รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษาในเขตตรวจราชการที่ 12 สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน

ชนิดา ยศพล; กฤษกนก  ดวงชาทม; ปองภพ  ภูจอมจิตร

doi:10.60027/iarj.2026.e283903

ผู้แต่ง

ชนิดา ยศพล มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0005-9541-7216
กฤษกนก ดวงชาทม มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0007-3540-0783
ปองภพ ภูจอมจิตร มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0006-2791-0057

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e283903

คำสำคัญ:

รูปแบบการพัฒนา, ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม, ผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์การวิจัย: ผู้บริหารสถานศึกษาถือเป็นผู้นำในการจัดการศึกษาในระดับสถานศึกษาและเป็นบุคคลที่มีบทบาทสำคัญในการจัดการศึกษา จึงจำเป็นต้องมีศักยภาพสมรรถภาพ และคุณลักษณะที่เอื้อต่อการจัดการศึกษาให้บรรลุจุดมุ่งหมายนั่นคือ “ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม” ดังนั้นการวิจัยครั้งนี้จึงกำหนดวัตถุประสงค์ 1) ศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา 2) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์และความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา 3) สร้างรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา และ 4) ศึกษาผลการใช้รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา

ระเบียบวิธีการวิจัย : การวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ศึกษาองค์ประกอบและตัวชี้วัด กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 คน ระยะที่ 2) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์และความต้องการจำเป็นภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ผู้บริหารสถานศึกษาและครู จำนวน 375 คน เครื่องมือวิจัย คือ แบบสอบถาม มีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ .93 วิเคราะห์ข้อมูลโดยการหาค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ระยะที่ 3 สร้างรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ กลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 6 คน เพื่อศึกษาวิธีปฏิบัติที่เป็นเลิศ และกลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 คน เพื่อยืนยันรูปแบบโดยการสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ ระยะที่ 4 ศึกษาผลการใช้รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา กลุ่มเป้าหมาย คือ ผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษามัธยมศึกษาในเขตตรวจราชการที่ 12 สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน

ผลการวิจัย: 1. องค์ประกอบและตัวชี้วัดภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษามัธยมศึกษา ประกอบด้วยองค์ประกอบ 1) ความเคารพ 2) ความรับผิดชอบ 3) ความยุติธรรม และ 4) ความเป็นพลเมืองดี 2. สภาพปัจจุบันโดยรวมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมาก สภาพที่พึงประสงค์โดยรวมมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุด มีค่าดัชนีความต้องการจำเป็นเรียงตามลำดับดังนี้ 1) ความความเป็นพลเมืองดี 2) ความยุติธรรม 3) ความรับผิดชอบ และ 4) ความเคารพ 3. รูปแบบการพัฒนาประกอบด้วย 4 Module ได้แก่ Module 1 ความความเป็นพลเมืองดี Module 2 ความยุติธรรม Module 3 ความรับผิดชอบ และ Module 4 ความเคารพ ส่วนผลการประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ของรูปแบบโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด 4. ผลการใช้รูปแบบ 1) ผลการประเมินระดับภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษาโดยรวมการมีการเปลี่ยนแปลงของระดับภาวะผู้นำทุกระดับมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุดทุกด้าน 2) ความพึงพอใจการใช้รูปแบบมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับมากที่สุด 3) ผลการประเมินความเหมาะสมของคู่มือการใช้รูปแบบโดยรวมมีค่าเฉลี่ยความเหมาะสมอยู่ในระดับมากที่สุด

สรุปผล ภาวะผู้นำของผู้บริหารสถานศึกษาในยุคปัจจุบันต้องอาศัยหลักการทั้งศาสตร์สากลและพุทธศาสตร์มาบูรณาการในการสร้างจิตสำนึกที่ดีต่อการพัฒนาตนเองและนำพาองค์กรเพื่อจัดการศึกษาให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่วางไว้ ประกอบด้วยองค์ประกอบดังนี้ 1) ความความเป็นพลเมืองดี 2) ความยุติธรรม 3) ความรับผิดชอบ และ 4) ความเคารพ

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2550). แนวทางปฏิรูปการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ. กรุงเทพฯ: ที.เอส.บี. โปรดักส์.

กระทรวงศึกษาธิการ. (2554). แผนการศึกษาแห่งชาติ (พ.ศ. 2555–2579). สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.

