การพัฒนารูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานโดยใช้วิธีการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช

บทคัดย่อ

กระบวนการเรียนรู้เชิงรุกเป็นกระบวนการจัดการเรียนรู้ที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญเน้นบทบาทและการมีส่วนร่วมของผู้เรียน โดยให้ผู้เรียนได้ลงมือปฏิบัติ เรียนรู้และดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ด้วยตนเอง โดยมีครูเป็นผู้ให้คำแนะนำชี้แนะ กระตุ้น หรืออำนวยความสะดวก ให้ผู้เรียนได้เกิดการเรียนรู้ผ่านกระบวนการคิดวิเคราะห์ สังเคราะห์ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างผู้เรียน และการนำเสนอข้อมูล การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) พัฒนารูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานโดยใช้วิธีการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช 2) ศึกษาผลการใช้รูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานโดยใช้วิธีการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช การวิจัยดำเนินการ 2 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การพัฒนาและทดลองใช้รูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานฯ กลุ่มตัวอย่างเป็นนักสังคมสงเคราะห์ที่สมัครเข้ารับการฝึกอบรมและสมัครใจเข้ารับการทดลอง จำนวน 38 คน ระยะที่ 2 การประเมินผลรูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานฯ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วย นักสังคมสงเคราะห์ที่สมัครเข้ารับการฝึกอบรม หัวหน้ากลุ่มงานสังคมสงเคราะห์ และคณะกรรมการสมาคมนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช จำนวน 13 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วย 1) รูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานโดยใช้วิธีการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช 2) แบบประเมินสมรรถนะเฉพาะด้านสังคมสงเคราะห์จิตเวช 3) แนวคำถามการสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) เพื่อประเมินผลรูปแบบการฝึกอบรมฯ 4) แบบประเมินสรุปผลการนำความรู้ไปใช้ในการปฏิบัติงาน การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยใช้ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และทดสอบค่าที (t-test) การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) ผลการวิจัย พบว่า (ก) รูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานโดยใช้วิธีการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช ประกอบด้วย 1) หลักการ 2) วัตถุประสงค์ 3) โครงสร้างเนื้อหา 4) แผนการจัดการเรียนรู้ 5) สื่อการเรียนรู้ 6) การวัดและประเมินผลการเรียนรู้โดยดำเนินการฝึกอบรมตามโครงสร้างเนื้อหาและแผนการจัดการเรียนรู้เป็นแบบผสมผสาน จำนวน 7 โมดูล ระยะเวลา 90 ชั่วโมง โดยใช้รูปแบบออนไลน์ (Online) จำนวน 6 โมดูล ระยะเวลา 60 ชั่วโมง และรูปแบบพบหน้า (Onsite) จำนวน 1 โมดูล ระยะเวลา 30 ชั่วโมง มีรูปแบบการฝึกอบรมและโครงสร้างเนื้อหาเหมาะสมทุกองค์ประกอบกับวิชาชีพนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช ซึ่งมีค่าดัชนีความสอดคล้อง (IOC) เท่ากับ 1.00 (ข) ผลการทดลองใช้รูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานโดยใช้วิธีการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช พบว่า คะแนนเฉลี่ยสมรรถนะเฉพาะด้านสังคมสงเคราะห์จิตเวช ทั้ง 3 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านการตระหนักถึงคุณค่า จรรยาบรรณ และมาตรฐานวิชาชีพสังคมสงเคราะห์จิตเวช 2) ด้านความสามารถในการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์จิตเวช 3) ด้านความสามารถในการพัฒนาวิชาการด้านสังคมสงเคราะห์จิตเวช หลังการฝึกอบรมสูงกว่าก่อนการฝึกอบรม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 (ค) ผลการประเมินรูปแบบการฝึกอบรมแบบผสมผสานโดยใช้วิธีการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อเสริมสร้างสมรรถนะเฉพาะของนักสังคมสงเคราะห์จิตเวช มีความเหมาะสม บรรลุตามเป้าหมายทั้งในด้านเจตคติที่ดีต่อการทำงานวิชาชีพสังคมสงเคราะห์จิตเวช ได้เพิ่มพูนความรู้ ทักษะเฉพาะทาง ประสบการณ์ ความมั่นใจ เป็นประโยชน์ สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติงานและพัฒนาวิชาการด้านสังคมสงเคราะห์จิตเวช รวมถึงมีสัมพันธภาพที่ดี เชื่อมโยงเป็นเครือข่ายการทำงานสังคมสงเคราะห์จิตเวชได้ครอบคลุมมากขึ้น