การศึกษากระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3

หัสนัยน์  ฝอดสูงเนิน; กิตติ  วงษ์ชวลิตกุล; สมบูรณ์  ตันยะ

doi:10.60027/iarj.2025.285236

ผู้แต่ง

หัสนัยน์ ฝอดสูงเนิน คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล https://orcid.org/0009-0000-1627-1460
กิตติ วงษ์ชวลิตกุล คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล https://orcid.org/0009-0006-5790-3325
สมบูรณ์ ตันยะ คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล https://orcid.org/0009-0008-7616-1464

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2025.285236

คำสำคัญ:

กระบวนการนิเทศภายในสถานศึกษา, ผู้บริหารสถานศึกษา, ครู

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การศึกษาเป็นกระบวนการสำคัญในการพัฒนามนุษย์ให้สมบูรณ์ พร้อมเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพในการพัฒนาประเทศ การบริหารการศึกษาจึงเข้ามามีบทบาทที่ช่วยให้การจัดการศึกษาบรรลุวัตถุประสงค์ได้ กล่าวคือจัดการศึกษาให้มีคุณภาพได้กระบวนการนิเทศการศึกษาจึงเป็นส่วนสำคัญทำให้การจัดการเรียนการสอนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นผู้วิจัยในฐานะที่เป็นครูผู้สอนในสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 จึงมีความสนใจที่จะศึกษากระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 เพื่อส่งเสริมการจัดการเรียนรู้ของครูให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยมีเป้าหมายให้ผู้บริหารสถานศึกษานำข้อมูลที่ได้ไปใช้เป็นแนวทางในการวางแผน ปรับปรุง และพัฒนากระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาให้เป็นระบบที่ชัดเจน และก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งในด้านประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการจัดการเรียนรู้ของครูในอนาคต การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาระดับกระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 และ 2) เพื่อเปรียบเทียบกระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 ที่จำแนกตามประเภทของสถานศึกษาและขนาดของสถานศึกษา

ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ คือ สถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 ใน ปีการศึกษา 2567 จำนวน 127 แห่ง ที่ได้จากการกำหนดกลุ่มตัวอย่างตาม ตารางสำเร็จรูปของเครจซี่ และมอร์แกน ประกอบด้วย ผู้บริหารสถานศึกษา ครูหัวหน้าฝ่ายวิชาการและครูรับผิดชอบงานนิเทศภายใน ประกอบด้วย ผู้บริหารสถานศึกษา 127 คน ครูหัวหน้าฝ่ายวิชาการ 127 คน และครูรับผิดชอบงานนิเทศภายใน 127 คน รวมทั้งสิ้น 381 คน โดยการสุ่มกลุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้น (Stratified Random Sampling) ผู้ให้ข้อมูลในการวิจัยครั้งนี้ คือ ผู้บริหารสถานศึกษา ครูหัวหน้าฝ่ายวิชาการและครูรับผิดชอบงานนิเทศภายใน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามกระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 แบบมาตราส่วนประมาณค่า (Rating Scale) 5 ระดับ ค่าดัชนีความสอดคล้อง มีค่าระหว่าง 0.60 - 1.00 ค่าความเชื่อมั่น 0.954 ทำการวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมสำเร็จรูปเพื่อหาค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบสมมติฐานใช้ t–test (independent sample t- test)

ผลการวิจัย : 1) กระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า อยู่ในระดับมากทุกด้าน โดยด้านที่มีค่าเฉลี่ยมากที่สุด คือ การศึกษาสภาพปัจจุบันปัญหาและความต้องการ รองลงมา คือ การวางแผนการนิเทศ การสร้างสื่อและเครื่องมือนิเทศ และการประเมินผลและรายงาน ตามลำดับ ส่วนด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำสุดคือ การปฏิบัติการนิเทศ กระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 จำแนกตามประเภทของสถานศึกษาและขนาดของสถานศึกษา พบว่าสถานศึกษาขยายโอกาสมีกระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษามากกว่าสถานศึกษาประถมศึกษา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 และพบว่าสถานศึกษาขนาดกลางขึ้นไปมีกระบวนการนิเทศภายในของสถานศึกษามากกว่าสถานศึกษาขนาดเล็ก อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05

สรุปผล: จากการศึกษาพบว่าโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชัยภูมิ เขต 3 มีกระบวนการนิเทศภายในที่ประสบความสำเร็จโดยรวม เห็นได้จากคะแนนสูงสุดด้านการวางแผนและการประเมินสถานการณ์ แต่การนำไปปฏิบัติกลับได้คะแนนต่ำสุด เมื่อเปรียบเทียบกับโรงเรียนขนาดเล็กและประถมศึกษา วิธีการนิเทศของโรงเรียนขนาดใหญ่และโรงเรียนขยายโอกาสจะเหนือกว่าอย่างเห็นได้ชัด

เอกสารอ้างอิง

กรองทอง จิรเดชากุล. (2550). คู่มือการนิเทศภายในโรงเรียน. กรุงเทพฯ: ธารอักษร.

กิติมา ปรีดีดิลก. (2553). การบริหารและการนิเทศการศึกษาเบื้องต้น. กรุงเทพฯ: อักษราพิพัฒน์การพิมพ์.

