การยกระดับการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น

นภธร  ศิวารัตน์; สุวนัย  ทะคำสอน; พิทักษ์  ธรรมะ

doi:10.60027/iarj.2024.283714

ผู้แต่ง

นภธร ศิวารัตน์ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0001-2203-969X
สุวนัย ทะคำสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0000-0002-0571-2643
พิทักษ์ ธรรมะ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม https://orcid.org/0009-0007-3639-3079

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2024.283714

คำสำคัญ:

ประสิทธิภาพการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าชุมชน, วิถีพื้นถิ่น, การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การจัดการการท่องเที่ยวโดยชุมชนมีความสำคัญอย่างยิ่งในการเสริมศักยภาพให้ชุมชนท้องถิ่นมีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์จากการท่องเที่ยวอย่างแข็งขัน ช่วยให้เศรษฐกิจเติบโตอย่างยั่งยืนและรักษาวัฒนธรรมเอาไว้ได้ นอกจากนี้ยังช่วยส่งเสริมความรู้สึกเป็นเจ้าของ ลดผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อม และส่งเสริมประสบการณ์การเดินทางที่แท้จริงและมีความหมาย บทความนี้มีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาและวิเคราะห์การจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น 2) เพื่อยกระดับการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น

ระเบียบวิธีการศึกษา: เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการเก็บข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์จากชุดคำถามจากเป็นกลุ่มตัวอย่างที่เกี่ยวข้องกับการดูแลแหล่งทรัพยากรพื้นถิ่นเพื่อการท่องเที่ยวของชุมชน โนนบุรี ได้แก่ ผู้นำชุมชน ผู้ ใหญ่บ้าน ประธานกลุ่มเจ้าหน้าที่ประจำพื้นที่พัฒนาชุมชนและบุคลากรในพื้นที่แหล่งท่องเที่ยว เจ้าหน้าที่ที่ดินเจ้าหน้าที่กรมป่าไม้ และสำนักงานท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดกาฬสินธุ์ จำนวน 150 คน คัดเลือกจากการสุ่มแบบจำเพาะเจาะจงโดยวิธีการวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน คือ 1) เก็บข้อมูลพื้นฐานด้านการมีส่วนร่วมในการจัดการป่าชุมชนของประชาชน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis) และสถิติเชิงพรรณนา 2) พัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมด้วยเทคนิค A-I-C (Appreciation, Influence and Control) และยุทธวิธีการนำเปลี่ยน (Strategies of change) ด้วยการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม ( Participatory Action Research) เป็นเทคนิคประกอบการนำเสนอข้อมูลเชิงพรรณนา 3) ประเมินผลการพัฒนาการมีส่วนร่วมโดยกระบวนการประเมินผลด้วยเครื่องมือการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบสอบถาม แบบบันทึกและแบบประเมินผลจากกลุ่มตัวอย่าง 40 คน ซึ่งคัดเลือกจากผู้มีส่วนได้เสียกับการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาว วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาและ 4) การเผยแพร่ประชาสัมพันธ์

ผลการศึกษา: ผลการศึกษาพบว่า 1) ตำบลโนนบุรี 11 หมู่บ้าน อำเภอสหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ การกำหนดโครงสร้างการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น ทั้งหมด 3 ด้าน คือ (1) ด้านการวางแผน มีการกำหนดวัตถุประสงค์และหลักการจัดการท่องเที่ยว การกำหนดกฎระเบียบข้อบังคับท่องเที่ยวการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น การกำหนดพื้นที่ การกำหนดราคาบริการนำเที่ยว การกำหนดแผนการตลาดและ การกำหนดกองทุนเพื่อการบริหารจัดการท่องเที่ยวโดยการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น (2) ด้านการปฏิบัติมีการปฏิบัติตามแผนที่วางไว้ ประกอบด้วยด้านการบริหารการทำงานของ กลุ่มการท่องเที่ยวการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น ด้านความปลอดภัย ด้านการตลาด ด้านการ จัดการพื้นที่ ด้านการประชาสัมพันธ์ ด้านการจัดการ ด้านการกระจายรายได้ (3) ด้านการตรวจสอบ การตรวจสอบการปฏิบัติงานของกลุ่มการท่องเที่ยวการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่นประกอบไปด้วยการตรวจสอบราคานำเที่ยวและการตรวจสอบด้าน การรักษาความปลอดภัย 2) กำหนดให้มีกระบวนการเพิ่มศักยภาพการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนในการบริหารจัดการการท่องเที่ยวให้เกิดมิติที่หลากหลายให้มากยิ่งขึ้น และมีการสนับสนุนจากภาครัฐโดยเฉพาะงบประมาณและองค์ความรู้ที่จำเป็นสำหรับชุมชนในการการยกระดับการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวให้ยั่งยืนต่อไป แนวทางการพัฒนาการยกระดับการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาวโดยใช้ทุนทางทรัพยากรพื้นถิ่น โดยให้เยาวชนคนรุ่นใหม่หรือชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการท่องเที่ยวการยกระดับการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาว มีการสร้างเครือข่ายแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับพื้นที่ใกล้เคียงเพื่อพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน การยกระดับการจัดการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาว และรัฐควรมีบทบาทหน้าที่ในการสนับสนุนเงินงบประมาณและความรู้ด้านวิชาการในทุกด้านให้กับกลุ่มการท่องเที่ยวชุมชนริมน้ำปาว พร้อมทั้งมีการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ส่งเสริมการท่องเที่ยวให้มีประสิทธิภาพมาใช้มากยิ่งขึ้น