ชัยเสฏฐ์ พรหมศรี. (2557). ภาวะผู้นําร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: ปัญญาชน.

ชุติมา รักษ์บางแหลม, เอกรินทร์ สังข์ทอง, ชวลิต เกิดทิพย์, & ชิดชนก เชิงเชาวน์. (2559). ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม: หนทางสู่การขับเคลื่อนภาวะผู้นำในสถาบันศึกษา. วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์, 8(1), 168–180.

ดาวรุวรรณ ถวิลการ. (2561). ภาวะผู้นําเชิงจริยธรรมของผู้บริหารกับการเสริมสร้างภาพลักษณ์ของสถานศึกษา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 41(3), 1–15.

ธีระ รุญเจริญ. (2550). การบริหารโรงเรียนยุคปฏิรูปการศึกษา. กรุงเทพฯ: ธนาเพรส.

ประชุม โพธิกุล. (2550). ความกล้าทางจริยธรรมของผู้นำทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาผู้บริหารการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ.

ภูดิศ พัดพิน. (2555). การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการสถานศึกษาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (ปริญญานิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์.

รัตติกรณ์ จงวิศาล. (2559). ภาวะผู้นำ: ทฤษฎี การวิจัย และแนวทางสู่การพัฒนา (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

รัตนวดี โชติกพนิช. (2554). จริยธรรมและจรรยาบรรณในวิชาชีพครู (CU 503). ภาควิชาหลักสูตรและการสอน คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง.

วิโรจน์ สารรัตนะ. (2561). ภาวะผู้นำสำหรับศตวรรษที่ 21. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 20(1), 1–18.

สมาน อัศวภูมิ. (2550). การใช้วิจัยพัฒนารูปแบบในวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอก. ใน เอกสารประกอบการสอนวิชาสัมมนาการศึกษาระดับปริญญาเอก (หน้า 50–53). อุบลราชธานี: มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี.

สัมฤทธิ์ กางเพ็ง. (2557). ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม: แนวคิด ทฤษฎี และการวิจัย. มหาสารคาม: อภิชาตการพิมพ์.

สิน งามประโคน. (2563). ภาวะผู้นำเชิงพุทธของผู้บริหารในยุคชีวิตวิถีใหม่. คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สิริกร ไชยราช. (2562). การพัฒนารูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำครูในการจัดการเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในโรงเรียนมัธยมศึกษา สังกัดสำนักงานศึกษาธิการภาค 11 (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.

สิวลี ศิริไล. (2550). คุณธรรมและจริยธรรมวิชาชีพ. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.

สุเทพ ปาลสาร. (2560). ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมและความหลากหลาย. สืบค้นจาก http://elsuthep.blogspot.com

สุวิมล ว่องวาณิช. (2558). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: วี.พริ้นท์ (1991).

หงษา วงค์จำปา. (2560). การพัฒนาภาวะผู้นำทางจริยธรรมของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาหนองบัวลำภู เขต 1 (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี.

Anderson, T. P. (1997). Using models of instruction. In C. R. Dills & A. J. Romiszowski (Eds.), Instructional development paradigms. Englewood Cliffs, NJ: Educational Technology Publications.

Brown, M. E. (2007). Misconceptions of ethical leadership: How to avoid potential pitfalls. Organizational Dynamics, 36(2), 140–155.

Daft, R. L. (2008). The leadership experience (4th ed.). Mason, OH: Thomson South-Western.

Eisner, E. (1976). Education connoisseurship and criticism: Their form and function in educational evaluation. Journal of Aesthetic Education, 10(3), 135–150.

Josephson Institute of Ethics. (2009). Ethical leadership outcomes student leader learning outcomes (SLLO) project. Retrieved from http://www.ethicaledge.com

Joyce, B., Weil, M., & Showers, B. (2011). Models of teaching. Boston, MA: Allyn & Bacon.

Karakose, T. (2007). High school teachers’ perceptions regarding principals’ ethical leadership in Turkey. Asia Pacific Education Review, 8(3), 464–437.

Mendonca, M., & Kanungo, R. N. (1996). Ethical dimensions of leadership. Sage Publications.

National Centre for Ethics in Health Care. (2005). Integrated ethics: Connecting ethics with quality. U.S. Department of Veterans Affairs, Veterans Health Administration.

Northouse, P. G. (2007). Leadership: Theory and practice (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.