การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมสมรรถนะการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ในศตวรรษที่ 21 สำหรับครูระดับมัธยมศึกษา
DOI:
https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e294057คำสำคัญ:
การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรม, สมรรถนะครู, การจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ในศตวรรษที่ 21บทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมสมรรถนะการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ในศตวรรษที่ 21 สำหรับครูระดับมัธยมศึกษา มีความสำคัญต่อการเสริมสร้างความสามารถของครูในการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ บูรณาการทักษะการคิดเชิงพื้นที่ การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล และการแก้ปัญหาในโลกจริง ทั้งยังช่วยยกระดับคุณภาพการเรียนการสอนภูมิศาสตร์ให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลก ส่งเสริมให้ผู้เรียนมีสมรรถนะสำคัญที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิตและการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความต้องการและความจำเป็นพื้นฐาน 2) พัฒนา 3) นำไปใช้ และ 4) ประเมินผลหลักสูตรฝึกอบรมสำหรับครูภูมิศาสตร์ระดับมัธยมศึกษา
ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยครูภูมิศาสตร์ระดับมัธยมศึกษา 30 คน และผู้เชี่ยวชาญ 7 คน เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบสอบถาม แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม และแบบประเมินต่าง ๆ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และค่าที
ผลการวิจัย: พบว่า 1) ผลการศึกษาพบว่า ครูมีบทบาทสำคัญแต่เผชิญข้อจำกัดด้านสื่อเทคโนโลยีและภาระงานนอกเหนือการสอน 2) หลักสูตรฝึกอบรมที่พัฒนาขึ้นมีกระบวนการเป็นระบบ มีคุณภาพ และสอดคล้องกับความต้องการของครู 3) การนำหลักสูตรไปใช้มีประสิทธิภาพ 81.60/87.00 ซึ่งสูงกว่าเกณฑ์ 75/75 และช่วยพัฒนาความรู้และสมรรถนะการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ในศตวรรษที่ 21 ของผู้เข้าอบรมได้เป็นอย่างดี 4) ผลการประเมินสรุปว่าหลักสูตรมีความเหมาะสม สอดคล้อง และมีประสิทธิภาพตามเกณฑ์ที่กำหนด
สรุปผล: ผู้เข้ารับการอบรมมีความพึงพอใจต่อความทันสมัยของเนื้อหา ครอบคลุมหัวข้อสำคัญ การประเมินด้านกระบวนการจัดอบรม ผู้เข้าอบรมมีความรู้ความเข้าใจหลังฝึกอบรมสูงกว่าก่อนฝึกอบรมมีสมรรถนะการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ในศตวรรษที่ 21และมีความพึงพอใจต่อหลักสูตรฝึกอบรมในระดับมาก
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551.
กระทรวงศึกษาธิการ. (2562). แนวทางการพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษาในศตวรรษที่ 21. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
กาญจนา ยงกิตติ. (2564). การใช้ PBL ในการเรียนการสอนภูมิศาสตร์เพื่อพัฒนาทักษะการแก้ปัญหา. วารสารการศึกษาและสังคมศาสตร์, 14(3), 25–39.
กิดานันท์ มลิทอง. (2553). เทคโนโลยีการศึกษาและนวัตกรรม. อรุณการพิมพ์.
จารุวรรณ ชำนาญหมอ. (2565). การจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อมด้วยการวิเคราะห์เชิงพื้นที่. วารสารสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา, 10(2), 51–63.
จิตรภัทร ศิริเมธี. (2563). การพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์เชิงภูมิศาสตร์โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน. วารสารภูมิศาสตร์และเทคโนโลยี, 9(1), 56–70.
จิราภรณ์ สารสุวรรณ. (2565). ผลของการอบรมครูภูมิศาสตร์โดยใช้กระบวนการ Active Learning. วารสารนวัตกรรมการเรียนรู้, 10(1), 15–27.
ชุลีพร สุระโชติ. (2563). การพัฒนาหลักสูตรการจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21 โดยใช้กระบวนการชุมชนแห่งการเรียนรู้เชิงวิชาชีพ (PLC) [ดุษฎีนิพนธ์ สาขาวิชาหลักสูตรและการสอน, มหาวิทยาลัยบูรพา].