สรุปผล: การเสริมศักยภาพภายในการจัดการสร้างสรรค์ของทุนทรัพยากรพื้นถิ่นเพื่อการท่องเที่ยว โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนควบคู่ไปกับการส่งเสริมการท่องเที่ยวในชุมชนอย่างครบวงจร เพื่อยกระดับการจัดการท่องเที่ยวริมน้ำลำปาวให้ตรงกับกระแสการท่องเที่ยวในปัจจุบัน

เอกสารอ้างอิง

กรมการท่องเที่ยว. (2561). แผนยุทธศาสตร์การท่องเที่ยว พ.ศ. 2561-2564 ของกรมการท่องเที่ยว. Retrieved from: https://www.dot.go.th/storage/กลุ่มแผน/.

คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ. (2559). เกณฑ์การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยชุมชน. กรุงเทพฯ: สำนักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การทหารผ่านศึก.

คณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ. (2560). แผนพัฒนาการท่องเที่ยว ฉบับที่ 2. กรุงเทพฯ: สำนักงานกิจการโรงพิมพ์องค์การทหารผ่านศึก.

เทิดชาย ช่วยบำรุง. (2552). บทบาทขององค์กรปกครองท้องถิ่นกับการพัฒนาการ พัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. กรุงเทพฯ: คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา.

วรรณวิมล ภู่นาค. (2557). ศักยภาพชุมชนในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชนกรณีศึกษาตลาดน้ำอัมพวา. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหิดล.

วิโรจน์ สารรัตนะ. (2554). การวิจัยทางการบริหารการศึกษา แนวคิดและกรณีศึกษา. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: อักษราพิพัฒน์.

สฤษฏ์ อเนกสุข. (2558). ยลเยี่ยมเยือนเหย้าแนวคิดและทฤษฎีว่าด้วยการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม. พิษณุโลก : มหาวิทยาลัยนเรศวร.

อรนภา ทัศนัยนา. (2559). รูปแบบการจัดการการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและกีฬาสำหรับผู้สูงอายุโดยมหาวิทยาลัย. วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต มหาวิทยาลัยบูรพา

อิทธิพล โกมิล. (2553). รูปแบบการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์: กรณีศึกษาบ้านวังน้ำมอก อำเภอศรีเชียงใหม่ จังหวัดหนองคาย. กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม.

Buhalis, D., & Law, R. (2008). Progress in information technology and tourism management: 20 years on and 10 years after the Internet—The state of eTourism research. Tourism Management, 29(4), 609-623.

Butler, R. W. (1980). The concept of a tourism area cycle of evolution: Implications for management of resources. Canadian Geographer, 24(1), 5-12.

Crompton, J. L. (1979). Motivations for pleasure vacation. Annals of Tourism Research, 6(4), 408-424.

Doxey, G. V. (1975). A causation theory of visitor-resident irritants: Methodology and research inferences. In Travel and Tourism Research Association Sixth Annual Conference Proceedings.

Goodwin, H. (2009). Community-based tourism: A success? ICRT Occasional Paper.

Hall, C. M., & Page, S. J. (2014). The geography of tourism and recreation: Environment, place, and space. Routledge.

Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The action research planner. (3rd ed.). Geelong: Deakin University Press.

Smith, V. L. (1989). Hosts and guests: The anthropology of tourism. University of Pennsylvania Press.

Tosun, C. (2000). Limits to community participation in the tourism development process in developing countries. Tourism Management, 21(6), 613-633.