ประยุกต์ใช้แพลตฟอร์มนวัตกรรมการเรียนรู้อย่างมีส่วนร่วมเพื่อการบริหารจัดการเศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรตามแนวทางเศรษฐกิจแบบองค์รวมอย่างยั่งยืน

เทอดเกียรติ  แก้วพวง; จารุนันท์ ไชยนาม; ปิยะพงษ์  ยงเพชร

doi:10.60027/iarj.2025.277780

ผู้แต่ง

เทอดเกียรติ แก้วพวง มหาวิทยาลัยราชภัฎวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ จังหวัดปทุมธานี https://orcid.org/0009-0009-6184-6281
จารุนันท์ ไชยนาม มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ อำเภอเมือง จังหวัดสระแก้ว https://orcid.org/0009-0003-2008-9655
ปิยะพงษ์ ยงเพชร มหาวิทยาลัยราชภัฎวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ จังหวัดปทุมธานี https://orcid.org/0000-0002-3029-8835

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2025.277780

คำสำคัญ:

เศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร, เตาเผาถ่านประสิทธิภาพสูง, ฟอร์มนวัตกรรมการเรียนรู้, การพัฒนาอย่างยั่งยืน, พลังงานทดแทน, ชุมชนนวัตกรรม

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ปัจจุบันการพัฒนาแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจฐานรากของหน่วยงานภาครัฐมีการดำเนินงานเป็นระยะแต่ยังขาดความต่อเนื่องและตรงเป้าหมายของการพัฒนา ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากที่ขาดความยั่งยืน ทางคณะวิจัยได้เล็งเห็นปัญหาเศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรที่มีผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต สิ่งแวดล้อมทั้งทางตรงและทางอ้อม จึงมีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อสร้างกรอบแนวคิดการออกแบบการพัฒนารูปแบบตามแพลตฟอร์มนวัตกรรมการเรียนรู้ (Learning and Innovation Platform; LIP) “รับ-ปรับ-ใช้-ถ่ายทอด” (กรอบชุมชนนวัตกรรมแห่งการเรียนรู้, หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการพัฒนาระดับพื้นที่) 2) เพื่อศึกษาผลการใช้รูปแบบกระบวนการ หลักสูตรการเรียนรู้และการบริหารจัดการเศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตร ตามแนวทาง BCG model ของกลุ่มเป้าหมาย และ 3) เพื่อวิเคราะห์ผลตอบแทนทางสังคม (SROI) จากใช้รูปแบบกระบวนการและหลักสูตรการเรียนรู้

ระเบียบวิธีการวิจัย: การมีส่วนร่วมออกแบบแนวคิดการพัฒนาชุมชนตามรูปแบบแพลตฟอร์มนวัตกรรมการเรียนรู้ (Learning and Innovation Platform; LIP) ผ่านการ “รับ-ปรับ-ใช้-ถ่ายทอด” (Learning by Doing) ที่ส่งต่อความรู้การบริหารจัดการนวัตกรรมชุมชนอย่างยั่งยืน

ผลการวิจัย: พบว่า 1) คณะวิจัยได้พัฒนารูปแบบการสร้างนวัตกรรม กระบวนการและหลักสูตรการเรียนรู้เตาเผาประสิทธิภาพสูงร่วมกับปราชญ์ชุมชนและภาคีเครือข่ายภาครัฐ และเกิดรูปแบบแพลตฟอร์มนวัตกรรมการเรียนรู้ (Learning and Innovation Platform; LIP) “รับ-ปรับ-ใช้-ถ่ายทอด” ของชุมชนร่วมกับการขับเคลื่อนกับภาคีเครือข่ายภาครัฐ 2) ผลจากใช้รูปแบบกระบวนการและหลักสูตรการเรียนรู้สามารถสร้างนวัตกรชุมชนที่มีความเชี่ยวชาญด้านเตาเผาถ่านชีวมวลประสิทธิภาพสูง ที่ตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนและสามารถแก้ไขปัญหาควันจากการเผาและยกระดับคุณภาพชีวิตของกลุ่มอาชีพผลิตถ่าน จำนวน 30 คน มีทักษะการวิเคราะห์คัดเลือกชนิดของวัตถุดิบที่ใช้เผาจากเศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรในพื้นที่เพิ่มมูลค่า และมีการขยายผลในการถ่ายทอดสู่ชุมชนอื่นๆ 3) ผลจากใช้รูปแบบกระบวนการและหลักสูตรการเรียนรู้นำมาวิเคราะห์ผลตอบแทนทางสังคม (SROI) มีค่าเท่ากับ 0.67 น้อยกว่าต้นทุนที่ลงทุนที่สูง เนื่องจากกลุ่มเป้าหมายไม่มีพื้นฐานของการทักษะการผลิตเตาเผาถ่านประสิทธิภาพสูง

