ภาวะผู้นำเชิงวิชาการและวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งผลสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย

นิธิทัศน์  อักษร; พร้อมพิไล  บัวสุวรรณ; สุชาดา  นันทะไชย

doi:10.60027/iarj.2025.286587

ผู้แต่ง

นิธิทัศน์ อักษร คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ https://orcid.org/0009-0003-6871-8246
พร้อมพิไล บัวสุวรรณ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ https://orcid.org/0000-0002-1119-6083
สุชาดา นันทะไชย คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ https://orcid.org/0009-0007-0359-8959

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2025.286587

คำสำคัญ:

ภาวะผู้นำทางวิชาการ, วัฒนธรรมองค์กร, ความเป็นเลิศทางวิชาการ, โรงเรียนวิทยาศาสตร์

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย 2) ศึกษาระดับวัฒนธรรมองค์กรของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย 3) ศึกษาระดับความเป็นเลิศทางวิชาการของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย 4) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาและวัฒนธรรมองค์กรของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย 5) เพื่อศึกษาอิทธิพลภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาและวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งผลต่อความเป็นเลิศทางวิชาการของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย

ระเบียบวิธีการวิจัย: ประชากรที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษา หัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้ และครูผู้สอน กลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย 12 แห่ง จำนวน 272 คน โดยใช้เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถามเกี่ยวกับภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาและวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งผลสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการ เป็นแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ มีค่าดัชนีความคล้องระหว่าง 0.67 – 1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ 0.891 สถิติที่ใช้ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าสหสัมพันธ์เพียร์สัน (Pearson’s Correlation) และการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ (Multiple Regression)

ผลการวิจัย: ผลการวิจัยพบว่า 1) ระดับภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เรียงตามลำดับค่าเฉลี่ยจากมากไปน้อยได้ ดังนี้ การสร้างบรรยากาศทางวิชาการ การจัดการเรียนการสอน การกำหนดพันธกิจและเป้าหมาย การบริหารจัดการหลักสูตร การนิเทศและประเมินการสอน 2) ระดับวัฒนธรรมองค์กรของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เรียงตามลำดับค่าเฉลี่ยจากมากไปน้อยได้ ดังนี้ วัฒนธรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมคุณภาพ วัฒนธรรมความร่วมมือ วัฒนธรรมความเป็นเลิศ 3) ระดับความเป็นเลิศทางวิชาการของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เรียงตามลำดับค่าเฉลี่ยจากมากไปน้อยได้ ดังนี้ อัตราการศึกษาต่อ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน ความสำเร็จในการแข่งขันวิชาการ คุณภาพการจัดการเรียนการสอน การสร้างผลงานวิจัยและนวัตกรรม 4) ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาและวัฒนธรรมองค์กรของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย มีความสัมพันธ์ที่มีนัยสำคัญทางสถิติและอยู่ในระดับสูง 5) อิทธิพลภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาและวัฒนธรรมองค์กรมีผลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิตต่อความเป็นเลิศทางวิชาการของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย

สรุปผล: ภาวะผู้นำเชิงวิชาการและวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งผลสู่ความเป็นเลิศทางวิชาการของกลุ่มโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย พบว่า ภาวะผู้นำเชิงวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาและวัฒธรรมองค์กรส่งผลเป็นเชิงบวกกับความเป็นเลิศทางวิชาการ ในด้านการสร้างบรรยากาศทางวิชาการของโรงเรียน และมีวัฒนธรรมการเรียนรู้ที่โดดเด่น ทำให้สามารถสร้างความเป็นเลิศทางวิชาการ ทั้งในด้าน อัตราการศึกษาต่อของนักเรียน ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และความสำเร็จในการแข่งขันวิชาการ

เอกสารอ้างอิง

กฤษณะ วุ่นอ่อน. (2559). อิทธิพลของภาวะผู้นำและวัฒนธรรมองค์การที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของโรงเรียนระดับประถมศึกษาในเขตพื้นที่จังหวัดสุโขทัย. วิทยานิพนธ์ปริญญาโท, มหาวิทยาลัยนเรศวร. https://nuir.lib.nu.ac.th/thesis/krisana-edu

จินตนา พฤคณา, สุเมธ งามกนก และประยูร อิ่มสวาสด์. (2563). ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของกลุ่มโรงเรียนบ้านฉางพัฒนา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาระยอง เขต 1. วารศึกษาศาสตร์ มมร, 8(1), 215-229.

