การพัฒนาพื้นที่เกษตรการผลิตผักเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารของศูนย์การเรียน  ตำรวจตระเวนชายแดนบ้านดอยแสง ตำบลปางหมู อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ชยุต  ยอดประจัน; ปรมินทร์  นาระทะ; ผานิตย์  นาขยัน; รัชชานนท์  สมบูรณ์ชัย

doi:10.60027/iarj.2026.e292443

ผู้แต่ง

ชยุต ยอดประจัน คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ https://orcid.org/0009-0006-6398-0079
ปรมินทร์ นาระทะ คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ https://orcid.org/0009-0007-3504-1311
ผานิตย์ นาขยัน คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ https://orcid.org/0009-0003-4466-7966
รัชชานนท์ สมบูรณ์ชัย คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้ https://orcid.org/0009-0003-6995-4320

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e292443

คำสำคัญ:

การพัฒนาพื้นที่เกษตร, การผลิตผัก, ความมั่นคงทางอาหาร

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การพัฒนาพื้นที่เกษตรการผลิตผักดำเนินการร่วมกับบูรณาการการเรียนการสอนของครูผ่านกระบวนการเรียนรู้สู่การปฏิบัติด้านเกษตรแก่นักเรียน และการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองในการบริหารจัดการแปลงเกษตร โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) การวางแผนกิจกรรมการผลิตผักเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร และ2) การดำเนินกิจกรรมการผลิตผัก ในพื้นที่ศูนย์การเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านดอยแสง ตำบลปางหมู อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ระเบียบวิธีการวิจัย: เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้เครื่องมือในการวิจัยคือแบบบันทึกการปฏิบัติงานในการบันทึกการปฏิบัติงานจากผู้ให้ข้อมูลหลัก ได้แก่ บุคลากรครูทั้งหมดที่บูรณาการการเรียนการสอนร่วมกับการดำเนินกิจกรรมการเกษตร นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 1-6 และผู้ปกครองนักเรียนที่ร่วมปฏิบัติกิจกรรมการเกษตรการผลิตผัก โดยนำผลที่ได้มาจัดกลุ่มข้อมูลและนำเสนอในรูปแบบการแสดงรายละเอียดการปฏิบัติในลักษณะตารางข้อมูล และการพรรณนา

ผลการวิจัย: ผลการวิจัยพบว่า 1) ในการวางแผนกิจกรรมการผลิตผักเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร มีกำหนดพื้นที่ดำเนินกิจกรรมการผลิตผักจำนวน 3 โซน กำหนดปริมาณผลผลิตผักที่ผลิตจำนวน 10.3 กิโลกรัมต่อวัน กำหนดชนิดผักที่นำมาปลูกจำนวน 18 ชนิด กำหนดลักษณะการปลูกผักแบบหมุนเวียน 2) ในการดำเนินกิจกรรมการผลิตผัก โดยครูดำเนินการจัดทำแผนการเรียนการสอนการเกษตรเกี่ยวกับการผลิตผักใน 5 วิชา โดยบูรณาการสาระการเรียนรู้ดังกล่าวในการดำเนินกิจกรรมเกษตรประกอบด้วย การเพาะเมล็ดพันธุ์ผัก การทำแปลงปลูกผัก การดำเนินการปลูกผัก การดูแลผักหลังการเพาะปลูก การทำปุ๋ยหมัก และการทำจุลินทรีย์สังเคราะห์แสง ดูแลรักษาโดยครูกำหนดหน้าที่และดูแลนักเรียนในการรดน้ำ ถอนหญ้า พรวนดิน ใส่ปุ๋ย โดยดำเนินการร่วมกับผู้ปกครอง และเก็บผลผลิตผักแบบคณะชนิดในแปลงปลูกทั้ง 3 โซนในปริมาณผลผลิต 10.3 กิโลกรัมต่อวัน

สรุปผล: การพัฒนาพื้นที่เกษตรเพื่อผลิตผักได้อย่างต่อเนื่องเพียงพอต่อความต้องการบริโภคในระยะยาว เกิดจากการมีส่วนร่วมของคณะครู นักเรียน ผู้ปกครอง ในการดำเนินการวางแผนการกำหนดขอบเขตพื้นที่ปลูก กำหนดปริมาณผลผลิตผัก การกำหนดชนิดผักที่นำมาปลูก และลักษณะการปลูก โดยครูกำหนดแผนการสอนที่สอดคล้องกับการปฏิบัติกิจกรรมการเกษตร ได้ผลผลิตผักที่นำมาใช้โครงการอาหารกลางวันอย่างมั่นคงต่อไป

เอกสารอ้างอิง

คณะทำงานขับเคลื่อนมาตรฐานอาหารและโภชนาการในสถานศึกษา ชุมชน และท้องถิ่น. (2024). คู่มือมาตรฐานระบบการจัดการอาหารและโภชนาการในสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการเสริมสร้างสุขภาพ.

