พัฒนาการทางกฎหมายอาญาเพื่อคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนในประเทศไทย

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: 1) ศึกษาพัฒนาการของความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา รัฐ และกฎหมายของประเทศไทยและต่างประเทศ 2) แสวงหาปัจจัยของความเปลี่ยนแปลงในความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา รัฐ และกฎหมายของประเทศไทยในแต่ละยุคสมัย 3) วิเคราะห์ถึงการเปลี่ยนแปลงของกฎหมายอาญาในการคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนที่ได้รับผลจากความเปลี่ยนแปลงของความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา รัฐ และกฎหมายของประเทศไทยและอิทธิพลจากต่างประเทศ 4) เสนอแนะแนวทางที่เหมาะสมในการกำหนดความผิดอาญาในการคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนของประเทศไทย

ระเบียบวิธีวิจัย: วิธีวิจัยด้วยเอกสารเชิงคุณภาพโดยการค้นคว้า เอกสาร ตำรา ตัวบทกฎหมาย บทความทางกฎหมาย ตัวอย่างคดีความ ความเห็นของนักวิชาการหรือผู้ร่างกฎหมายในลักษณะขององค์กรณ์นิติบัญญัติ รวมทั้งข้อมูลที่เกี่ยวข้องทางอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งในและต่างประเทศ เพื่อให้ได้มาซึ่ง ประวัติศาสตร์ ความเกี่ยวพันกับสภาพสังคม แนวคิดของศาสนาและรัฐ ทฤษฎีความรับผิดทางอาญาต่าง ๆ จากนั้นจึงนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์โดยเริ่มจากการกำหนดกรอบของความคุ้มครองโดยกฎหมายอาญาและวัตถุแห่งการคุ้มครอง เพื่อให้ได้มาซึ่งวัตุประสงค์แห่งการคุ้มครองก่อนที่จะนำมาเปรียบเทียบกันระหว่างประเทศไทย รัฐศาสนาและรัฐโลกวิสัย