จิราภา ทิศวงศ์. (2561). ภาวะผู้นําทางวิชาการที่ส่งผลต่อการบริหารจัดการเรียนรวมของผู้บริหารโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปัตตานี. วารสารบริหารการศึกษา, 10(3), 92-107. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/edadminjournal/article/view/31871

ชูศักดิ์ เพชรกระจ่าง. (2559). ภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง วัฒนธรรมองค์การ องค์การแห่งการเรียนรู้ และประสิทธิผลโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในจังหวัดนครสวรรค์. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 18(2), 45-61. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/edjournal/article/view/18632

ณฐารินทร์ โรจน์จิรดำรงค์. (2562). อิทธิพลภาวะผู้นำและวัฒนธรรมองค์การที่ส่งผลต่อประสิทธิผลขององค์กร. วารสารการจัดการ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 17(1), 99-116. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journalms/article/view/22572

พรทิพย์ วงศ์ประเสริฐ. (2564). การบูรณาการภาวะผู้นำเชิงวิชาการและวัฒนธรรมองค์กรเพื่อความเป็นเลิศทางการศึกษา. วารสารวิจัยทางการศึกษา, 20(3), 78-95. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/educationalresearch/article/view/20364

พัชรี จันจำปา. (2565). ระดับภาวะผู้นำผู้บริหารสถานศึกษากับระดับความเป็นเลิศทางวิชาการของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 13. วารสารวิจัยและพัฒนาการบริหารการศึกษา, 9(2), 64-78. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/edadminresearch/article/view/26475

มณฑา จำปาเหลือง. (2567). องค์ประกอบวัฒนธรรมองค์กรที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการทำงานของครูในสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาประจวบคีรีขันธ์. วารสารวิชาการครุศาสตร์, 22(1), 88-105. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/educationjournal/article/view/33687

ยุวดี ประทุม สุรัตน์ ไชยชมภู และ ธนวิน ทองแพง. (2560). ปัจจัยการบริหารที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่ การศึกษาประถมศึกษาร้อยเอ็ด เขต 3. วารสารศึกษาศาสตร์. 28 (1), 181-194.

วันเผด็จ มีชัย. (2554). ภาวะผู้นำทางวิชาการที่ส่งผลต่อการบริหารงานวิชาการในโรงเรียนสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดขอนแก่น. วิทยานิพนธ์ปริญญาโท, มหาวิทยาลัยขอนแก่น. https://kkuresearch.lib.ku.ac.th/thesis/wanpadet-leadership

ศศิกาญจน์ อ่าววิจิตรกุล. (2567). ภาวะผู้นำเชิงวิชาการในศตวรรษที่ 21 ที่ส่งผลต่อการบริหารจัดการเรียนร่วมในโรงเรียนสังกัดกรุงเทพมหานคร. วารสารศึกษาศาสตร์, 30(1), 112-128. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/educationjournal/article/view/25688

ศิรประภา อัคราภิชาต. (2565). คุณลักษณะภาวะผู้นำของผู้บริหารสถานศึกษาในศตวรรษที่ 21. วิทยานิพนธ์ ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศิลปากร.

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567). ผลการประเมิน PISA 2022 : บทสรุปสำหรับผู้บริหาร. กรุงเทพฯ: สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.)

สมบัติ ราชคม (2557).การบริหารวิชาการที่ส่งผลต่อการยกระดับผลสัมฤทธิ์วิชาคณิตศาสตร์ตามความคิดเห็นของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 3. Journal of Education. 37 (4), 156-165.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560 – 2579. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

Hallinger, P., & Murphy, J. (1985). Assessing the instructional management behavior of principals. The Elementary School Journal, 86(2), 217-247. https://doi.org/10.1086/461445

Peterson, K. D., Deal, T. E., & Marshall, K. (2002). Shaping school culture: The heart of leadership. Jossey-Bass. https://www.wiley.com/en-us/ShapingSchoolCultureTheHeartofLeadership-p-9780787962430

Schein, E.H., & Schein, P.A. (2017). Organizational Culture and Leadership. 5th Edition, Wiley & Sons, San Francisco.

Seyfarth, J.T. (1999) The principal: New leadership for new challenges. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall, Inc.

Tierney, W.G. (2008). Trust and Organizational Culture in Higher Education. In: Välimaa, J., Ylijoki, OH. (eds) Cultural Perspectives on Higher Education. Springer, Dordrecht. https://doi.org/10.1007/978-1-4020-6604-7_3