ณัฐวุฒิ จันทร์เอี่ยม. (2561). การจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืนในบริบทภูมิศาสตร์. วารสารวิจัยและพัฒนาภูมิศาสตร์, 12(1), 45–58.
ณัฐวุฒิ แสงอุไร. (2564). การบูรณาการภูมิศาสตร์กับประเด็นร่วมสมัยในการจัดการเรียนรู้. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 28(2), 99–115.
ทองฟู ชินะโชติ. (2540). การฝึกอบรมกับการพัฒนาบุคลากร. มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
ทิศนา แขมมณี. (2550). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 2). โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธนภัทร พงศ์พิทักษ์. (2562). รูปแบบการจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์เพื่อพัฒนาสมรรถนะเชิงพื้นที่. วารสารครุศาสตร์, 15(2), 45–56.
ธำรง บัวศรี. (2542). การพัฒนาหลักสูตร: แนวคิด ทฤษฎี และหลักการ (หน้า 56–57). สุวีริยาสาส์น.
ธีรภัทร กิจธัชไพศาล. (2563). การบูรณาการความรู้ในวิชาภูมิศาสตร์เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้เชิงบูรณาการ. วารสารวิจัยการศึกษา, 11(2), 76–89.
นพเก้า สินธุวานิช. (2565). การเรียนรู้แบบเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางในวิชาภูมิศาสตร์. วารสารการศึกษาเพื่อพัฒนาสังคม, 15(2), 56–72.
นภดล อินทจักร. (2566). การพัฒนาที่ยั่งยืนและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในยุคดิจิทัล. วารสารภูมิศาสตร์เพื่อการพัฒนา, 11(1), 66–80.
นิรันดร์ จงสถิตอยู่. (2556). การเรียนรู้ทางภูมิศาสตร์. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ปิยธิดา จันทร์งาม. (2565). ผลการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานในวิชาภูมิศาสตร์ระดับมัธยมศึกษา. วารสารวิจัยทางการศึกษา, 12(1), 45–59.
พงษ์เทพ อ่อนละมูล. (2552). ภูมิศาสตร์กายภาพ. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
พระปลัดนนทณัฏฏ์ ศฤงคาร. (2564). การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะการจัดการเรียนการสอนธรรมศึกษาตามแนวคิดเชิงรุก (Active Learning) สำหรับพระสอนศีลธรรมระดับประถมศึกษา [ดุษฎีนิพนธ์ กลุ่มหลักสูตรและการนิเทศ, มหาวิทยาลัยศิลปากร].
พิมลพรรณ พรหมชาติ. (2563). การใช้ GIS ในการวางแผนการใช้ที่ดินในพื้นที่ชนบท. วารสารภูมิศาสตร์สมัยใหม่, 8(2), 103–115.
พิมลวรรณ มนต์ขลัง. (2565). การใช้การเรียนรู้แบบ PBL เพื่อพัฒนาการทำงานร่วมกันในวิชาภูมิศาสตร์. วารสารศึกษาศาสตร์, 13(3), 112–125.
ลัดดาวรรณ ศรีนวลจันทร์. (2561). แนวทางการพัฒนาการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในโรงเรียนวัดลานนาบุญ [วิทยานิพนธ์/รายงานวิจัย, มหาวิทยาลัยศิลปากร].
ลัดดาวัลย์ ทองจันทร์. (2563). การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศภูมิศาสตร์ในโรงเรียนมัธยมศึกษา. วารสารวิจัยการศึกษา, 18(4), 70–83.
วิจารณ์ พานิช. (2555). การเรียนรู้เพื่อศิษย์ในศตวรรษที่ 21. มูลนิธิสยามกัมมาจล.
วิชัย มะลิวัลย์. (2561). การจัดการเรียนรู้ภูมิศาสตร์ผ่านการศึกษาภาคสนาม. วารสารการศึกษาและพัฒนาสังคม, 10(1), 34–49.
