รูปแบบการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ประเทศไทยเผชิญกับปัญหาความยากจน ความเหลื่อมล้ำ และความเปราะบางทางสังคม อันเป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคม การเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนจึงเป็นภารกิจสำคัญ โดยการประยุกต์ใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแนวทางในการจัดการชุมชน เพื่อพัฒนาศักยภาพและสร้างความยั่งยืนในระดับพื้นที่ (1) เพื่อศึกษาสภาพการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา (2) เพื่อปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา (3) เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนารูปแบบการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา

ระเบียบวิธีการวิจัย: ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์ กลุ่มตัวอย่าง คือ ประชาชนที่อาศัยอยู่หมู่บ้านที่ได้รับรางวัลหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง “อยู่เย็น เป็นสุข” จังหวัดนครราชสีมา จำนวน 358 คน กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้ที่มีส่วนร่วมกับการพัฒนาหมู่บ้านได้รับรางวัลหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง “อยู่เย็น เป็นสุข” จังหวัดนครราชสีมา จำนวน 40 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณสถิติด้วย ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน การวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย: 1) ระดับสภาพการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา พบว่า โดยรวมอยู่ในระดับมาก (\bar{x} = 3.81) 2) ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา ได้แก่ ความร่วมมือจากเครือข่าย การมีส่วนร่วมของประชาชน นโยบาย และผู้นำชุมชน สามารถอธิบายการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา (Y) ได้ร้อยละ 77.20 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 3) แนวทางการพัฒนารูปแบบการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา ประกอบด้วย 4 มิติสำคัญ ได้แก่ 3.1) ด้านเศรษฐกิจ ควรมุ่งพัฒนาสู่รูปแบบวิสาหกิจชุมชนที่มีการบริหารจัดการอย่างมืออาชีพ โดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและเครื่องมือทางการตลาดออนไลน์เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าและขยายช่องทางการจำหน่าย พร้อมส่งเสริมเศรษฐกิจฐานรากที่เน้นการใช้ทุนวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และทรัพยากรธรรมชาติควบคู่กับการสร้างเครือข่ายภาคีความร่วมมือ 3.2) ด้านสังคม ควรส่งเสริมการมีส่วนร่วมระหว่างคนทุกช่วงวัย พัฒนาเครือข่ายอาสาสมัคร และสร้างพื้นที่แห่งการเรียนรู้ร่วมกัน โดยเน้นการพัฒนาองค์ความรู้ด้านสังคมจิตวิทยาและระบบเฝ้าระวังภัยทางสังคมแบบมีส่วนร่วม 3.3) ด้านวัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อม ควรฟื้นฟูและบูรณาการวัฒนธรรมท้องถิ่นเข้ากับการเรียนรู้ในระบบการศึกษา พร้อมส่งเสริมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติผ่านการมีส่วนร่วมของชุมชน การจัดทำธรรมนูญชุมชน กองทุนสิ่งแวดล้อม และกิจกรรม Zero Waste 3.4) ด้านความร่วมมือภายนอก ควรจัดตั้งเวทีแลกเปลี่ยนความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชน สถาบันการศึกษา และองค์กรพัฒนาเอกชน ส่งเสริมโครงการวิจัยเพื่อชุมชนและการเรียนรู้ภาคสนาม เพื่อยกระดับศักยภาพชุมชนให้สามารถพึ่งพาตนเองและพัฒนาอย่างยั่งยืนตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

สรุปผล: ระดับการจัดการชุมชนเข้มแข็งตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในจังหวัดนครราชสีมาอยู่ในระดับมาก โดยมีปัจจัยสำคัญที่ส่งผล ได้แก่ ความร่วมมือจากเครือข่าย การมีส่วนร่วมของประชาชน นโยบาย และผู้นำชุมชน ซึ่งสามารถอธิบายตัวแปรได้ร้อยละ 77.20 อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แนวทางการพัฒนารูปแบบประกอบด้วย 4 ด้าน คือ เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม และความร่วมมือภายนอก เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนของชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง