การพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงศิลปะของหอศิลป์ในเขตเกาะรัตนโกสินทร์สู่มาตรฐานสากล

วิรคุณ  บุณยรัตพันธุ์; วีระ  วีระโสภณ; บัว  ศรีคช

doi:10.60027/iarj.2025.282082

ผู้แต่ง

วิรคุณ บุณยรัตพันธุ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา https://orcid.org/0009-0007-0047-1979
วีระ วีระโสภณ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา https://orcid.org/0009-0009-6905-4019
บัว ศรีคช มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา https://orcid.org/0009-0006-4706-4548

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2025.282082

คำสำคัญ:

การท่องเที่ยวเชิงศิลปะ, รูปแบบการบริหารจัดการ, มาตรฐานสากล, หอศิลป์

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: การท่องเที่ยวเชิงศิลปะมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมเศรษฐกิจและวัฒนธรรม โดยเฉพาะในพื้นที่ประวัติศาสตร์อย่างเกาะรัตนโกสินทร์ อย่างไรก็ตาม ยังขาดการจัดการที่มีประสิทธิภาพและมาตรฐานสากล การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัจจุบันของการบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงศิลปะของหอศิลป์ในเขตเกาะรัตนโกสินทร์ 2) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยแห่งความสำเร็จในการบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงศิลปะให้ได้มาตรฐานระดับสากล 3) เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการที่เหมาะสมสำหรับการท่องเที่ยวเชิงศิลปะของหอศิลป์ในเขตเกาะรัตนโกสินทร์สู่มาตรฐานสากล

ระเบียบวิธีการวิจัย: ใช้วิธีการแบบผสมผสาน โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากผู้เข้าชมหอศิลป์จำนวน 400 คน ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบสะดวก และข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ 15 ท่าน เครื่องมือวิจัยได้รับการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา โดยมีค่า IOC เท่ากับ 0.89 และค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.87 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์การถดถอยพหุคูณ

ผลการวิจัย: พบว่า 1) หอศิลป์มีศักยภาพสูงแต่ต้องการการพัฒนาด้านการบูรณาการและการประชาสัมพันธ์ 2) ปัจจัยแห่งความสำเร็จประกอบด้วยการพัฒนาบุคลากร การศึกษาและกิจกรรม และการเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ โดยปัจจัยสุดท้ายมีอิทธิพลมากที่สุด 3) รูปแบบการจัดการที่เหมาะสมประกอบด้วย 5 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ โครงสร้างการจัดการ กลยุทธ์การพัฒนา แนวทางการดำเนินงาน การสร้างอัตลักษณ์และจุดขาย และการพัฒนาสู่มาตรฐานสากล

สรุปผล: องค์ความรู้ที่ได้คือรูปแบบการจัดการแบบบูรณาการที่เน้นการมีส่วนร่วม การใช้เทคโนโลยี และเครือข่ายความร่วมมือเพื่อยกระดับการท่องเที่ยวเชิงศิลปะสู่มาตรฐานสากล ในขณะที่ยังคงรักษาอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมไทย

เอกสารอ้างอิง

กรมการท่องเที่ยว. (2566). การท่องเที่ยวเชิงศิลปะในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.

กรมศิลปากร. (2566). ประวัติศาสตร์และความสำคัญของเกาะรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: กระทรวงวัฒนธรรม.

จารุวรรณ สิทธิ์สมาน. (2565). การพัฒนาหอศิลป์เพื่อเพิ่มคุณค่าทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจของกรุงเทพมหานคร. วารสารวิชาการการท่องเที่ยวไทยนานาชาติ, 18(2), 45-60.

ดำรง วิชัย. (2564). ประวัติศาสตร์เกาะรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

นฤมล ศรีวัฒน์. (2562). บทบาทของหอศิลป์ในการสะท้อนวัฒนธรรมไทย. วารสารศิลปกรรมศาสตร์, 7(1), 23-38.

บุญชม ศรีสะอาด. (2566). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 10). กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น.

ประภาส ชลสิทธิ์. (2564). เอกลักษณ์ไทยในงานศิลปะร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์ศิลปากร.

ประเสริฐ เจริญ. (2565). ประวัติศาสตร์กรุงเทพมหานคร. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

เพชรา นิลปัทม์. (2566). อุปสรรคในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในประเทศไทย. วารสารการจัดการการท่องเที่ยว, 5(2), 78-95.

มานิตย์ ธรรมวิทย์. (2564). การส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.

วรายุทธ วงศ์วานิช. (2566). บทบาทของหอศิลป์ในการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม. วารสารการจัดการการท่องเที่ยว, 8(1), 112-128.

สมศักดิ์ ศรีวัฒน์. (2564). ปัญหาและอุปสรรคในการบริหารจัดการหอศิลป์ในประเทศไทย. วารสารศิลปกรรมศาสตร์, 9(2), 45-62.

สมาคมการท่องเที่ยวเชิงศิลปะไทย. (2566). แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงศิลปะในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สมาคมการท่องเที่ยวเชิงศิลปะไทย.

สมาคมหอศิลป์ไทย. (2566). บทบาทของหอศิลป์ในการอนุรักษ์และเผยแพร่ศิลปะไทย. กรุงเทพฯ: สมาคมหอศิลป์ไทย.

