การประเมินความพึงพอใจของชุมชนต่อการใช้ข้อมูล GIS ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัย: กรณีศึกษาอำเภอสังขละ จังหวัดกาญจนบุรี

ธนะพัฒน์  วิริต; ภุชงค์  วงษ์เกิด; รณชัย  บำเพ็ญอยู่; ธรรศ  กติกาวงศ์ขจร

doi:10.60027/iarj.2025.284186

ผู้แต่ง

ธนะพัฒน์ วิริต มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น https://orcid.org/0009-0000-0120-1371
ภุชงค์ วงษ์เกิด มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น https://orcid.org/0009-0004-3398-9721
รณชัย บำเพ็ญอยู่ มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น https://orcid.org/0009-0009-1678-6072
ธรรศ กติกาวงศ์ขจร มหาวิทยาลัยเวสเทิร์น https://orcid.org/0009-0001-1712-0303

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2025.284186

คำสำคัญ:

ความพึงพอใจของชุมชน, ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์, การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ, การวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัย

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ข้อมูล GIS มีความสำคัญต่อการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เนื่องจากข้อมูลดังกล่าวช่วยให้สามารถวิเคราะห์เชิงพื้นที่ในเชิงลึกเพื่อใช้ทรัพยากรต่างๆ อย่างยั่งยืน เช่น ที่ดิน น้ำ และป่าไม้ นอกจากนี้ยังช่วยสนับสนุนการวางแผนและการบรรเทาภัยพิบัติอย่างมีประสิทธิภาพโดยช่วยในการระบุและวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัย เช่น เขตน้ำท่วม ดินถล่ม หรือไฟป่า การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาการรับรู้และความเข้าใจของชุมชนเกี่ยวกับการใช้ข้อมูลระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ในการวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัย 2) เพื่อประเมินความพึงพอใจของชุมชนในอำเภอสังขละ จังหวัดกาญจนบุรี ต่อการใช้ข้อมูล GIS ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และ 3) วิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อความพึงพอใจของชุมชนในการใช้ข้อมูล GIS เพื่อการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและการลดความเสี่ยงภัยพิบัติ

ระเบียบวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยนี้ประกอบด้วยประชาชนจำนวน 300 คน ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เป้าหมายอำเภอสังขละ จังหวัดกาญจนบุรี โดยใช้การสำรวจแบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมูลจะถูกวิเคราะห์ด้วยสถิติเชิงพรรณนา เช่น ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และค่าร้อยละ

ผลการวิจัย: ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนมีการรับรู้และความเข้าใจในระดับดีเกี่ยวกับการใช้ข้อมูล GIS โดยเฉพาะการวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัย เช่น น้ำท่วมและดินถล่ม ซึ่งช่วยให้ชุมชนสามารถรับมือกับภัยพิบัติได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ชุมชนยังมีความพึงพอใจในระดับสูงต่อการใช้ข้อมูล GIS ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ โดยค่าเฉลี่ยรวมของความพึงพอใจอยู่ที่ 4.125 ซึ่งสะท้อนถึงระดับ “ดีมาก” ตัวแปรที่ได้รับคะแนนสูงสุดคือ ประโยชน์ที่ได้รับ โดยมีค่าเฉลี่ย 4.5 แสดงถึงความสามารถของข้อมูล GIS ในการสนับสนุนการจัดการทรัพยากรและการเตรียมความพร้อมต่อภัยพิบัติ การวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อความพึงพอใจพบว่า ปัจจัยด้าน คุณภาพของข้อมูล และ ความเข้าใจง่ายของข้อมูล มีผลอย่างมีนัยสำคัญต่อความพึงพอใจของชุมชน ขณะที่ การเข้าถึงข้อมูล ยังต้องการการปรับปรุงให้มีความสะดวกและครอบคลุมมากขึ้น

สรุปผล: ผลการวิจัยสรุปได้ว่าชุมชนให้คะแนนการใช้ข้อมูล GIS ในการประเมินความเสี่ยงจากอันตรายและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในระดับดีเยี่ยมในด้านประโยชน์ที่รับรู้และประสิทธิผล เพื่อให้รับประกันการนำไปใช้อย่างแพร่หลายและผลกระทบที่ยั่งยืน การปรับปรุงการใช้งานและการเข้าถึงข้อมูลจึงยังคงมีความสำคัญ

เอกสารอ้างอิง

Al-Kodmany, K. (2002). Visualization tools and methods in community planning: From freehand sketches to virtual reality.Journal of Planning Literature, 17(2), 189-211.

Brown, G., Reed, P., & Harris, C. C. (2009). Effects of place attachment on residents' attitudes toward proposed land use changes.Society & Natural Resources, 15(1), 1-24.

Department of Disaster Prevention and Mitigation. (2022). Annual report on disaster management in Thailand. Bangkok: Ministry of Interior.

Elwood, S. (2006). Negotiating participatory ethics in the middle ground: The case of PPGIS. Journal of Geography, 105(3), 129-139.

Goodchild, M. F. (2009). Geographic information systems and science: Today and tomorrow. International Journal of Geographical Information Science, 23(1), 3-20.

Kingston, R., Carver, S., Evans, A., & Turton, I. (2000). Web-based public participation geographical information systems: An aid to local environmental decision-making. Computers, Environment and Urban Systems, 24(2), 109-125.

Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J., & Rhind, D. W. (2015).Geographic information systems and science (4th ed.). John Wiley & Sons.

Morrow, B. H. (1999). Identifying and mapping community vulnerability. Disasters, 23(1), 1-18.

Nobre, C. A., Marengo, J. A., & Seluchi, M. E. (2011). Vulnerability and adaptation to climate change in South American cities. Sustainability, 3(1), 5-8.

Oliver, R. L. (1980). A cognitive model of the antecedents and consequences of satisfaction decisions. Journal of Marketing Research, 17(4), 460-469.

Parasuraman, A., Zeithaml, V. A., & Berry, L. L. (1985). A conceptual model of service quality and its implications for future research. Journal of Marketing, 49(4), 41-50.

Sieber, R. E. (2006). Public participation geographic information systems: A literature review and framework. Annals of the Association of American Geographers, 96(3), 491-507.