ผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ประกอบการใช้คำถามเพื่อส่งเสริมการคิดเชิงเหตุผลสำหรับเด็กปฐมวัย

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การพัฒนาทักษะการคิดเชิงเหตุผลในเด็กปฐมวัยเป็นสิ่งสำคัญ เนื่องจากเป็นรากฐานของการเรียนรู้และการใช้ชีวิตในสังคมอย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม เด็กจำนวนไม่น้อยในปัจจุบันยังขาดทักษะในการใช้เหตุผล การตั้งคำถาม หรือการอธิบายสาเหตุของปัญหาที่พบเจอ Piaget (1977) ชี้ให้เห็นว่า เด็กปฐมวัยเรียนรู้ได้ดีที่สุดผ่านประสบการณ์ตรงและกิจกรรมที่ลงมือปฏิบัติ โดยเฉพาะในช่วงพัฒนาการด้านความคิดขั้นก่อนการใช้เหตุผลอย่างเป็นระบบ ในขณะที่ Vygotsky (1978) เน้นย้ำถึงบทบาทของผู้ใหญ่ในการตั้งคำถามปลายเปิดเพื่อกระตุ้นการคิดภายใน “เขตพัฒนาการใกล้เคียง” (ZPD) ซึ่งเอื้อต่อการเรียนรู้ นอกจากนี้ ทฤษฎีของ Bloom ยังกล่าวถึงการเรียนรู้ที่เกิดจากการคิดอย่างมีระบบและการฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ควบคู่กับการใช้คำถามปลายเปิดจึงเป็นแนวทางที่ส่งเสริมให้เด็กได้สังเกต เปรียบเทียบ วิเคราะห์ และแก้ปัญหาด้วยตนเอง ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการเรียนรู้ที่มีคุณภาพ การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ประกอบการใช้คำถามเพื่อส่งเสริมการคิดเชิงเหตุผลสำหรับเด็กปฐมวัย ก่อนและหลังการจัดกิจกรรม

ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มเป้าหมายในการศึกษา คือ เด็กปฐมวัยชาย-หญิง ที่มีอายุระหว่าง 5 - 6 ปี กำลังศึกษาอยู่ระดับชั้นอนุบาลปีที่ 3 ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2564 โรงเรียนอนุบาลชลบุรี อำเภอเมืองชลบุรี จังหวัดชลบุรี สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรี เขต 1 จำนวน 28 คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา ได้แก่ แผนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ประกอบการใช้คำถามเพื่อส่งเสริมการคิดเชิงเหตุผลสำหรับเด็กปฐมวัย จำนวนทั้งสิ้น 24 แผน แบบบันทึกการสังเกตพฤติกรรมและแบบประเมินการคิดเชิงเหตุผลของเด็กปฐมวัย สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผู้ศึกษาทำการประเมินเด็กเป็นรายบุคคลด้วยตนเอง โดยใช้แบบประเมินการคิดเชิงเหตุผลของเด็กปฐมวัยก่อนการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ประกอบการใช้คำถามและเมื่อเสร็จสิ้นการจัดกิจกรรม ผู้ศึกษาทำการประเมินเด็กเป็นรายบุคคล รวมระยะเวลาในการจัดกิจกรรมทั้งหมด 8 สัปดาห์ สัปดาห์ละ 3 กิจกรรม ดำเนินการในช่วงกิจกรรมเสริมประสบการณ์ของวันจันทร์, วันพุธ และวันศุกร์ เวลา 09.30 น. – 10.00 น. รวมระยะเวลาในการจัดกิจกรรมทั้งหมด 24 กิจกรรม

ผลการวิจัย: จากการบันทึกผลหลังการใช้การจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ประกอบการใช้คำถาม สรุปได้ว่าเด็กปฐมวัยมีการพัฒนาการคิดเชิงเหตุผลทั้ง 3 ด้านเพิ่มสูงขึ้น ได้แก่ 1. ด้านการเปรียบเทียบ 2. ด้านการวิเคราะห์ข้อมูล และ 3. ด้านการสืบค้นข้อมูล ซึ่งเด็กปฐมวัยมีพฤติกรรมปรับเปลี่ยนไปในทิศทางที่ดีขึ้นได้ด้วยตนเอง ถือได้ว่าการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ประกอบการใช้คำถาม สามารถส่งเสริมการคิดเชิงเหตุผลให้แก่เด็กปฐมวัยได้

สรุปผล: ผลการศึกษาพบว่า เด็กปฐมวัยที่ได้รับการจัดกิจกรรมการเรียนรู้เชิงคณิตศาสตร์ประกอบการใช้คำถามเพื่อส่งเสริมการคิดเชิงเหตุผลสูงกว่าก่อนการจัดกิจกรรม โดยด้านที่มีคะแนนเฉลี่ยมากที่สุด คือ ด้านการเปรียบเทียบ  ด้านการวิเคราะห์ข้อมูลและด้านการสืบค้นข้อมูล ตามลำดับ