รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2

นิตยา ภูดอนนาง; กฤษกนก  ดวงชาทม; ปองภพ  ภูจอมจิตร

doi:10.60027/iarj.2026.e287729

ผู้แต่ง

นิตยา ภูดอนนาง มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0004-2059-0172
กฤษกนก ดวงชาทม มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0007-3540-0783
ปองภพ ภูจอมจิตร มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0006-2791-0057

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e287729

คำสำคัญ:

รูปแบบการพัฒนา, ภาวะผู้นำดิจิทัล, ผู้บริหารสถานศึกษา

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์การวิจัย: ผู้บริหารสถานศึกษาถือได้ว่าเป็นตัวแปรสำคัญในด้านการจัดการศึกษาให้มีคุณภาพ ผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัลจึงต้องพัฒนาตนเองให้มีความรู้ความสามารถ คุณลักษณะ ทักษะ ประสบการณ์ทางการบริหารการศึกษาเพื่อพัฒนาสถานศึกษาให้ทันตอสถานการณการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น มีภาวะผู้นำดิจิทัล ซึ่งเป็นทั้งผู้ใช้เทคโนโลยี ผู้จัดสรรทรัพยากร และผู้นำการเปลี่ยนแปลงทางการศึกษา ทั้งนี้เพื่อใหสถานศึกษามีความทันสมัยสามารถบริหารจัดการสถานศึกษาได้อย่างมีคุณภาพในทุก ๆ ด้าน ดังนั้นการวิจัยครั้งนี้จึงกำหนดวัตถุประสงค์ 1) ศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา 2) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์และความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2 และ 3) สร้างและประเมินรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2

ระเบียบวิธีการวิจัย : การวิจัยแบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 7 คน โดยเลือกแบบเจาะจงจากกลุ่มนักวิชาการทางการศึกษา กลุ่มผู้บริหารการศึกษาและผู้บริหารสถานศึกษา ระยะที่ 2) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์ความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2 กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครู จำนวน 322 คน กำหนดเลือกโดยใช้การสุ่มตัวอย่างแบบชั้นภูมิ เครื่องมือวิจัย คือ แบบสอบถามมีลักษณะเป็นแบบมาตรประมาณค่า 5 ระดับ มีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ .87 วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะที่ 3 สร้างและพัฒนารูปแบบ กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 9 คน โดยเลือกแบบเจาะจงจากกลุ่มนักวิชาการทางการศึกษา กลุ่มผู้บริหารการศึกษาและผู้บริหารสถานศึกษา เพื่อประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ของรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2 และกลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 7 คน เพื่อประเมินคู่มือการใช้รูปแบบ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัย: 1. องค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา ประกอบด้วย 1) วิสัยทัศน์และกระบวนทัศน์ใหม่ 2) ความรู้ความเข้าใจดิจิทัล 3) การสื่อสารดิจิทัล และ 4) การสร้างและพัฒนานวัตกรรม 2. สภาพปัจจุบันภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา โดยรวมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมาก สภาพที่พึงประสงค์ภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา โดยรวมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุด และมีค่าดัชนีความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา เรียงลำดับจากด้านที่มีค่าสูงสุดถึงต่ำสุด ดังนี้ 1) วิสัยทัศน์และกระบวนทัศน์ใหม่ 2) ความรู้ความเข้าใจดิจิทัล 3) การสื่อสารดิจิทัล และ 4) การสร้างและพัฒนานวัตกรรม ตามลำดับ และ 3. รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา ประกอบด้วยองค์ประกอบ คือ 1) หลักการ 2) วัตถุประสงค์ 3) เนื้อหา 4) กระบวนการพัฒนา และ 5) การวัดและประเมินผล กำหนดหนดหน่วยการเรียนรู้ ดังนี้ การสื่อสารดิจิทัล ความรู้ความเข้าใจดิจิทัล การสร้างและพัฒนานวัตกรรม และวิสัยทัศน์และกระบวนทัศน์ใหม่ โดยมีผลการประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์ของรูปแบบโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด

สรุปผล ผลการวิจัยนี้ได้องค์ความรู้ที่สามารถนำไปใช้ในการพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษาได้อย่างเป็นระบบ โดยเน้นการพัฒนาในด้านที่จำเป็นอย่างชัดเจน และมีรูปแบบการพัฒนาที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริง ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อผู้บริหาร ครู นักเรียน และระบบการศึกษาโดยรวมในยุคดิจิทัล ซึ่งจากผลการวิจัยนี้พบว่า องค์ประกอบสำคัญของภาวะผู้นำดิจิทัลมี 4 ด้าน ได้แก่ วิสัยทัศน์และกระบวนทัศน์ใหม่ ความรู้ความเข้าใจดิจิทัล การสื่อสารดิจิทัล และการสร้างและพัฒนานวัตกรรม ส่วนผลการประเมินรูปแบบพบว่า มีความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์ในระดับมากที่สุด ซึ่งสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษาให้สามารถนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพต่อไป

เอกสารอ้างอิง

ขัตติยา ด้วงสำราญ. (2552). รูปแบบการบริหารเชิงกลยุทธ์สำหรับโรงเรียนขนาดเล็ก [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร].

ชุติรัตน์ กาญจนธนชัย. (2562). ตัวบ่งชี้ภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย].

ทินกร บัวชู. (2560). ภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา. วารสารครุศาสตร์สาร มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี, 13(2), 285–294.

ธีระ รุญเจริญ. (2550). การบริหารโรงเรียนยุคปฏิรูปการศึกษา. กรุงเทพฯ: ธนาเพรส.

ไพฑูรย์ สินลารัตน์. (2559). การศึกษา 4.0 เป็นยิ่งกว่าการศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: วิทยาลัยครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิต.

วิโรจน์ สารรัตนะ และคณะ. (2561). แนวคิดและแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัล. วารสารบริหารการศึกษา, 15(2), 22–37.

วิโรจน์ สารรัตนะ. (2561). ภาวะผู้นำในยุคดิจิทัล. วารสารวิจัยทางการศึกษา, 31(1), 1–15.

สมาน อัศวภูมิ. (2550). การบริหารสถานศึกษาแบบมืออาชีพ. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาผู้บริหารการศึกษา.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2. (2564). แผนพัฒนาคุณภาพการศึกษาฯ ปีงบประมาณ 2564. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2564). แนวนโยบายพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษายุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สพฐ.

สิริกร ไชยราช. (2562). การบริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล. วารสารครุศาสตร์, 40(2), 91–108.

สุกัญญา แช่มช้อย. (2561). สมรรถนะภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 41(3), 99–113.

สุชญา โกมลวานิช. (2563). การพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่, 9(1), 17–28.

สุวิมล ว่องวานิช. (2558). PNI Modified: การวิเคราะห์ความจำเป็นจำแนกตามลำดับความสำคัญ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เอกชัย กี่สุขพันธุ์. (2559). การจัดการโรงเรียนในศตวรรษที่ 21. วารสารบริหารการศึกษา, 7(2), 13–21.

Aderson, L. W. (1997). Curriculum planning for better teaching and learning. Holt, Rinehart & Winston.

Anderson, R. E., & Dexter, S. (2005). School technology leadership: An empirical investigation of prevalence and effect. Educational Administration Quarterly, 41(1), 49–82.

Eisner, E. W. (1976). Educational connoisseurship and criticism: Their form and function in educational evaluation. University of Chicago.

Fullan, M. (2020). The new meaning of educational change (5th ed.). Teachers College Press.

Joyce, B., Weil, M., & Calhoun, E. (2011). Models of teaching (8th ed.). Pearson Education.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.

Sheninger, E. (2014). Digital leadership: Changing paradigms for changing times. Corwin Press.

Sullivan, R. (2017). Digital leadership in schools: A framework for success (pp. 125–131). Routledge.