จริยา ศรีชนะ. (2563). การพัฒนาแนวทางการนิเทศภายในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 27. วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, มหาสารคาม.

จริยาภรณ์ เรืองเสน. (2561). แนวทางพัฒนากระบวนการนิเทศภายในสถานศึกษาของโรงเรียนขยายโอกาสสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 2. วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร, กำแพงเพชร.

จิติมา วรรณศรี. (2557). การบริหารงานวิชาการในสถานศึกษา. พิษณุโลก: รัตนสุวรรณการพิมพ์.

ธารทิพย์ ดำยศ. (2561). การนิเทศภายในของผู้บริหารสถานศึกษาในโรงเรียนขนาดเล็กตามการรับรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุราษฎรธานี เขต 3. การค้นคว้าอิสระปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี, สุราษฎร์ธานี.

ประภาภรณ์ พลรักษ์. (2560). แนวทางการส่งเสริมกระบวนการนิเทศภายในสถานศึกษาของผู้บริหารสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพระนครศรีอยุธยา เขต 1. วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา, พระนครศรีอยุธยา.

พรนภา วัดน้อย. (2564). กระบวนการนิเทศภายในสถานศึกษาที่ส่งเสริมการพัฒนาการจัดการเรียนรู้ของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากำแพงเพชร เขต 1. วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต).มหาวิทยาลัยนเรศวร, พิษณุโลก.

พศิน แตงจวง. (2554). รูปแบบการพัฒนาสมรรถนะบุคลากรทางการศึกษา. กรุงเทพ: ดวงกมลพับลิชชิ่ง.

ภีชาวิชญ์ ยางงาม. (2564). กระบวนการนิเทศภายในโรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 3. สารนิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศิลปากร, นครปฐม.

มารุต ทรรศนากรกุล. (2562). ปัจจัยเชิงสาเหตุของการนิเทศที่มีอิทธิพลต่อสมรรถนะครูที่สอนในโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาโครงการโรงเรียนประชารัฐ. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

ยุพิน ยืนยง. (2553). การพัฒนารูปแบบการนิเทศแบบหลากหลายวิธีการเพื่อส่งเสริมสมรรถภาพการวิจัยในชั้นเรียนของครู เขตการศึกษา 5 อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ. (วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร, นครปฐม.

วไลรัตน์ บุญสวัสดิ์ และมารุต ทรรศนากรกุล. (2562) .หลักการนิเทศการศึกษา. ขอนแก่น : พรศิวการพิมพ์.

วัชรา เล่าเรียนดี. (2556). ศาสตร์การนิเทศการสอนและการโค้ชการพัฒนาวิชาชีพ. (พิมพ์ครั้งที่ 12) นครปฐม : มหาวิทยาลัยศิลปากร.

วันสุไลมาน แวสุหลง. (2564). ภาวะผู้นำทางวิชาการกับการนิเทศภายในของผู้บริหารโรงเรียนในสังกัดสำนักงานการศึกษาเอกชนจังหวัดปัตตานี. (วิทยานิพนธ์ปริญญาครุศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา, ยะลา.

วิชชุดา เขียวชะอุ่ม. (2561). การดําเนินงานนิเทศภายในโรงเรียนสังกัดสหวิทยาเขตทัพหลวงแจงงาม (การค้นคว้าอิสระปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต).มหาวิทยาลัยศิลปากร, กรุงเทพฯ.

ศศิกานต์ พันธ์โนราช. (2561). สภาพการดำเนินงานการนิเทศภายในโรงเรียนกลุ่มเครือข่ายปิ่นมาลา จังหวัดสระแก้วสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 7. วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยบูรพา, ชลบุรี.

สงัด อุทรานันท์. (2562). การนิเทศการศึกษา : หลักการ ทฤษฎีและการปฏิบัติ.พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพมหานคร : มิตรสยาม.

สมบูรณ์ ตันยะ. (2566). วิธีวิทยาการวิจัยทางการศึกษา. นครราชสีมา : มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล.

สัมมา รธนิธย์. (2560). หลักทฤษฎีและปฏิบัติการบริหารการศึกษา. พิมพ์ครั้งที่4. กรุงเทพฯ : ข้าวฟ่าง.

สายวินิตย์ ดวงสนาม. (2561). การนิเทศภายในสถานศึกษาของโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาสังกัดสานักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 2. วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี, ปทุมธานี.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). แนวทางการนิเทศการศึกษา. กรุงเทพฯ: คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.

โสภณ ลำเภา. (2565). แนวทางการนิเทศภายในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ประถมศึกษากาญจนบุรี เขต 1. วารสารการบริหารการศึกษาและภาวะผู้นำ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 10(40), 225-234.

Collin, J. J. (2003). Modern and Postmodern Teacher Supervision and Evaluation: Perception of Secondary School Principals and Teachers. Dissertation Abstracts International, 64(1), 33-A, July.

Glickman, C. D. (2001). Supervision of Instruction: A Developmental Approach. Massachusetts: Allyn and Bacon.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610.

Ronald, L. C., & Daresh, J.C. (2001). The School Administrator Internship Handbook. California: Corwin Press.