แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับการท่องเที่ยวไทย
DOI:
https://doi.org/10.60027/iarj.2025.283450คำสำคัญ:
การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ, การพัฒนาอย่างยั่งยืน, การกระจายรายได้, การมีส่วนร่วมของชุมชน, เศรษฐกิจท้องถิ่นบทคัดย่อ
ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การท่องเที่ยวเป็นอุตสาหกรรมสำคัญในระบบเศรษฐกิจไทย โดยสร้างรายได้มหาศาลและส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจในท้องถิ่น การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ซึ่งเน้นการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมและส่งเสริมวัฒนธรรมท้องถิ่น กำลังได้รับความนิยมมากขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา แนวโน้มดังกล่าวส่งผลให้ชุมชนท้องถิ่นมีบทบาทสำคัญในกระบวนการพัฒนาและดูแลแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน มีเพื่อศึกษาบทบาทของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างยั่งยืนในประเทศไทย เพื่อวิเคราะห์แนวโน้มการเติบโตของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศและปัจจัยที่ส่งเสริมการเติบโต และเพื่อเสนอแนะแนวทางการพัฒนาและบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเพื่อประโยชน์ของชุมชนท้องถิ่น
ระเบียบวิธีการวิจัย: การวิจัยนี้ใช้วิธีการทบทวนวรรณกรรมเชิงวิเคราะห์โดยอ้างอิงจากเอกสารทางวิชาการ รายงานจากหน่วยงานภาครัฐ และข้อมูลสถิติเพื่อรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในประเทศไทย
ผลการวิจัย: พบว่า การท่องเที่ยวเชิงนิเวศมีบทบาทสำคัญในการกระจายรายได้และส่งเสริมเศรษฐกิจฐานราก โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทที่มีทรัพยากรเฉพาะถิ่น แนวโน้มการเติบโตของการท่องเที่ยวรูปแบบนี้เพิ่มสูงขึ้นจากกระแสอนุรักษ์และความตระหนักด้านสิ่งแวดล้อม และการมีส่วนร่วมของชุมชนในกระบวนการจัดการอย่างยั่งยืนถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยลดผลกระทบและเพิ่มคุณค่าทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม
สรุป: การท่องเที่ยวเชิงนิเวศในประเทศไทยได้แสดงให้เห็นถึงศักยภาพที่สามารถส่งเสริมการพัฒนาที่ยั่งยืนได้อย่างรอบด้าน ทั้งในมิติของเศรษฐกิจที่ช่วยให้ชุมชนท้องถิ่นมีรายได้มั่นคงและมีการจ้างงานที่ดีขึ้น ในมิติของสังคม การท่องเที่ยวเชิงนิเวศยังส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนและสร้างความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ท้องถิ่น อีกทั้งในมิติของสิ่งแวดล้อม การท่องเที่ยวเชิงนิเวศทำให้นักท่องเที่ยวตระหนักถึงคุณค่าและความสำคัญของการอนุรักษ์ธรรมชาติ การจัดการแหล่งท่องเที่ยวให้มีความยั่งยืนจะต้องอาศัยการร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชนท้องถิ่น ซึ่งจะช่วยให้เกิดการวางแผนที่มีประสิทธิภาพ เช่น การควบคุมปริมาณนักท่องเที่ยว การจัดทำโครงสร้างพื้นฐานที่เหมาะสม และการส่งเสริมให้ชุมชนสามารถบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวในพื้นที่ของตนเองได้อย่างยั่งยืน การทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบระหว่างภาคส่วนต่างๆ จะช่วยให้การท่องเที่ยวเชิงนิเวศสามารถเติบโตได้ในระยะยาว สร้างประโยชน์ให้กับทั้งชุมชนท้องถิ่นและประเทศโดยรวม
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2560). โครงการเพื่อการส่งเสริมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. กรุงเทพมหานคร: กองยุทธศาสตร์.
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2567). แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติ ฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2566–2570). กรุงเทพมหานคร: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2567). สถานการณ์ท่องเที่ยวตลาดต่างประเทศและตลาดในประเทศ เดือนมกราคม–มีนาคม 2567. กรุงเทพมหานคร: กองกลยุทธ์การตลาด.
ผดุงศักดิ์ รัตนเดโช. (2562). การใช้เทคโนโลยีเพื่อการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษา, 15(1), 17–29.