วิชัย วงษ์ใหญ่. (2543). การพัฒนาหลักสูตรระดับอุดมศึกษา. ส่วนวิจัยและพัฒนาสำนักมาตรฐานอุดมศึกษา.
วิภา ศรีสวัสดิ์. (2561). การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ภูมิศาสตร์เพื่อส่งเสริมการคิดวิเคราะห์. วารสารครุศาสตร์, 23(1), 25–36.
ศรัณย์ สงนุ้ย. (2563). แนวทางการจัดการเรียนรู้เพื่อเสริมสร้างความฉลาดรู้เรื่องภูมิศาสตร์: บทเรียนจากโรงเรียนที่เข้าแข่งขันภูมิศาสตร์โอลิมปิกระดับชาติ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ].
ศิริวรรณ ขวัญแก้ว. (2562). การประยุกต์ใช้ GIS ในการจัดการเรียนการสอนภูมิศาสตร์ระดับมัธยมศึกษา. วารสารวิทยาศาสตร์การศึกษา, 9(1), 43–55.
สมคิด บางโม. (2553). เทคนิคการฝึกอบรมและประชุม. วิทยพัฒน์.
สัมฤทธิ์ ยศสมศักดิ์. (2547). กรอบแนวความคิดทฤษฎีระบบในการศึกษาวิเคราะห์องค์การ. สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ. (2540). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2540. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). รายงานการศึกษา สมรรถนะหลักของคนไทยในศตวรรษที่ 21. กระทรวงศึกษาธิการ.
สุทธิชัย นาคะอินทร์. (2565). การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเทคโนโลยีสารสนเทศในการปฏิบัติหน้าที่ของครูในโรงเรียนมัธยมศึกษาสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานในเขตตรวจราชการที่ 11 [ดุษฎีนิพนธ์ สาขาวิชาการบริหารและพัฒนาการศึกษา, มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร].
สุไม บิลไบ. (2557). บทบาทและสมรรถนะของครูไทยในศตวรรษที่ 21. วารสารการศึกษา, 58–71.
สุรพงษ์ ปัญญาวงศ์. (2564). การวางผังเมืองและการจัดการพื้นที่สีเขียวในชุมชนเมือง. วารสารภูมิศาสตร์เมือง, 6(3), 79–92.
สุรีรัตน์ วงศ์อนันต์. (2564). การประเมินผลการเรียนรู้ผ่านกระบวนการ PBL ในการสอนภูมิศาสตร์. วารสารวิทยาศาสตร์การศึกษา, 10(2), 75–88.
สุวิมล ว่องวาณิช. (2542). การวิเคราะห์เปรียบเทียบผลการจัดอันดับมหาวิทยาลัยของประเทศในเอเชียปี 2540–2542. สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี.
อนันต์ สุภาภา. (2562). ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อทรัพยากรน้ำในประเทศไทย. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษา, 9(1), 24–36.
Baker, T. R., & Bednarz, S. W. (2003). Lessons learned from reviewing research in GIS education. Journal of Geography, 102(6), 231–233.
Baker, T., & Nelson, R. E. (2005). Creating something from nothing: Resource construction through entrepreneurial bricolage. Administrative Science Quarterly, 50(3), 329–366. https://doi.org/10.2189/asqu.2005.50.3.329
Bednarz, S. (2010). Geography education research in the U.S.: Challenges and opportunities. International Research in Geographical and Environmental Education, 19(2), 91–98.
Bednarz, S. W., & Bednarz, R. S. (2004). Geography education: The glass is half full and it’s getting fuller. The Professional Geographer, 56(1), 22–27.
Cavallin, H. (2000). Geography: Study of human and natural environments. Prentice Hall.
Diosi, A., & Kleeman, L. (2007). Fast laser scan matching using polar coordinates. International Journal of Robotics Research, 26(10), 1125–1153. https://doi.org/10.1177/0278364907082042
Dobson, J. E. (1996). GIS and geography education. Geography, 81(3), 247–251.
Favier, T. T., & van der Schee, J. A. (2012). Exploring the characteristics of an optimal design for inquiry-based geography education with geographic information systems. Computers & Education, 58(2), 666–677.