คู่มือโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน. (2021). โครงการอาหารกลางวันเด็กนักเรียน รร.ตชด. กรุงเทพฯ: มูลนิธิพัฒนาโรงเรียนและสุขศาลาพระราชทาน ในโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน.

นิรันดร์ ยิ่งยวด, ประสงค์ ตันพิชัย, สันติ ศรีสวนแตง, & ธัญลักษณ์ เกิดทรัพย์. (2561). การพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ทางเกษตรและสิ่งแวดล้อมในโรงเรียนผ่านการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย: กรณีศึกษา กิจกรรมภูมิทัศน์กินได้ โรงเรียนวัดสาลี จังหวัดสุพรรณบุรี. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 11(1), 578–596.

ปรมินทร์ นาระทะ. (2565). เอกสารประกอบการสอนรายวิชาปรัชญาทฤษฎีและแนวคิดในการพัฒนา: ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการพัฒนา. เชียงใหม่: สาขาการพัฒนาภูมิสังคมอย่างยั่งยืน คณะผลิตกรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยแม่โจ้.

ประกายฉัตร หมวกสกุล. (2567). ทัศนคติที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการบริโภคผักของเด็กนักเรียนโรงเรียนบ้านเจ๊ะยอ จังหวัดนราธิวาส. วารสารวิชาการและวิจัย มทร.พระนคร, 9(1), 76–92.

ปิยนันท์ ฉัตรทอง. (2563). การวางแผนการผลิตอาหารโครงการเกษตรเพื่ออาหารกลางวันของโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านเขาฉลาด อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด (วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรบัณฑิต). มหาวิทยาลัยแม่โจ้.

พระฐาปกรณ์ รตนโชโต (สุปัญญารัตน์). (2563). รูปแบบการผลิตและการจัดการการเกษตรแบบพอเพียงกับการสร้างดุลยภาพชีวิตของเกษตรกรในจังหวัดบุรีรัมย์. วารสามหาจุฬานาครทรรศ์, 6(3), 1324–1338.

รัชนก ทองขาวขำ. (2565). ความมั่นคงทางอาหาร (Food security). สืบค้นเมื่อ 18 มีนาคม 2023, จาก https://library.ssru.ac.th/news/view/s24086501

วิจิตรา เหลียวตระกูล, วชิรญา เหลียวตระกูล, ปรียานุช เพียนเลี้ยงชีพ, & รวีวรรณ เดื่อมขันมณี. (2563). การตรวจสอบสารเคมีตกค้างกลุ่มออร์กาโนฟอสเฟตและคาร์บาเมตในผักสดในจังหวัดพระนครศรีอยุธยาและประสิทธิภาพในการล้างผักต่อสารเคมีตกค้างในผักคะน้า. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า, 38(1), 131–138.

เวชฤทธิ์ อังกนะภัทรขจร. (2552). การจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ (Integrational Instruction). วารสารศึกษาศาสตร์, 20(3), 1–12.

สัญญา เคณาภูมิ, & เสาวลักษณ์ โกศลกิตติอัมพร. (2560). กรอบแนวคิดการศึกษาการวางแผนและการบริหารแผน. วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, 10(2), 210–224.

สากล พรหมสถิต, & ไชยา ยิ้มวิไล. (2566). การพัฒนาการมีส่วนร่วมของสภาคณาจารย์และข้าราชการในการบริหารงานมหาวิทยาลัยราชภัฏ กลุ่มนครชัยบุรินทร์. วารสารวิชาการการจัดการภาครัฐและเอกชน, 5(1), 1–17.

สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ. (2562). หลักการทรงงานพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร. สืบค้นเมื่อ 4 ตุลาคม 2023, จาก https://www.porpeang.org/categorycontent/1786

สำนักงานโครงการส่วนพระองค์สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. (2563). การจัดกิจกรรมการเรียนรู้บูรณาการ “เกษตรเพื่ออาหารกลางวัน.”

สุดารัตน์ วรคุณาภรณ์. (2567). การพัฒนาแปลงเกษตรโรงเรียนโดยการมีส่วนร่วมระหว่างโรงเรียนและชุมชนของโรงเรียนบ้านห้วยบง ตำบลปงตำ อำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ (วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรบัณฑิต). มหาวิทยาลัยแม่โจ้.

เสน่ห์ เทศนา, ชุมพล เสมาขันธ์, & วีระพงษ์ อินทร์ทอง. (2560). การพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการโดยใช้เกษตรกรรมเป็นฐานเพื่อพัฒนาทักษะอาชีพเกษตรกรรมสำหรับนักเรียนในโรงเรียนมัธยมศึกษาเขตชนบทภาคเหนือตอนล่าง. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 12(1), 145–161.

SDG Move. (2021). ความมั่นคงทางอาหาร (Food security). สืบค้นเมื่อ 4 ตุลาคม 2023, จาก https://www.sdgmove.com/2021/05/11/sdg-vocab-food-security/