แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาขอนแก่น

สุมังครัตน์  โคตรมณี; อาทิตย์  ฉัตรชัยพลรัตน์; สุจิตรา อร่ามพงษ์พันธ์

doi:10.60027/iarj.2026.e291102

ผู้แต่ง

สุมังครัตน์ โคตรมณี วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย https://orcid.org/0009-0001-2119-9835
อาทิตย์ ฉัตรชัยพลรัตน์ วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย https://orcid.org/0009-0002-0520-2448
สุจิตรา อร่ามพงษ์พันธ์ วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย https://orcid.org/0009-0000-9012-6472

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e291102

คำสำคัญ:

แนวทางการพัฒนา, ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรม

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ความเป็นผู้นำที่มีนวัตกรรมถือเป็นสิ่งสำคัญสำหรับผู้บริหารด้านการศึกษา เนื่องจากเป็นแรงผลักดันให้มีการใช้แนวทางการสอน เทคโนโลยี และกลยุทธ์การแก้ปัญหาใหม่ๆ เพื่อตอบสนองความต้องการด้านการศึกษาที่เปลี่ยนแปลงไป นอกจากนี้ยังส่งเสริมให้เกิดวัฒนธรรมแห่งการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง ความคิดสร้างสรรค์ และความสามารถในการปรับตัวในหมู่เจ้าหน้าที่และนักเรียนอีกด้วย การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์และความต้องการจำเป็น 2) ศึกษแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาขอนแก่น

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยครั้งนี้ดำเนินการ ดังนี้ ระยะที่ 1 ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์และความต้องการจำเป็นในการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครู จำนวน 350 คน กำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่างใช้ตาราง Krejcie & Morgan และสุ่มแบบแบ่งชั้น (Stratified Random Sampling) เครื่องมือวิจัยแบบเลือกถามรูปแบบการตอบสนองแบบรายคู่ มีค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถามสภาพปัจจุบัน เท่ากับ .906 และค่าความเชื่อมั่นของแบบสอบถามสภาพที่พึงประสงค์ เท่ากับ .896 ระยะที่ 2 ศึกษาแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ ดัชนีความต้องการจำเป็น (PNI _Modified)

ผลการวิจัย: (1) สภาพปัจจุบันของภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาขอนแก่น โดยรวมอยู่ในระดับมาก ด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด คือ ด้านบทบาทหน้าที่เชิงนวัตกรรม ส่วนสภาพที่พึงประสงค์ โดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ด้านที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุด คือ ด้านการมีวิสัยทัศน์เชิงนวัตกรรม ความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านและจัดเรียงลำดับความต้องการจำเป็น พบว่า ด้านที่มีค่าดัชนีความต้องการจำเป็นมากที่สุด คือ ด้านการมีวิสัยทัศน์เชิงนวัตกรรม รองลงมา คือ ด้านการมีทักษะการคิดสร้างสรรค์ ด้านการทำงานเป็นทีมและการมีส่วนร่วมเชิงนวัตกรรม ด้านบทบาทหน้าที่เชิงนวัตกรรม ส่วนด้านที่มีความต้องการจำเป็นต่ำที่สุด คือ ด้านการมีบุคลิกภาพ เชิงนวัตกรรม (2) แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา มีทั้งหมด 5 ด้าน รวมทั้งสิ้น 21 แนวทาง มีความเหมาะสมและความเป็นไปได้อยู่ในระดับมากที่สุด

สรุปผล: จากการวิจัยพบว่า แม้ว่าปัจจุบันผู้นำโรงเรียนในจังหวัดขอนแก่นมีความเป็นผู้นำด้านนวัตกรรม แต่ยังคงมีความต้องการอย่างมากในการปรับปรุงด้านต่างๆ เช่น วิสัยทัศน์ด้านนวัตกรรมและการคิดสร้างสรรค์ แนวทางการพัฒนาที่เน้นที่บุคลิกภาพและคุณลักษณะความเป็นผู้นำมีความเหมาะสมอย่างยิ่งและสามารถนำไปปรับปรุงในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

กนกวรรณ จันทรนิมะ. (2565). การศึกษาภาวะผู้นำและแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 2. วารสารการบริหารการศึกษาและภาวะผู้นำ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 10(39), 93–101.

จีราภา ประพันธ์พัฒน์. (2560). การศึกษาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาตามความคิดเห็นของครูสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปทุมธานี (วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี.

จุรีวรรณ จันพลา. (2559). การเสริมสร้างภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้ประกอบการในธุรกิจแปรรูปอาหาร (วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ.

ชูชาติ พ่วงสมจิตร์. (2561). หน่วยที่ 1 แนวคิดเกี่ยวกับนวัตกรรมการบริหารการศึกษาและภาวะผู้นำ. นนทบุรี: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

ฐิตินันท์ นันทะศรี. (2563). การพัฒนาตัวบ่งชี้ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.

ณิชาภา สุนทรไชย. (2561). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารโรงเรียนเอกชนในจังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 5(1), 68–76.

นุชิดา สุวแพทย์. (2560). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารในมหาวิทยาลัยมหาสารคาม (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, สาขาวิชาการบริหารจัดการการศึกษา). มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.

พิทักษ์ ทิพย์วารี. (2559). รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางนวัตกรรมสำหรับผู้บริหารสถาบันการพลศึกษา. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, 11(1), 57–70.

พิสิฐธวัฒน์ กลิ่นไธสงค์. (2559). การพัฒนาตัวบ่งชี้ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารโรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา. วารสารบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 12(1), 177–186.

ไพฑูรย์ สินลารัตน์. (2553). ผู้นำเชิงสร้างสรรค์และผลิตภาพ: กระบวนทัศน์ใหม่และผู้นำใหม่ทางการศึกษา. กรุงเทพมหานคร: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เรืองยศ แวดล้อม. (2556). ภาวะผู้นำของผู้บริหารสถานศึกษา. สืบค้นเมื่อ 21 มกราคม 2566, จาก http://lek56.edublogs.org

สัมมา รธนิธย์. (2553). ทฤษฎีและปฏิบัติการบริหารการศึกษา. กรุงเทพฯ: ข้าวฟ่าง.

สุทธิวิทย์ อานุภาพเสถียร. (2566). ภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาที่ส่งผลต่อสมรรถนะการจัดการเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์ของครูในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาตรัง กระบี่ (วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช).

อาริยา เจ๊ะยะหลี. (2563). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงนวัตกรรมของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาสุราษฎร์ธานี ชุมพร (วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

Christensen, C. M. (2018). How will you measure your life? Harvard Business Review, 96(4), 46–51.

George. (2012). Innovation for inclusive growth: Towards a theoretical framework and a research agenda. Journal of Management Studies, 49(4), 661–683.

Horth, D. M., & Vehar, J. (2012). Becoming a leader who fosters innovation. Greensboro, NC: Center for Creative Leadership.

IBM. (2010). Global CEO study: Capitalizing on complexity. IBM Institute for Business Value.

Jong, J. P., & Den Hartog, D. N. (2007). How leaders influence employees’ innovative behaviour. European Journal of Innovation Management, 10(1), 41–64.

Keith, D. (2011). Motivational innovation. Singapore: Green Giant Press.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308

Lindegard, S. (2009). The open innovation revolution: Essentials, roadblocks and leadership skills. New Jersey: Wiley.

Mumford, M. D., Todd, E. M., Higgs, C., & McIntosh, T. (2017). Cognitive skills and leadership performance: The nine critical skills. The Leadership Quarterly, 28(1), 24–39.