การประเมินความเสี่ยงในงานบริหารงบประมาณของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา

กฤตณัฐ งามณรงค์ชัย

doi:10.60027/iarj.2025.288262

ผู้แต่ง

กฤตณัฐ งามณรงค์ชัย วิทยาลัยบัณฑิตศึกษาด้านการจัดการ มหาวิทยาลัยศรีปทุม https://orcid.org/0009-0000-8272-4616

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2025.288262

คำสำคัญ:

ความเสี่ยง, การบริหารงบประมาณ, การประเมินความเสี่ยง

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์ : การบริหารงบประมาณเป็นภารกิจสำคัญของสถานศึกษาภายใต้ระบบการกระจายอำนาจทางการศึกษา โดยเฉพาะในโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาซึ่งเป็นสถานศึกษาชั้นนำที่ต้องเผชิญความท้าทาย
ในการบริหารงบประมาณที่มีความซับซ้อนเพิ่มขึ้น ทั้งการจัดสรรทรัพยากรที่มีจำกัดและการบริหารค่าใช้จ่าย
ที่เพิ่มขึ้น การวิจัยครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ระบุความเสี่ยงในงานบริหารงบประมาณในสถานศึกษา และ
(2) ประเมินระดับความเสี่ยงในงานบริหารงบประมาณของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา

ระเบียบวิธีการวิจัย : การวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 7 คน ซึ่งเป็นผู้บริหารและหัวหน้างานที่เกี่ยวข้องกับการบริหารงบประมาณของโรงเรียน
เตรียมอุดมศึกษา โดยใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจง และวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการประเมินระดับความเสี่ยง

ผลการวิจัย : ผลการวิจัยพบว่า ความเสี่ยงในการบริหารงบประมาณของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษามี 4 ด้าน ดังนี้(1) ความเสี่ยงด้านกลยุทธ์ พบว่า ความเสี่ยงระดับสูงมาก ได้แก่ ความเสี่ยงจากการขาดการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการจัดทำแผนงบประมาณ (17.14) ความเสี่ยงระดับสูง ได้แก่ ความเสี่ยงจากการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมของงานบริหารงบประมาณของสถานศึกษาไม่ครอบคลุม (16.43) และความเสี่ยงจากการขาดการกำกับติดตามและประเมินผลการใช้จ่ายงบประมาณตามแผนที่กำหนด (16.00) ความเสี่ยงระดับปานกลาง ได้แก่ ความเสี่ยงจากการกำหนดเป้าหมายและตัวชี้วัดของงานบริหารงบประมาณไม่สอดคล้องกับแผนกลยุทธ์
ของสถานศึกษา (9.43) และความเสี่ยงจากแผนงบประมาณไม่สอดคล้องกับแผนพัฒนาคุณภาพการศึกษา
ของสถานศึกษา (8.57) ความเสี่ยงระดับต่ำ ได้แก่ ความเสี่ยงจากนโยบายการบริหารงบประมาณไม่สอดคล้อง
กับนโยบายของต้นสังกัดและสถานการณ์ของงานบริหารงบประมาณปัจจุบัน (5.57) (2) ความเสี่ยงด้านการดำเนินงาน พบว่า ความเสี่ยงระดับสูงมาก ได้แก่ ความเสี่ยงจากการวางแผนอัตรากำลังและการมอบหมายงานไม่เหมาะสม (17.14) ความเสี่ยงระดับสูง ได้แก่ ความเสี่ยงจากการขาดระบบการนิเทศ กำกับติดตาม และการสร้างแรงจูงใจในการปฏิบัติงาน (14.86) ความเสี่ยงระดับปานกลาง ได้แก่ ความเสี่ยงจากโครงสร้างการบริหารงานและการกำหนดขอบข่ายงานไม่ชัดเจน (10.71) ความเสี่ยงจากการขาดการพัฒนาบุคลากรให้มีความรู้ความสามารถตามภาระงาน (10.86) ความเสี่ยงจากการขาดการจัดทำปฏิทินปฏิบัติงานและการสื่อสารให้บุคลากรทราบ (9.86) และความเสี่ยงจากสภาพแวดล้อมและสถานที่ไม่เอื้อต่อการปฏิบัติงาน (6.57) ความเสี่ยงระดับต่ำ ได้แก่ ความเสี่ยงจากการขาดแคลนวัสดุ อุปกรณ์ และทรัพยากรในการปฏิบัติงาน (5.86) (3) ความเสี่ยงด้านการเงิน พบว่า ความเสี่ยงระดับสูงมาก ได้แก่ ความเสี่ยงจากการจัดทำทะเบียนคุมทรัพย์สินและการตรวจสอบพัสดุไม่เป็นปัจจุบัน (17.14) ความเสี่ยงระดับสูง ได้แก่ ความเสี่ยงจากระบบงานการเงินและบัญชีไม่ถูกต้องและไม่เป็นปัจจุบัน (15.93) ความเสี่ยงจากการจัดสรรงบประมาณไม่เพียงพอและไม่เหมาะสมกับโครงการและกิจกรรม (13.79) ความเสี่ยงจากการขาดระบบการบริหารจัดการความเสี่ยงทางการเงิน (13.29) และความเสี่ยงจากการขาดการกำกับติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการใช้งบประมาณ (13.29) ความเสี่ยงระดับปานกลาง ได้แก่ ความเสี่ยงจากการใช้จ่ายงบประมาณไม่เป็นไปตามแผนและวงเงินที่ได้รับจัดสรร (8.93) (4) ความเสี่ยงด้านกฎระเบียบหรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง พบว่า ความเสี่ยงระดับสูง ได้แก่ ความเสี่ยงจากการขาดการประเมินผลการปฏิบัติงานตามกฎหมายและระเบียบเพื่อนำมาปรับปรุง (13.79) และความเสี่ยงจากการขาดการรวบรวมและเผยแพร่กฎหมาย กฎระเบียบ และข้อบังคับที่เกี่ยวข้อง (12.71) ความเสี่ยงระดับปานกลาง ได้แก่ ความเสี่ยงจากการขาดการนิเทศ กำกับติดตามการปฏิบัติงานให้เป็นไปตามกฎหมายและระเบียบ (10.33) ความเสี่ยงจากการจัดซื้อจัดจ้างไม่เป็นไปตามระเบียบพัสดุ (10.33) และความเสี่ยงจากการปฏิบัติงานไม่เป็นไปตามกฎหมาย กฎระเบียบ และข้อบังคับที่กำหนด (9.86) ความเสี่ยงระดับต่ำ ได้แก่ ความเสี่ยงจากการใช้จ่ายงบประมาณไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์และระเบียบที่กำหนด (5.86)

สรุปผล : การบริหารงบประมาณของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษามีความเสี่ยงที่สำคัญที่ต้องได้รับการจัดการ
อย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะความเสี่ยงระดับสูงมาก 3 ประเด็น ได้แก่ ความเสี่ยงจากการขาดการมีส่วนร่วม
ของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการจัดทำแผนงบประมาณ ความเสี่ยงจากการวางแผนอัตรากำลังและการมอบหมาย
งานไม่เหมาะสม และความเสี่ยงจากการจัดทำทะเบียนคุมทรัพย์สินและการตรวจสอบพัสดุไม่เป็นปัจจุบัน
โรงเรียนควรพัฒนาระบบการบริหารความเสี่ยงในงานบริหารงบประมาณอย่างเป็นระบบ เพื่อให้การบริหารงบประมาณมีความโปร่งใส มีประสิทธิภาพ และเกิดประโยชน์สูงสุดต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษา

เอกสารอ้างอิง

ช่อผกา บรรทะโก และประสาท อิศรปรีดา. (2558). การพัฒนารูปแบบการประเมินความเสี่ยงด้านการเงินของสถานศึกษา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 17(4), 28–37.

นันทพงศ์ หมิแหละหมัน และคณะ. (2564). การบริหารความเสี่ยงด้านงบประมาณของสถานศึกษา. วารสารวิจัยและพัฒนาการบริหาร, 11(1), 15–26.

มัทนียา เพ็ชรนอก และธรินธร นามวรรณ. (2563). การจัดการความเสี่ยงด้านงบประมาณในโรงเรียนขนาดใหญ่. วารสารบริหารการศึกษา มหาวิทยาลัยบูรพา, 14(1), 101–114.

วาทินี สุรนารถ และคณะ. (2565). ปัจจัยที่ส่งผลต่อการบริหารความเสี่ยงด้านงบประมาณของผู้บริหารสถานศึกษา. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, 17(2), 119–135.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2550). แนวทางการจัดสรรงบประมาณแบบ Block Grant สำหรับสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2556). คู่มือแนวทางการบริหารงบประมาณสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2564). แนวทางการบริหารงบประมาณแบบอิงสมรรถนะ. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.

หน่วยตรวจสอบภายใน. (2561). คู่มือการตรวจสอบภายในสำหรับสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ.

COSO. (2017). Enterprise Risk Management: Integrating with strategy and performance. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission.

Gamage, D. T., & Sooksomchitra, P. (2004). Decentralisation and school-based management in Thailand. International Review of Education, 50(3–4), 289–305. https://doi.org/10.1007/s11159-004-2622-4

Power, M. (2009). The risk management of nothing. Accounting, Organizations and Society, 34(6–7), 849–855. https://doi.org/10.1016/j.aos.2009.06.001

Purdy, G. (2010). ISO 31000: 2009—Setting a new standard for risk management. Risk Analysis, 30(6), 881–886. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2010.01345.x