สรุปผล: ผลจากการวิจัยดังกล่าวสามารถประยุกต์ใช้รูปแบบแพลตฟอร์มนวัตกรรมการเรียนรู้ (Learning and Innovation Platform; LIP) “รับ-ปรับ-ใช้-ถ่ายทอด” ที่เกิดจากความร่วมมือของภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วนและมีการนำไปใช้และต่อยอดเพื่อการยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนและสามารถถ่ายทอดเพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

จิระพงษ์ คูหากาญจน์. (2561). เตาเผาถ่าน. Retrieved from: http://forprod.forest.go.th/ forprod/.../4.%20 เอกสารเผยแพร่เตาเผาถ่าน.pdf.

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2564). ข้อมูลพื้นฐานของจังหวัดสระแก้ว. https://www.opsmoac.go.th/sakaeo-dwl-files-461191791124

Andreae, M. O., & Merlet, P. (2001). Emission of trace gases and aerosols from biomass burning. Global Biogeochem. Cy., 15, 955–966.

Dale, E. (1969). Audiovisual methods in teaching. 3rd edition. New York: Dryden Press.

Deetong–on, A. (2018). Legal measures for controlling air pollution from agricultural burning. Graduate Law J. 11: 487–501.

Gadde, B., Menke, C., & Wassmann, R. (2009). Rice straw as a renewable energy source in India, Thailand, and the Philippines: overall potential and limitations for energy contribution and greenhouse gas mitigation. Biomass Bioenergy. 33,1532–1546.

Nakaiam, W., Seesung, S., & Nilvises, P. (2014). Rice production and straw management by farmers in the irrigation area of Wat Bot district in Phitsanulok province. In Proc. the 4th STOU Graduate Research Conference, 26–27 November 2014.

Takanori, I., Nana, F., Kazunori, I., Takumi, N., Dolgormaa, M., Mitsushi, K., Shinobu, N., & Yutaka, M., (2020). Effects of pyrolysis temperature and feedstock type on particulate matter emission characteristics during biochar combustion. Fuel Processing Technology. 204, 106408

Tianwei, W., Ke, M., Peihong, F., & Wei, H. (2022). Crop residual burning correlations with major air pollutants in mainland China. Frontiers in Environmental Science. 10, 1002610.

U.S. Environmental Protection Agency. (2000). Water: Water Quality Reporting (305b). Retrieved from: https://archive.epa.gov/water/archive/ web/html/2000report_index.html

Yongphet, P., Nakpibal, P., Kaewpuang, T., Phunphon, T., Taksima, T., Yongphet, P., & Diskajun, K., (2022) Operations Upgrading of Community Enterprises of Organic Agriculture Promotion Group, U Thong District, Suphanburi Province. Area Based Development Research Journal, 14(3), 234-249.

Yongphet, P., Wang, D., Maouche, C., Bahizire, G.M., Ondokmai, P., & Dutsadeesong, W., (2016) Guidelines for the sustainability of community energy management under the sufficiency economy philosophy. RMUTL Journal Socially of Engaged Scholarship. 2(1), 33-48.

Zhang, Y., Cui, Y., Liu, S., Fan, L., Zhou, N., Peng, P., Wang, Y., Guo, F., Min, M., Cheng, Y., Liu, Y., Lei, H., Chen, P., Li, B., & Ruan, R. (2020) Fast microwave-assisted pyrolysis of wastes for biofuels production - A review. Bioresource Technology. 297, 122480.