สุริยา ประเสริฐ. (2563). บทบาทของหอศิลป์ในการเผยแพร่ศิลปะไทยสู่สากล. วารสารศิลปวัฒนธรรม, 41(7), 88-102.

Boulding, W., Kalra, A., Staelin, R., & Zeithaml, V. A. (1993). A dynamic process model of service quality: From expectations to behavioral intentions. Journal of Marketing Research, 30(1), 7-27.

Boyce, C., & Neale, P. (2006). Conducting in-depth interviews: A guide for designing and conducting in-depth interviews for evaluation input. Watertown, MA: Pathfinder International.

Brown, J. (2021). The impact of exhibition exchanges on art tourism. International Journal of Cultural Tourism, 15(3), 278-295.

Cohen, E. (1972). Toward a sociology of international tourism. Social Research, 39(1), 164-182.

Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2017). Designing and conducting mixed methods research. (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

Crompton, J. L. (1979). Motivations for a pleasure vacation. Annals of Tourism Research, 6(4), 408-424.

Davis, R. (2022). The importance of customer service in art galleries. Journal of Cultural Management, 18(2), 156-170.

Deery, M., Jago, L., & Fredline, L. (2012). Rethinking social impacts of tourism research: A new research agenda. Tourism Management, 33(1), 64-73.

Etikan, I., Musa, S. A., & Alkassim, R. S. (2016). Comparison of convenience sampling and purposive sampling. American Journal of Theoretical and Applied Statistics, 5(1), 1-4.

Garcia, M. (2021). Digital communication strategies for cultural tourism. Journal of Tourism Marketing, 38(4), 412-428.

Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2018). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning EMEA.

Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288.

Israel, M. (2015). Research ethics and integrity for social scientists: Beyond regulatory compliance (2nd ed.). London: Sage Publications.

Jafari, J., & Xiao, H. (Eds.). (2021). Encyclopedia of tourism. Springer Nature.

Johnson, L. (2021). The role of staff in enhancing visitor experience in art galleries. Museum Management and Curatorship, 36(3), 245-260.

Jones, T., & Smith, A. (2016). Cultural tourism in modern society. Journal of Tourism Studies, 28(4), 579-595.

Kim, J. (2019). The importance of art discussions in gallery settings. Arts Education Policy Review, 120(4), 172-184.

Kotler, P., & Armstrong, G. (2018). Principles of marketing (17th ed.). Pearson Education Limited.

Lee, S. (2020). The impact of artist talks and demonstrations on gallery visitors. Museum Studies Quarterly, 42(2), 98-112.

Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50(4), 370-396.

Miller, R. (2022). Digital marketing strategies for art galleries. Journal of Arts Management, 24(3), 189-205.

Nguyen, T. (2021). The role of academic journals in promoting art knowledge. Art Education, 74(5), 45-50.

Oliver, R. L. (1980). A cognitive model of the antecedents and consequences of satisfaction decisions. Journal of Marketing Research, 17(4), 460-469.

Parasuraman, A., Zeithaml, V. A., & Berry, L. L. (1988). SERVQUAL: A multiple-item scale for measuring consumer perceptions of service quality. Journal of Retailing, 64(1), 12-40.

Pearce, P. L. (2005). Tourist behaviour: Themes and conceptual schemes. Channel View Publications.

Petrović, M. D., Mirić, R., & Petrović, J. (2022). Integrating cultural heritage and contemporary art in urban tourism development. Tourism Management Perspectives, 41, 100935.

Punnakitikashem, P., Buavaraporn, N., & Lim, L. L. (2022). Quality management practices in Thai cultural tourism. International Journal of Quality & Reliability Management, 39(2), 489-508.

Rasoolimanesh, S. M., Seyfi, S., Hall, C. M., & Hatamifar, P. (2021). Understanding memorable tourism experiences and behavioural intentions of heritage tourists. Journal of Destination Marketing & Management, 21, 100621.

Ritchie, B. W., & Jiang, Y. (2019). A review of research on tourism risk, crisis, and disaster management: Launching the annals of tourism research curated collection on tourism risk, crisis and disaster management. Annals of Tourism Research, 79, 102812.

Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Dutch Journal of Educational Research, 2, 49-60.

Smith, J. (2015). The role of art galleries in contemporary society. Journal of Cultural Studies, 19(3), 278-295.

Smith, K. (2020). The importance of knowledgeable staff in art galleries. Museum Management and Curatorship, 35(1), 78-92.

Thibaut, J. W., & Kelley, H. H. (1959). The social psychology of groups. John Wiley & Sons.

Thompson, R. (2021). The impact of special exhibitions on art gallery attendance. Museum Management and Curatorship, 36(4), 389-405.

Tribe, J. (2016). The economics of recreation, leisure and tourism. Routledge.

Weaver, D. B. (2020). Advanced introduction to sustainable tourism. Edward Elgar Publishing.

Williams, L. (2019). The importance of staff appearance in cultural institutions. Journal of Cultural Management, 15(2), 123-137.

Wilson, E. (2020). Enhancing visitor engagement through multimedia in art galleries. Museum Management and Curatorship, 35(5), 521-537.

Zeithaml, V. A. (1988). Consumer perceptions of price, quality, and value: A means-end model and synthesis of evidence. Journal of Marketing, 52(3), 2-22.

Zhang, Y., Zhang, J., Xu, F., & Huang, J. (2021). Artistic value co-creation and sustainable tourism development: Exploring the mediating role of tourist engagement. Tourism Management Perspectives, 40, 100891.