รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษามหาสารคาม

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์การวิจัย: ภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษามีบทบาทสำคัญในการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน โดยเฉพาะในยุคที่การศึกษาเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงและการแข่งขันที่ซับซ้อน จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ผู้บริหารสถานศึกษาถือเป็นกุญแจสำคัญในการขับเคลื่อนองค์กรไปสู่เป้าหมาย ผ่านการบริหารที่มีความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งช่วยให้สถานศึกษาปรับตัวและพัฒนาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นการวิจัยครั้งนี้จึงกำหนดวัตถุประสงค์การวิจัยเพื่อ 1) ศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา 2) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์และความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา 3) สร้างรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา และ 4) ศึกษาผลการใช้รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา

ระเบียบวิธีการวิจัย : การวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 7 คน ระยะที่ 2) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์และความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครู จำนวน 331 คน เครื่องมือวิจัย คือ แบบสอบถามแบบมาตรประมาณค่า 5 ระดับ มีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ .79 วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะที่ 3 สร้างรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ กลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 6 คน ที่ปฏิบัติหน้าที่ในสถานศึกษาที่ศึกษาดูงานวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ และกลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 คน เพื่อยืนยันรูปแบบโดยการสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ ระยะที่ 4 ศึกษาผลการใช้รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 15 คน โดยการสมัครใจเข้าร่วมพัฒนา 

ผลการวิจัย:1. องค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา ประกอบด้วย 1) ความคิดสร้างสรรค์ 2) จินตนาการ 3) การยืดหยุ่นและปรับตัว 4) การมีวิสัยทัศน์ และ 5) การคำนึงถึงความเป็นปัจเจกบุคคล 2.  สภาพปัจจุบันโดยรวมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมาก สภาพที่พึงประสงค์โดยรวมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุด มีค่าดัชนีความต้องการจำเป็นเรียงตามลำดับดังนี้ 1) การคำนึงถึงความเป็นปัจเจกบุคคล 2) การยืดหยุ่นและปรับตัว 3) ความคิดสร้างสรรค์ 4) การมีวิสัยทัศน์ และ 5) จินตนาการ ตามลำดับ 3. รูปแบบประกอบด้วยองค์ประกอบ 1) หลักการ 2) วัตถุประสงค์ 3) เนื้อหา 4) กระบวนการพัฒนา และ 5) การวัดและประเมินผล กำหนดแบ่งเนื้อหาออกเป็น 5 โมดูล ดังนี้ Module 1 ความคิดสร้างสรรค์ Module 2 จินตนาการ Module 3 การยืดหยุ่นและปรับตัว Module 4 การมีวิสัยทัศน และ Module 5 การคำนึงถึงความเป็นปัจเจกบุคคล โดยมีผลการประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์ของรูปแบบโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด 4. ผลการศึกษาการใช้รูปแบบโดยรวมผู้เข้ารับการพัฒนามีระดับภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษาหลังการพัฒนาอยู่ในระดับมากที่สุด ผลการประเมินความพึงพอใจที่มีต่อรูปแบบโดยรวมมีความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่สุด และผลการประเมินความเหมาะสมของคู่มือการใช้รูปแบบอยู่ในระดับมากที่สุด

สรุปผล ภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ (Creative Leadership) เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ผู้บริหารสถานศึกษาบริหารงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยเน้นการสร้างแรงบันดาลใจ กระตุ้นให้บุคลากรคิดนอกกรอบ กล้าตัดสินใจ และปรับตัวต่อสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงได้ดี งานวิจัยพบว่า ภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา มี 5 องค์ประกอบที่สำคัญ ได้แก่ (1) ความคิดสร้างสรรค์ (2) การมีวิสัยทัศน์ (3) การยืดหยุ่นและปรับตัว (4) การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลง และ (5) จินตนาการ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยขับเคลื่อนองค์กรให้พัฒนาและตอบสนองต่อความท้าทายในยุคปัจจุบัน