ผ่องพรรณ มัธยมจันทร์. (2560). การมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน. วารสารพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 5(2), 33–46.
ผาสุก มณีวรรณ. (2561). ขีดความสามารถในการรองรับของแหล่งท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติในประเทศไทย. วารสารนโยบายและการพัฒนา, 9(1), 55–70.
สมาคมไทยธุรกิจท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผจญภัย (TEATA). (2565). Ecotourism in Thailand: Towards Responsible Travel. สมาคมไทยธุรกิจท่องเที่ยวเชิงนิเวศและผจญภัย.
อรวรรณ เกิดจันทร์. (2559). การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์กับบทบาทชุมชน. วารสารการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์, 2(1), 45–58.
อรวรรณ เกิดจันทร์. (2559). การมีส่วนร่วมของชุมชนท้องถิ่นในการจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศป่าชายเลนคลองโดน จังหวัดสมุทรสงคราม. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
อัจฉรา ห่อทองคำ. (2563). เศรษฐกิจฐานรากกับการท่องเที่ยวในพื้นที่ชนบท. วารสารเศรษฐศาสตร์การพัฒนา, 11(3), 99–110.
Björk, P. (2021). Ecotourism from an educational perspective. Tourism Recreation Research, 46(3), 340–353.
Buckley, R. (2009). Ecotourism: Principles and practices. CABI.
Holden, A. (2021). Environment and tourism (3rd ed.). Routledge.
Honey, M. (2008). Ecotourism and sustainable development: Who owns paradise? (2nd ed.). Island Press.
Kontogeorgopoulos, N. (2005). Community-based ecotourism in Phuket and Ao Phangnga, Thailand: Partial victories and bittersweet remedies. Journal of Sustainable Tourism, 13(1), 4–23.
Lu, J., & Nepal, S. K. (2009). Sustainable tourism research: An analysis of papers published in the Journal of Sustainable Tourism. Journal of Sustainable Tourism, 17(1), 5–16.
Scheyvens, R. (1999). Ecotourism and the empowerment of local communities. Tourism Management, 20(2), 245–249.
Scheyvens, R. (2018). Tourism for development: Empowering communities. Pearson Education.
Smith, J. K., & Krannich, R. S. (2020). Tourism dependence and resident attitudes. Annals of Tourism Research, 83, 102935.
Stronza, A., & Gordillo, J. (2008). Community views of ecotourism. Annals of Tourism Research, 35(2), 448–468.
Thai Ecotourism and Adventure Travel Association [TEATA]. (2022). Thailand community-based and ecotourism map. TEATA.
Tosun, C. (2006). Expected nature of community participation in tourism development. Tourism Management, 27(3), 493–504.
Tourism Authority of Thailand (TAT). (2023). Tourism situation report Q4/2023. Tourism Authority of Thailand. (หากมี URL เพิ่มเติม โปรดระบุ)
Tung, V. W. S., & Ritchie, J. R. B. (2022). Exploring the essence of memorable tourism experiences. Annals of Tourism Research, 43, 30–45.
UNWTO. (2022). Tourism and the Sustainable Development Goals – Journey to 2030. United Nations World Tourism Organization.
Wearing, S., & Neil, J. (2009). Ecotourism: Impacts, potentials and possibilities? (2nd ed.). Routledge.
Weaver, D. B. (2001). Ecotourism. Wiley.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 Interdisciplinary Academic and Research Journal
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์ในบทความใดๆ ใน Interdisciplinary Academic and Research Journal ยังคงเป็นของผู้เขียนภายใต้ ภายใต้ Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License การอนุญาตให้ใช้ข้อความ เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ของสิ่งพิมพ์ ผู้ใช้ใดๆ เพื่ออ่าน ดาวน์โหลด คัดลอก แจกจ่าย พิมพ์ ค้นหา หรือลิงก์ไปยังบทความฉบับเต็ม รวบรวมข้อมูลเพื่อจัดทำดัชนี ส่งต่อเป็นข้อมูลไปยังซอฟต์แวร์ หรือใช้เพื่อวัตถุประสงค์ทางกฎหมายอื่นใด แต่ห้ามนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์หรือด้วยเจตนาที่จะเป็นประโยชน์ต่อธุรกิจใดๆ
