กับดักรายได้ปานกลางของประเทศไทย: การเมืองของการพัฒนาเปรียบเทียบประเทศสหรัฐอเมริกา อังกฤษ จีน และญี่ปุ่น

วรรณลดา   กันต์โฉม; ชัชพันธุ์ ยิ้มอ่อน

doi:10.60027/iarj.2026.e290386

ผู้แต่ง

วรรณลดา กันต์โฉม มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ https://orcid.org/0009-0009-1037-6371
ชัชพันธุ์ ยิ้มอ่อน มหาวิทยาลัยรามคำแหง https://orcid.org/0009-0002-3912-4337

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e290386

คำสำคัญ:

กับดักรายได้ปานกลาง, การเมืองของการพัฒนาเปรียบเทียบ, แนวทางผสมผสาน

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: กับดักรายได้ปานกลางเป็นปรากฏการณ์ที่ประเทศกำลังพัฒนาไม่สามารถยกระดับรายได้จนกลายเป็นประเทศรายได้สูงได้ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่ทำให้ประเทศไทยสามารถหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง โดยใช้วิธีการเปรียบเทียบพัฒนาการของสหรัฐอเมริกา อังกฤษ จีน ญี่ปุ่น

ระเบียบวิธีการศึกษา: บทความเรื่องนี้ใช้วิธีการเปรียบเทียบลำดับขั้นการพัฒนาเพื่อวิเคราะห์ปัจจัยสำหรับการอธิบายประเทศที่ประสบความสำเร็จเรื่องการก้าวข้ามหรือติดกับดักรายได้ปานกลาง

ผลการศึกษา: ประเทศที่หลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลาง เช่น สหรัฐอเมริกา อังกฤษ และญี่ปุ่น มีการวางรากฐานด้านอุตสาหกรรมและนวัตกรรมอย่างเป็นระบบ รัฐมีบทบาทเชิงยุทธศาสตร์ในการพัฒนา ขณะที่ประเทศที่ยังไม่หลุดพ้น เช่น ไทยและจีน มีข้อจำกัดด้านโครงสร้างเศรษฐกิจ การพึ่งพาแรงงานราคาถูก และการขาดสถาบันที่สนับสนุนนวัตกรรมอย่างยั่งยืน ประเทศไทยแม้เข้าสู่ระดับรายได้ปานกลางระดับบน แต่ยังไม่สามารถเปลี่ยนผ่านโครงสร้างเศรษฐกิจได้อย่างแท้จริง

สรุปผล: ประเทศไทยควรเลือกแนวทางผสมผสาน โดยใช้โมเดล “รัฐพัฒนา” แบบญี่ปุ่นเป็นแกนกลาง ร่วมกับการส่งเสริมนวัตกรรมแบบจีน และสร้างฐานสถาบันตลาดแบบอังกฤษกับสหรัฐอเมริกาเพื่อหลุดพ้นจากกับดักรายได้ปานกลางอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

ฉัตร คำแสง. (2565). กับดักรายได้ปานกลาง: ความสำเร็จในอดีต = อุปสรรคสู่อนาคต? The 101 World. https://www.the101.world/politics-middle-income-trap/

สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). รายงานประจำปี 2560: ขับเคลื่อนแผนที่ 12 สู่เป้าหมายยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี. สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

Andreoni, A., & Tregenna, F. (2020). Escaping the middle-income technology trap: A comparative analysis of industrial policies in China, Brazil and South Africa. Structural Change and Economic Dynamics, 54, 324–340. https://doi.org/10.1016/j.strueco.2020.04.005

Doner, R. F., & Schneider, B. R. (2016). The middle-income trap: More politics than economics. World Politics, 68(4), 608–644. https://doi.org/10.1017/S0043887116000095

Foster, C. (2020). The UK as a regulatory state: A paradigmatic case? [Manuscript]. London School of Economics and Political Science (LSE) Research Online. https://eprints.lse.ac.uk/106179/3/manuscript_jepp_rev_unanon.pdf

Fuller, D. B. (2016). China’s political economy: Prospects for technological innovation-based growth. In A. Y. Lewin, M. Kenney, & J. Murmann (Eds.), China’s innovation challenge: Overcoming the middle-income trap (pp. 121–148). Cambridge University Press.

Gong, Y. (2022, January 26). The miracle of Japanese economic growth after WWII. LSE Undergraduate Political Review. https://blogs.lse.ac.uk/lseupr/2022/01/26/the-miracle-of-japanese-economic-growth-after-wwii/

Jitsuchon, S. (2012). Thailand in a middle-income trap. In K. Siripallop et al. (Eds.), TDRI Annual Report 2012 (pp. 13–20). Thailand Development Research Institute.

Okazaki, T. (2019). Development state evolving: Japan’s graduation from a middle-income country. In Y. Takagi, V. Kanchoochat, & T. Sonobe (Eds.), Developmental state building: The politics of emerging economies (pp. 19–46). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-13-2904-3_2

Pomeranz, K. (2000). The great divergence: China, Europe, and the making of the modern world economy. Princeton University Press.

Sen, K., & Tyce, M. (2019). The elusive quest for high income status – Malaysia and Thailand in the post-crisis years. Structural Change and Economic Dynamics, 48, 119–135. https://doi.org/10.1016/j.strueco.2018.08.003

World Bank. (2024, July 1). World Bank country and lending groups. World Bank Data Help Desk. https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups

Zheng, Z. (2020). Middle-income trap: An analysis based on economic transformations and social governance. China Social Sciences Press.