การส่งเสริมการคิดแก้ปัญหา โดยการจัดการเรียนรู้แบบผสมผสานโดยใช้ปัญหาเป็นฐาน  สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนผดุงนารี

วีระศักดิ์  หลวงสืบ; ขจรพงษ์  ร่วมแก้ว; ทรงศักดิ์  สองสนิท

doi:10.60027/iarj.2026.e283850

ผู้แต่ง

วีระศักดิ์ หลวงสืบ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0004-9881-3655
ขจรพงษ์ ร่วมแก้ว มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0002-4969-5723
ทรงศักดิ์ สองสนิท มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0000-2041-3396

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e283850

คำสำคัญ:

การเรียนรู้แบบผสมผสาน, การคิดแก้ปัญหา, ปัญหาเป็นฐาน

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์ : การจัดการเรียนรู้แบบผสมผสานโดยใช้ปัญหาเป็นฐาน มีความสำคัญอย่างยิ่งในการเรียนรู้และพัฒนาทักษะการเรียนรู้ การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาปฏิบัติการส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหา 2) เพื่อศึกษาความสามารถในการคิดแก้ปัญหา 3) เพื่อศึกษาความพึงพอใจของนักเรียนที่มีต่อการจัดการเรียนรู้แบบผสมผสาน เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการในชั้นเรียน

ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมประกอบด้วยการวิจัยเชิงปริมาณและการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มเป้าหมายคือ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4/2 จำนวน 39 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย 1) แผนการจัดการเรียนรู้แบบกระบวนการแก้ปัญหา ด้วยการเรียนรู้แบบผสมผสาน 2) แบบทดสอบวัดความสามารถในการคิดแก้ปัญหา 3) แบบสอบถามความพึงพอใจ 4) แบบบันทึกอนุทิน และ 5) แบบสังเกตพฤติกรรม การวิเคราะห์ข้อมูลแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ 1) การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพ โดยการนำข้อมูลมาวิเคราะห์ ตีความ สรุป และแสดงผลในรูปแบบบรรยาย 2) วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณ โดยใช้ค่าเฉี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัย: 1) ผลการศึกษาการปฏิบัติการส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหาโดยการจัดการเรียนรู้แบบผสมผสาน โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน ประกอบด้วย (1 ขั้นตอน 5ขั้นสร้างความสนใจ (2 ขั้นสำรวจและค้นคว้า (3 ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป (4 ขั้นขยายความรู้ (5 ขั้นประเมินผล การจัดกิจกรรมเน้นผู้เรียนค้นคว้าหาความรู้ลงมือปฏิบัติ ด้วยตนเอง ตามความสามารถและความถนัดของตนเองอย่างเป็นอิสระ 2) ผลศึกษาการคิดแก้ปัญหา พบว่า ผู้เรียนมีระดับในความสามารถในการคิดแก้ปัญหาอยู่ในระดับดีมาก 3) ผู้เรียนมีความพึงพอใจต่อการจัดการเรียนรู้แบบผสมผสาน อยู่ในระดับมาก

สรุผล : การจัดการเรียนรู้แบบผสมผสาน โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน นักเรียนมีความสามารถในการคิดแก้ปัญหาเพิ่มมากขึ้น นักเรียนสามารถค้นคว้าหาความรู้ด้วยตนเอง โดยใช้กระบวนการคิดแก้ปัญหาทำให้ค้นพบความรู้ หรือแนวทางการแก้ปัญหาด้วยตนเอง และสามารถนำการแก้ปัญหามาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันได้จากการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบผสมผสาน โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน เพื่อส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหาของนักเรียน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). ตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู้แกนกลางกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560). กรุงเทพฯ: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

แคทรียา มุขมาลี. (2556). การพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์โดยใช้การจัดการเรียนรู้แบบ PBL ในรายวิชาชีววิทยา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

จำลอง วงษ์ประเสริฐ. (2561). ปัจจัยเชิงสาเหตุที่ส่งผลต่อยุทธศาสตร์การเรียนรู้ของนักศึกษาพยาบาล มหาวิทยาลัยของรัฐ. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี อุตรดิตถ์ วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ.

ชวลิต ชูกําแพง. (2551). การพัฒนาหลักสูตร. มหาสารคาม: ทีคิวพี จํากัด.

ชัยยศ จระเทศ. (2558). การส่งเสริมความสามารถในการคิดแก้ปัญหา ด้วยการจัดการเรียนรู้แบบผสมผสานโดยใช้ปัญหาเป็นฐาน ห้องเรียนพิเศษวิทยาศาสตร์ สำหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนวาปีปทุม. วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.

ฐิติพร ปานมา. (2554). การประเมินและการพัฒนาโจทย์ปัญหา (Scenario). จุลสาร PBL วลัยลักษณ์, 4(2), 4–7.

ทิศนา แขมมณี. (2555). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 16). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

บุญนํา อินทนนท์. (2551). การศึกษาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนวิทยาศาสตร์และความสามารถในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 โรงเรียนโยธินบำรุง ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานและการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้. ปริญญานิพนธ์ กศ.ม. (การมัธยมศึกษา). บัณฑิตวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.

ภัทราวดี มากมี. (2554). รูปแบบการพัฒนาศักยภาพผู้บริหารสถานศึกษาในยุคการเปลี่ยนแปลง. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.

เลอสันต์ ฤทธิขันธ์. (2561). การพัฒนารูปแบบการเรียนรู้แบบผสมผสานร่วมกับทฤษฎีการขยายความคิดเพื่อส่งเสริมการถ่ายโยงการเรียนรู้และทักษะการแก้ปัญหา สำหรับนักศึกษาระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพ. ดุษฎีนิพนธ์, มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.

ศุภฤทธิ์ ไชยเลิศ. (2558). การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐานในรายวิชาวิทยาศาสตร์เพื่อพัฒนาความสามารถในการคิดวิเคราะห์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2. วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา.

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2553). การจัดสาระการเรียนรู้กลุ่มวิทยาศาสตร์หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพฯ: สสวท.

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2562). การจัดสาระการเรียนรู้กลุ่มวิทยาศาสตร์หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพฯ: สสวท.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2550). แนวทางการบริหารจัดการศึกษาในสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: สกศ.

สุวิชัย โกศัยยะวัฒน์. (2554). การใช้การจัดการเรียนรู้โดยใช้ปัญหาเป็นฐาน (Problem-based learning) เพื่อส่งเสริมความสามารถในการแก้ปัญหาทางวิทยาศาสตร์ของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 34(3), 45–58.

Barrows, H. S. (2000). Problem-based learning applied to medical education. Southern Illinois University School of Medicine.

Hung, R. Y. Y., Lien, B. Y. H., Fang, S. C., & McLean, G. N. (2008). Knowledge as a facilitator for enhancing innovation performance through learning. Journal of Knowledge Management, 12(4), 486–500. https://doi.org/10.1108/13673270810884219

Scott, W. R. (1970). The subject matter of administrative science. In F. Marini (Ed.), Toward a new public administration: The Minnowbrook perspective (pp. 63–81). Scranton, PA: Chandler Publishing Company.