การวิเคราะห์กลวิธีการแปลสำนวนในวรรณกรรมแปลจากวรรณกรรมจีนสมัยใหม่

ปริศนา ฟองศรัณย์; สำเนียง  ฟ้ากระจ่าง

doi:10.60027/iarj.2026.e292277

ผู้แต่ง

ปริศนา ฟองศรัณย์ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต https://orcid.org/0009-0001-7026-7769
สำเนียง ฟ้ากระจ่าง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต https://orcid.org/0009-0006-3172-0045

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e292277

คำสำคัญ:

สำนวนจีน, สำนวนไทย, กลวิธีการแปล, วรรณกรรมจีนสมัยใหม่, วรรณกรรมจีนแปล

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: สำนวนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนภูมิปัญญาและบริบทของแต่ละชาติ โดยเฉพาะในวรรณกรรมแปลที่มีบทบาทในการถ่ายทอดคติและวัฒนธรรมต่างชาติสู่วรรณกรรมไทย ซึ่งได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะวรรณกรรมจีนร่วมสมัยที่มีการแปลอย่างแพร่หลาย ผู้วิจัยจึงมีความสนใจศึกษากลวิธีการแปลสำนวนจีนในวรรณกรรมแปลภาษาไทย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมสำนวนจีนที่ปรากฏในวรรณกรรมแปล และวิเคราะห์กลวิธีการแปลโดยเปรียบเทียบกับต้นฉบับ เพื่อศึกษารูปแบบ วิธีการ และความถูกต้องในการถ่ายทอดสำนวนและวัฒนธรรมจากภาษาจีนสู่ภาษาไทยอย่างเหมาะสม

ระเบียบวิธีการวิจัย: ในการวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยได้กำหนดกรอบและแนวทางการดำเนินงานให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการศึกษา โดยแบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1) การคัดเลือกข้อมูล ซึ่งครอบคลุมการเลือกวรรณกรรมจีนและสำนวนจีนที่ใช้ในการวิเคราะห์ โดยจำกัดขอบเขตเฉพาะผลงานของนักเขียนยอดนิยม “เตี่ยนซิน (典心)” ซึ่งจัดพิมพ์โดยสำนักพิมพ์แจ่มใสระหว่างปี พ.ศ. 2552–2557 รวมทั้งสิ้น 14 เรื่อง 2) การเก็บข้อมูล โดยรวบรวมเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ลักษณะการแปล และสำนวนจากต้นฉบับภาษาจีนเปรียบเทียบกับฉบับแปลภาษาไทย และ 3) การนำเสนอข้อมูล ซึ่งประกอบด้วยการแปลความหมายของสำนวน การวิเคราะห์กลวิธีการแปล และการจัดแสดงผลในรูปแบบตารางเพื่อความชัดเจนและเป็นระบบ

ผลการวิจัย: พบว่า กลวิธีการแปลสำนวนในวรรณกรรมแปลจากวรรณกรรมจีนสมัยใหม่ มีทั้งหมด 6 ลักษณะ ได้แก่ 1) กลวิธีการแปลโดยการแปลสำนวนตรงตัวคำต่อคำ 2) กลวิธีการแปลโดยการถอดความสำนวน 3) กลวิธีการแปลโดยการใช้สำนวนไทยที่มีความเปรียบ 4) กลวิธีการแปลโดยการใช้สำนวนไทยแทนคำ 5) กลวิธีการแปลโดยการเพิ่มสำนวนไทยขยายความ และ 6) กลวิธีการแปลโดยการละสำนวน

สรุปผล: งานวิจัยนี้วิเคราะห์กลวิธีการแปลสำนวนในวรรณกรรมแปลจากจีนสมัยใหม่ พบว่า กลวิธีที่ใช้มากที่สุดคือการถอดความ เนื่องจากเป็นสำนวนที่ผู้แปลไม่สามารถหาสำนวนไทยหรือหาสำนวนที่มีลักษณะใกล้เคียงกันมาเทียบกันได้ จึงต้องถอดความจากสำนวนที่ปรากฏ โดยเน้นการปรับสำนวนให้เข้ากับบริบทวัฒนธรรมไทย กลวิธีนี้แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการปรับตัวทางภาษาในการแปลวรรณกรรม

เอกสารอ้างอิง

กนกพร นุ่มทอง. (2552). การศึกษาการแปลวรรณกรรมจีนเรื่องไซ่ฮั่นในสมัยรัชกาลที่ 1. วารสารมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 16(2), 86–97.

การุณันทน์ รัตนแสนวงษ์. (2548). ทักษะการใช้ภาษาไทยเพื่อการสื่อสาร. ศูนย์เทคโนโลยีทางการศึกษา ฝ่ายเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยศรีปทุม.

ขนิษฐา โคตรเศรษฐี. (2538). การสร้างแบบฝึกภาษาไทยเรื่องสุภาษิตไทยสำหรับชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยบูรพา.

คณะกรรมการวิชาภาษาไทยเพื่อการสื่อสาร ศูนย์วิชาการบูรณาการ หมวดวิชาศึกษาทั่วไป. (2549). ภาษาไทยเพื่อการสื่อสาร. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

จินดาพร พินพงทรัพย์. (2545). การศึกษาส่วนคำที่ประกอบด้วยตัวอักษรมากกว่า 4 ตัว (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ฉิน หยงหลิน. (2526). สำนวนจีนและสำนวนไทย: การศึกษาเปรียบเทียบ (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เฉิน ยี้ เมิ่ง. (2566). การแปลสำนวนจีนเป็นภาษาไทย: กรณีศึกษาละครชุดจีน เรื่อง “ปรมาจารย์ลัทธิมาร” (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร.

