อุปถัมภ์ จำนวน 1 ห้องเรียน มีนักเรียนทั้งสิ้น 7 คน และกลุ่มที่ 2 ผู้ให้สัมภาษณ์ที่มีประสบการณ์จัดการเรียนรู้ด้านประวัติศาสตร์ไทย ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย และผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ไทย จำนวน 6 คน เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ร่วมกับการใช้กรอบวิจัย การออกแบบ นำเนื้อหาที่ศึกษาและสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญมาออกแบบการจัดกระบวนการเรียนรู้ และวิเคราะห์ผลการเรียนรู้ โดยการสร้างข้อสรุปแบบอุปนัย นำเสนอข้อมูลเป็นรูปแบบพรรณนาความ

ผลการวิจัย: พบว่า 1) การจัดกระบวนการเรียนรู้ ประกอบด้วย แผนจัดการเรียนรู้ จำนวน 14 แผน ใช้ “Learning Curve” ซึ่งมีฐานแนวคิดมากจากวงจรการเรียนรู้แบบผ่านประสบการณ์ และมีเนื้อหา จำนวน 7 ประเด็น ได้แก่ การคิดเชิงวิพากษ์ในประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ดนตรีไทยและความเป็นไทย อิทธิพลของสถาบันบ้าน วัด และวังกับดนตรีไทย ดนตรีไทยกับแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา บทเพลงในประวัติศาสตร์ดนตรีไทย ความสัมพันธ์ดนตรีไทยกับดนตรีนอุษาคเนย์ และการถอดบทเรียน และ 2) ผลการจัดการเรียนรู้ที่ พบว่า นักเรียนสามารถอธิบายความเชื่อมโยงระหว่างดนตรีไทย วัฒนธรรม และสังคม วิเคราะห์และวิพากษ์ประเด็นต่าง ๆ ที่มีอิทธิพลต่อดนตรีไทย ตลอดจนแสดงออกทางดนตรีจากความเข้าใจโครงสร้างและพลวัตของเพลง เห็นคุณค่าและความสัมพันธ์ของดนตรีไทยในบริบทประวัติศาสตร์ เปรียบเทียบกับดนตรีอุษาคเนย์ มีทัศนคติที่เปิดกว้างต่อการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรม และสะท้อนคิดการเรียนรู้ของตนเองอย่างใคร่ครวญ

สรุปผล: การออกแบบการจัดกระบวนการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ดนตรีไทย เพื่อส่งเสริมการคิดเชิงวิพากษ์ ประกอบด้วย 14 แผน โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับการคิดเชิงวิพากษ์ บริบทดนตรีไทย และผลการเรียนรู้ นักเรียนมีความรู้ความเข้าใจ ทักษะการคิดเชิงวิพากษ์ การเข้าร่วมกระบวนการเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ดนตรีไทยที่ดี และมีมุมมองในเชิงบวกกับการเรียนรู้ในทุกแผนจัดการเรียนรู้

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2553). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กระทรวงศึกษาธิการ.

กิตติชัย งามชัยพิสิฐ. (2566). ฟาสามัญ: ผู้มือสร้างกระบวนการกลุ่มเพื่อขับเคลื่อนสู่ความเป็นธรรม. มูลนิธิความร่วมสันติภาพ.

กิตติศักดิ์ ลักษณา. (2559). การพัฒนาการคิดทางประวัติศาสตร์: การคิดเกี่ยวกับความสำคัญทางประวัติศาสตร์. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 12(2), 137–158.

เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์. (2555). การคิดเชิงวิพากษ์ (พิมพ์ครั้งที่ 9). บริษัท ซัคเซส มีเดีย จำกัด.

ขวัญทิชา เชื้อหอม. (2554). การศึกษาการจัดการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ไทย ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 กรณีศึกษา: โรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิตที่ยังไม่ตีพิมพ์]. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ณรุทธ์ สุทธจิตต์. (2561). ดนตรีศึกษา: หลักการและสาระสำคัญ (พิมพ์ครั้งที่ 10). สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ดวงทิพย์ ผโลปกรณ์. (2565). ผลการพัฒนาแรงจูงใจในการเรียนวิชาประวัติศาสตร์ โดยใช้เกมการ์ดระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 กรณีศึกษาการใช้ชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ โรงเรียนสาธิตมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (ฝ่ายมัธยม). วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 11(1), 230–244.

ทรงพล เลิศกอบกุล. (2565). กระฎุมพี–ผู้ดีใหม่ กับพัฒนาการดนตรีไทยต้นรัตนโกสินทร์. Mahidol Music Journal, 4(2), 23–36.

ธีรยุทธ บุญมี. (2557). มิเชล ฟูโกต์ (Michel Foucault) (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักพิมพ์วิภาษา.

Freire, P. (2017). Pedagogy of the oppressed (50th anniversary ed.) [การศึกษาของผู้ถูกกดขี่ ฉบับครบรอบ 50 ปี]. สำนักพิมพ์สวนเงินมีมา.

Harris, C., Burn, A., & Wooley, B. (2014). The role of digital literacy in learning. Journal of Educational Media, 39(2), 120–135.

Jenkins, K. (1995). Re-thinking history (4th ed.). Routledge.

Marr, B. (2023). Future skills: The 20 skills and competencies everyone needs to succeed in a digital world [Future Skills ทักษะอนาคตที่ AI ทำแทนคุณไม่ได้]. บริษัท นานมีบุ๊คส์ จำกัด.

Suwanphithak, W., Ruwicha, C., & Chuppunnarat, Y. (2023). Problems and expectations of students regarding the management of learning in the subjects of Thai music theory and history within the Thai undergraduate music education curriculum. Malaysian Journal of Music, 12(2), 1–17.