Fullan, M. (2001). The new meaning of educational change (3rd ed.). Teachers College Press.
Good, C. V. (1973). Dictionary of education (3rd ed.). McGraw-Hill.
Gough, M. (2017). Developing a geography teacher education curriculum: Innovative practices. Journal of Geography in Higher Education, 41(1), 45–62.
Grubb, W. N., & Lazerson, M. (2005). The education gospel: The economic power of schooling (pp. 85–87). Harvard University Press.
Haubrich, H. (2017). Geo-education for the 21st century. International Geographical Union, Commission on Geographical Education.
Hord, S. M. (1997). Professional learning communities: Communities of continuous inquiry and improvement. Southwest Educational Development Laboratory.
Jo, I., & Bednarz, S. W. (2009). Evaluating geography textbook questions from a spatial perspective: Using concepts of space, tools of representation, and cognitive processes to evaluate spatiality. Journal of Geography, 108(1), 4–13.
Kerski, J. J. (2008). The role of GIS in geography education. Journal of Geography, 107(2), 93–100.
Knox, P., & Marston, S. (2015). Human geography: Places and regions in global context (6th ed.). Pearson.
Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.
Lambert, D., & Morgan, J. (2010). Teaching geography 11–18: A conceptual approach. Open University Press.
Maguire, D. J. (2005). GIS, spatial analysis, and the human condition. Transactions in GIS, 9(4), 627–636.
McClelland, D. C. (1975). A competency model for human resource management specialists to be used in the delivery of the human resource management cycle. McBer.
Mitchell, D. (2016). Teaching geography 11–18: A conceptual approach. Open University Press.
Monkhouse, F. J., & Wilkinson, H. R. (1964). Maps and diagrams: Their compilation and construction. Methuen.
Monkhouse, F. J., & Wilkinson, H. R. (1971). Maps and diagrams: Their compilation and construction. Methuen.
National Research Council. (2006). Learning to think spatially: GIS as a support system in the K–12 curriculum. National Academies Press.
Roberts, M. (2013). Geography through enquiry: Approaches to teaching and learning in the secondary school. GA Publishing.
Roberts, M. (2014). Powerful geography: A curriculum for global understanding. Routledge.
Senge, P. M. (1990). The fifth discipline: The art and practice of the learning organization. Doubleday.
Solem, M., & Bednarz, S. (2020). Teaching geography for understanding: Research-based strategies. Journal of Geography, 119(3), 102–111.
Solem, M., Huynh, N. T., & Boehm, R. (2008). Learning progressions in geography education: A research agenda. Association of American Geographers.
Stufflebeam, D. L. (1971). The CIPP model for evaluation. In R. E. Stake (Ed.), Evaluating the evaluators. Jossey-Bass.
Taba, H. (1962). Curriculum development: Theory and practice. Harcourt, Brace & World.
Tarbuck, E. J., & Lutgens, F. K. (2015). Earth science (14th ed.). Pearson.
Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times (p. 16). Jossey-Bass.
Trilling, B., & Fadel, C. (2009). 21st century skills: Learning for life in our times. Jossey-Bass.
Tyler, R. W. (1949). Basic principles of curriculum and instruction. University of Chicago Press.
Tyler, R. W. (1971). Basic principles of curriculum and instruction. University of Chicago Press.
UNESCO. (2015). Global citizenship education: Topics and learning objectives. UNESCO Publishing.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Interdisciplinary Academic and Research Journal
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ในบทความใดๆ ใน Interdisciplinary Academic and Research Journal ยังคงเป็นของผู้เขียนภายใต้ ภายใต้ Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License การอนุญาตให้ใช้ข้อความ เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ของสิ่งพิมพ์ ผู้ใช้ใดๆ เพื่ออ่าน ดาวน์โหลด คัดลอก แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือลิงก์ไปยังบทความฉบับเต็ม รวบรวมข้อมูลเพื่อจัดทำดัชนี ส่งต่อเป็นข้อมูลไปยังซอฟต์แวร์ หรือใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางกฎหมายอื่นใด แต่ห้ามนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์หรือด้วยเจตนาที่จะเป็นประโยชน์ต่อธุรกิจใดๆ