ผลของการวิจัย: 1. ความสัมพันธ์ของศาสนา รัฐและกฎหมายของต่างประเทศสามารถพิจารณาในเชิงของการกำหนดกฎหมายเพื่อคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนได้ 2 ลักษณะ คือ พัฒนาการในรัฐโลกวิสัยและพัฒนาการในรัฐศาสนา โดยในรัฐโลกวิสัยจะพบการกำหนดความผิดอาญาโดยมีวัตถุประสงค์ในการคุ้มครองสังคม และผู้มีอำนาจมานับแต่ยุคโบราณ และพัฒนามาตามลำดับทางประวัติศาสตร์จนกลายเป็นการกำหนดความผิดอาญาเพื่อคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเป็นหลัก แต่ในทางกลับกันในประเทศที่เป็นรัฐศาสนาในที่นี้พิจารณารัฐอิสลามมีการกำหนดความผิดอาญาที่อ้างอิงจากอัลกุรอาน พัฒนาการของการกำหนดความผิดไม่ได้มีมากนักดังนั้นความผิดอาญาจึงมีวัตถุประสงค์การคุ้มครองผู้มีอำนาจโดยเฉพาะมิติทางศาสนาและวัตถุประสงค์ในการคุ้มครองสังคมมุสลิมมากกว่าที่พบในรัฐโลกวิสัย ซึ่งเมื่อพิจารณาพัฒนาการของประเทศไทยแล้วพบว่ามีความโน้มเอียงไปทางรัฐศาสนามากกว่ารัฐโลกวิสัยเนื่องจากความสัมพันธ์ของรัฐ ศาสนาและกฎหมายที่มีต่อกันอย่างใกล้ชิดและการกำหนดความรับผิดบางฐานที่ยังมุ่งคุ้มครองผู้มีอำนาจโดยอาศัยพระพุทธศาสนาเป็นหลักอยู่เช่นกัน อย่างไรก็ดีในประเทศไทยยังมีการกำหนดความผิดอาญาที่คุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเป็นหลักในการคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนอยู่ด้วย 2. ปัจจัยที่มีผลต่อความเปลี่ยนแปลงของความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา รัฐและกฎหมายพบว่ามี 3 ปัจจัย คือ ความเชื่อของคนในสังคม, คติในการปกครองของรัฏฐาธิปัตย์ และการเข้ามาของอิทธิพลจากต่างประเทศ และเมื่อพิจารณาการคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนโดยกฎหมายอาญาสามารถพิจารณาได้เป็น 10 องค์ประกอบคือ การคุ้มครองสถาบันทางศาสนา, ความเชื่อในเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์, คำสอน, ประมุขทางศาสนา, นักบวช, ศาสนสถาน, สัญลักษณ์, เสรีภาพในการนับถือศาสนา, เสรีภาพการเผยแผ่ศาสนา และเสรีภาพการปฏิบัติตามความเชื่อในทางศาสนา 3.การเปลี่ยนแปลงของกฎหมายอาญาในการคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนมีการเปลี่ยนแปลงโดยได้รับอิทธิพลจากความเปลี่ยนแปลงของความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา รัฐและกฎหมายผ่านทั้ง 3 ปัจจัย โดยปัจจัยเรื่องความเชื่อของคนในสังคมส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงในการคุ้มครองความเชื่อในเรื่องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ และการคุ้มครองเสรีภาพในการปฏิบัติตามความเชื่อเป็นหลัก ปัจจัยด้านคติของรัฏฐาธิปัตย์ที่ใช้ในการปกครอง ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงของกฎหมายอาญาในการคุ้มครองสถาบันทางศาสนา คำสอน ประมุขทางศาสนา นักบวช ศาสนสถาน และสัญลักษณ์ทางศาสนา ปัจจัยด้านการเข้ามาของอิทธิพลจากต่างประเทศ มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงในการคุ้มครองสถาบันทางศาสนา ศาสนสถาน สัญลักษณ์ทางศาสนา ในบางช่วงส่งผลต่อความผิดอาญาเชิงลบต่อเสรีภาพในการนับถือและเผยแผ่ศาสนาด้วย 4. การกำหนดความผิดอาญาในการคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชน ควรที่จะพิจารณาปัจจัยทางด้านความเชื่อของคนในสังคม คติของรัฏฐาธิปัตย์ที่ใช้ในการปกครอง และการเข้ามาของอิทธิพลจากต่างประเทศ ประกอบกันเพราะในแต่ละปัจจัยไม่สามารถที่จะกำหนดถึงการบัญญัติ การปรับปรุง การแก้ไข หรือเพิ่มเติม เป็นความผิดในกฎหมายอาญาฉบับปัจจุบันหรือในกฎหมายฉบับอื่นได้เพียงปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งอย่างเป็นเอกเทศ หากแต่เป็นปัจจัยที่จะต้องพิจารณาร่วมกัน เพราะระดับของความคุ้มครององค์ประกอบของศาสนาและศาสนิกชนอาจมีระดับความคุ้มครองที่หนักเบาไม่เท่ากัน

สรุป: ความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา รัฐ และกฎหมายในต่างประเทศแบ่งเป็นรัฐโลกวิสัยที่มุ่งคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน กับรัฐศาสนาที่เน้นคุ้มครองศาสนาและผู้มีอำนาจ โดยประเทศไทยมีลักษณะผสมผสานเอนเอียงไปทางรัฐศาสนา ดังนั้นการกำหนดความผิดอาญาเพื่อคุ้มครองศาสนาและศาสนิกชนจำเป็นต้องพิจารณาปัจจัยทั้งสามร่วมกัน เนื่องจากไม่สามารถอาศัยปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งได้อย่างเป็นเอกเทศและระดับการคุ้มครองอาจแตกต่างกันไปตามบริบทสังคม