ชัญญพร ปริญญาวุฒิชัย. (2543). การศึกษาเปรียบเทียบสำนวนที่มีตัวเลขในภาษาจีนและภาษาไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เชวง จันทรเขตต์. (2528). การแปลเพื่อการสื่อสาร [Translation for communication]. กรุงเทพฯ: ไทยวัฒนาพาณิชย์.

ดวงตา สุพล. (2531). ทฤษฎีและกลวิธีการแปล = Theory and strategies of translation (พิมพ์ครั้งที่ 2). ภาควิชาภาษาอังกฤษ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ทิพา เทพพอัครพงศ์. (2542). การแปลเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 2). โรงพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ประเทือง คล้ายสุบรรณ์. (2517). สำนวนไทย. วิทยาลัยครูพระนครศรีอยุธยา.

ประเทือง คล้ายสุบรรณ์. (2534). สำนวนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 3). สุทธิสารการพิมพ์.

ประเทือง ทินรัตน์. (2543). การแปลเชิงปฏิบัติ = Practical translation. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

พิริยา สุรขจร. (2544). สำนวนจีนและสำนวนไทยที่มีคำเกี่ยวกับสัตว์: การศึกษาเปรียบเทียบ (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

มัทธนี ตุลยาทร. (2533). 716 สำนวนไทย. สุวิริยาสาส์น.

มัทธนี ตุลยาทร. (2536). สำนวนไทย. สุวิริยาสาส์น.

รมัณยา ทิพย์มณเฑียร. (2559). การแปลสำนวนภาษาอังกฤษจากซีรีส์แนววัยรุ่นเป็นภาษาไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ราชบัณฑิตยสถาน. (2503). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2493 (พิมพ์ครั้งที่ 5). โรงพิมพ์รุ่งเรืองธรรม.

เรืองอุไร อินทรประเสริฐ, & สมหมาย ทัติวงษ์. (2525). สำนวนโวหารไทย. สำนักพิมพ์ศูนย์ส่งเสริมวิชาการ.

ลลิดา วิษณุวงศ์, & จตุวิทย์ แก้วสุวรรณ์. (2566). การศึกษาการแปลสำนวนสุภาษิตในนวนิยายจีนเรื่อง “หงเกาเหลียงจยาจู๋” ฉบับแปลไทย. วารสารจีนศึกษา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, 16(1), 56–83.

วรรณิดา ถึงแสง. (2545). การศึกษาเปรียบเทียบสำนวนจีนกับสำนวนไทยที่มีคำบอกอวัยวะ "ตา" (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ศิริลักษณ์ ทวีกิจรุ่งทวี. (2567). การแปลสำนวนจากนวนิยายภาษาไทยของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช เป็นภาษาอังกฤษ (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สมบูรณ์ เจตน์จำลอง, & โสพิศลดา แสงตระการกิจ. (2560). กลวิธีการแปลสำนวนในบทบรรยายภาพยนตร์ภาษาอังกฤษเป็นภาษาไทย: กรณีศึกษาเรื่อง The social network (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา.

สมพร มันตะสูตร แพ่งพิพัฒน์. (2540). การเขียนเพื่อการสื่อสาร. โอเดียนสโตร์.

สุพรพงศ์ สุวรรณรัตน์. (2550). สำนวนไทยในรามเกียรติ์ (พิมพ์ครั้งที่ 2). ฝ่ายเทคโนโลยีทางการศึกษา สำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี.

สุมาลี ศรีปานเงิน. (2543). การศึกษาเปรียบเทียบสำนวนจีนที่มีคำว่า xin กับสำนวนไทยที่มีความหมายตรงกัน (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เสรี สมชอบ. (2542). การแปลเบื้องต้น = Introduction to translation. ภาควิชาภาษาต่างประเทศ คณะมนุษยศาสตร์ สถาบันราชภัฏอุบลราชธานี.

อัจฉรา ไล่ศัตรูไกล. (2543). จุดมุ่งหมาย หลักการ และวิธีการแปล = Nature and methods of translation (พิมพ์ครั้งที่ 2). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.

อุรา เด่นวิภัยเลิศล้ำ. (2548). การศึกษาเปรียบเทียบสำนวนที่มีคำว่า เงิน ทอง และของมีค่าในภาษาจีนกับในภาษาไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

Bell, R. T. (1991). Translation and translating: Theory and practice. Longman.

Huang, H. (2007). The Spread and Influence of Ancient Chinese Novels in Thailand. (PhD thesis). Zhejiang University.

Ma, G. (1998). Fānyì xué gàiyào [An outline of translation studies]. Beijing: China Translation & Publishing Corporation.

Newmark, P. (1980). Approaches to translation. Oxford: Pergamon Press.

Newmark, P. (1988). A textbook of translation. Prentice Hall.

Newmark, P. (1995). A textbook of translation. Phoenix ELT.

Nida, E. A. (1964). Toward a science of translating: With special reference to principles and procedures involved in Bible translating. E. J. Brill.

Nida, E. A., & Charles, T. (1982). The theory and practice of translation (2nd photomechanical reprint). United Bible Society.

Rabin, C. (1958). The linguistics of translation. Manchester: Manchester University Press.