กลไกความสำเร็จและปัจจัยที่มีผลต่อการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดโดยชุมชนมีส่วนร่วม : กรณีศึกษาในจังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

ภูมิหลังและวัตถุประสงค์: ปัญหายาเสพติดส่งผลกระทบต่อประเทศชาติในด้านต่างๆ เป็นอย่างมาก ผลกระทบต่อความมั่นคงและชื่อเสียงของประเทศผลกระทบต่อการบริหารจัดการภาครัฐ นโยบายทางกฎหมายในการแก้ไขปัญหายาเสพติดเริ่มคำนึงถึงความเป็นจริงตามธรรมชาติของมนุษย์ที่มองว่าผู้ใช้ยาเสพติดในฐานะผู้เสพหรือผู้ติดยาเสพติดมีสภาพเป็น “ผู้ป่วย” ดังนั้นงานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษากลไกการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดของจังหวัดชัยภูมิ 2) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดโดยชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม

ระเบียบวิธีการวิจัย: ผู้วิจัยใช้วิธีทบทวนเอกสาร (Documentary Research) กับการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) เพื่อประมวลผลกระบวนการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดโดยชุมชน และใช้การวิเคราะห์เชิงลำดับชั้น (Analytic Hierarchy Process : AHP) เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จ

ผลการศึกษา (1) กลไกความสำเร็จของกระบวนการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดโดยชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม เกิดจากบทบาทของชุมชนเป็นปัจจัยสำคัญต้องมีความเห็นร่วมกันว่าเป็นปัญหาสำคัญที่ควรแก้ไข เพื่อประสานงานกับหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องเข้ามาช่วยเหลือในด้านการคัดกรอง ประเมินวินิจฉัยปัญหาเพื่อเข้ารับการบำบัดฟื้นฟู และติดตามช่วยเหลือทางสังคมหลังผ่านการบำบัดฟื้นฟู มีการขับเคลื่อนงานยาเสพติดในชุมชน เพื่อประชุมหารือติดตามงานอย่างสม่ำเสมอ เพื่อหาทางแก้ไขปัญหา (2) ปัจจัยที่ส่งผลให้การบำบัดฟื้นฟูในชุมชนประสบความสำเร็จ มีจำนวนทั้ง 8 ปัจจัย ผลจากการศึกษาวิเคราะห์เชิงระดับขั้น พบว่า ปัจจัยบทบาทการสนับสนุนจากชุมชน มีความสำคัญสูงสุดร้อยละ 17 เนื่องจากการสนับสนุนจากชุมชนจะเป็นส่วนสำคัญอย่างยิ่งที่เปิดโอกาสให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายประชาสังคม เข้าไปร่วมรับทราบปัญหาและจัดทำแนวทางการแก้ไขปัญหาร่วมกัน รองลงมาได้แก่ ปัจจัยผู้เกี่ยวข้องในกระบวนการบำบัด (ร้อยละ 16) ปัจจัยกลไกการสนับสนุนแต่ละภาคส่วน (ร้อยละ 15) ปัจจัยการสนับสนุนจากนโยบายของรัฐบาล (ร้อยละ 13) ปัจจัยกระบวนการฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด (ร้อยละ 11) ปัจจัยกฎหมายเกี่ยวกับยาเสพติด (ร้อยละ 10) ปัจจัยมีตัวชี้วัดความสำเร็จ (ร้อยละ 9) และปัจจัยระยะเวลาดำเนินงาน (ร้อยละ 9)

สรุปผล: การศึกษาสรุปว่าการมีส่วนร่วมของชุมชนมีความสำคัญต่อความสำเร็จของการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยา โดยเน้นความจำเป็นในการติดตามผลอย่างสม่ำเสมอและการประสานงานระหว่างหน่วยงานต่างๆ ปัจจัยความสำเร็จที่สำคัญ ได้แก่ การสนับสนุนจากชุมชน (17%) การมีส่วนร่วมในกระบวนการบำบัด (16%) และเครือข่ายสนับสนุนอุตสาหกรรม (15%)