การศึกษาองค์ประกอบความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น

Araya  Tantiteerakul; Panida Panidvadtana; Kamontip Srihaset

doi:10.60027/iarj.2026.e299509

Authors

Araya Tantiteerakul Faculty of Education, Ramkhamhaeng University, Thailand https://orcid.org/0009-0002-7729-0416
Panida Panidvadtana Faculty of Education, Ramkhamhaeng University, Thailand https://orcid.org/0009-0009-6618-2680
Kamontip Srihaset Faculty of Education, Ramkhamhaeng University, Thailand https://orcid.org/0000-0002-4381-6128

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e299509

Keywords:

Digital Citizenship, Exploratory Factor Analysis

Abstract

Background and Aims: In contemporary society, technology plays a significant role in the daily lives of people of all ages, particularly children and adolescents who use the Internet extensively. Consequently, the development of digital citizenship has become a critical priority for educational institutions to promote the appropriate, safe, and responsible use of technology among learners. However, despite the growing body of research, most studies have focused on upper secondary and higher education students, with limited attention to the factor structure of digital citizenship of lower secondary students. This study therefore aimed to examine the digital citizenship factors of lower secondary students.

Methodology: The sample consisted of 1,276 lower secondary students under the Secondary Educational Service Area Office Chon Buri Rayong in the academic year 2024, selected using multistage sampling. The research instrument was a digital citizenship scale for lower secondary students, consisting of 58 items on a five-point Likert scale, with an overall reliability coefficient of .934. Exploratory factor analysis was employed to analyze the factors of digital citizenship using principal component analysis with oblique rotation by the Direct Oblimin method.

Results: The digital citizenship among lower secondary students consisted of five factors: (1) the emotional quotient and safety in digital use; (2) the digital knowledge and creative digital communication; (3) the commercial digital use; (4) the digital access; and (5) the digital law and etiquette. These five factors accounted for 61.360 percent of the total variance, with each factor having an eigenvalue greater than 1.00.

Conclusion: The findings indicate that digital citizenship among lower secondary students demonstrates an integrative structure, with emotional quotient and safety in digital use as the most influential factors. This highlights the critical role of students’ ability to regulate emotions and protect themselves in online environments. The results imply that instructional practices should move beyond technical competencies by integrating emotional, ethical, and safety dimensions alongside digital skills. Such an approach would better support students in using technology appropriately, safely, and responsibly within the digital society.

References

กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2563). กรอบสมรรถนะด้านดิจิทัลสำหรับพลเมืองไทย (Digital competency framework for Thai citizens).

https://web.parliament.go.th/assets/portals/1/files/digital_competence_framework_for_thai_citizens.pdf

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

กระทรวงศึกษาธิการ. (2564). แผนปฏิบัติการดิจิทัลเพื่อการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2563–2565. https://bict.moe.go.th/wp-content/uploads/2022/03/digital-63-65.pdf

กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2562). คู่มือรู้เท่าทันสื่อออนไลน์และเฝ้าระวังสื่อไม่ปลอดภัยต่อเด็กและเยาวชน (พิมพ์ครั้งที่ 1). บริษัท เฟิสท์ ออฟเซท (1993).

กาญจนา เดชสม, & รุ่งชัชดาพร เวหะชาติ. (2564). การพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนในศตวรรษที่ 21. วารสารมหาวิทยาลัยพายัพ, 31(1), 151–163.

ญาศินี เกิดผลเสริฐ. (2565). การพัฒนาทักษะการเรียนรู้สู่พลเมืองดิจิทัล. วารสารวิชาการ กสทช., 6(6), 353–379.

ฐิตินันทน์ ผิวนิล. (2564). มารยาทดิจิทัล: ข้อกำหนดในการสื่อสารออนไลน์ที่พลเมืองดิจิทัลไทยควรตระหนัก. วารสารวิชาการ กสทช., 5(5), 401–418.

บุญญาพร บุญถนอม, & ยศวีร์ สายฟ้า. (2568). การสังเคราะห์องค์ประกอบและพฤติกรรมบ่งชี้คุณลักษณะความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนมัธยมศึกษาในประเทศไทย. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา, 36(2), 15–31.

ปัญม์ณิสาธ์ องค์ปรัชญากุล. (2565). การพัฒนาการใช้สื่อออนไลน์ซื้อสินค้าให้ปลอดภัย. PAAT Journal, 4(8), 91–113.

ปาจรีย์ ติ้วสิขเรศ, & ศรัณย์ พิมพ์ทอง. (2566). พลเมืองดิจิทัล: บทสังเคราะห์องค์ประกอบของพฤติกรรมการเป็นพลเมืองดิจิทัล. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 12(5), 459–470.

พนม คลี่ฉายา. (2563). การใช้สื่อดิจิทัลและความเป็นพลเมืองบนสื่อดิจิทัลของนักเรียนมัธยมศึกษาในประเทศไทย. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 24(1), 17–35.

พิมพ์ลักษณ์ เจริญวานิชกูร. (2564). ความเหมาะสมของโมเดลการวัดความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนแบบสะท้อนและแบบก่อตัว: การวิเคราะห์ด้วยสถิติแบบเบส์ (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย).

พีรวิชญ์ คำเจริญ, & วีรพงษ์ พลนิกรกิจ. (2561). การรู้เท่าทันดิจิทัล: วิวัฒนาการ ความหมาย และการสังเคราะห์ทักษะ. วารสารวิทยาการสารสนเทศและเทคโนโลยีประยุกต์, 1(2), 72–81.

แพรวนภา แก้วกุก. (2565). การพัฒนาแบบวัดเชิงสถานการณ์เพื่อวัดความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น (วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).

มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย. (2563). การสำรวจสถานการณ์เด็กกับภัยออนไลน์ ประจำปี 2563 (พิมพ์ครั้งที่ 1). บริษัท เอ็กซ์แอล อิมเมจจิ้ง.

ยุบล เบ็ญจรงค์กิจ, พรพรรณ ประจักษ์เนตร, บุหงา ชัยสุวรรณ, & วรัชญ์ ครุจิต. (2565). ทักษะจำเป็นในศตวรรษที่ 21 และการรับรู้ความสามารถตนเองที่พยากรณ์การสร้างสรรค์และแบ่งปันเนื้อหาบนสื่อดิจิทัลของเยาวชนไทย. วารสารการประชาสัมพันธ์และการโฆษณา, 15(2), 1–19.

รัตนา พิชิตปรีชา, มารุต พัฒผล, & ดนุลดา จามจุรี. (2567). การศึกษาทักษะการอยู่ในโลกดิจิทัลอย่างปลอดภัยของนักศึกษาปริญญาตรี. Journal of Social Science and Cultural, 8(7), 48–57.

รัตนา พิชิตปรีชา, มารุต พัฒผล, & ดนุลดา จามจุรี. (2567). การศึกษาทักษะการอยู่ในโลกดิจิทัลอย่างปลอดภัยของนักศึกษาปริญญาตรี. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 8(7), 48–57.

วรรณากร พรประเสริฐ. (2562). การพัฒนาแบบวัดและเกณฑ์ปกติความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนิสิตนักศึกษาในสถาบันอุดมศึกษา (ดุษฎีนิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร).

ศศิประภา เอี่ยมภูมิ. (2563). การพัฒนาแบบวัดความเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย (วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).

ศิริชัย กาญจนวาสี. (2556). ทฤษฎีการทดสอบแบบดั้งเดิม (พิมพ์ครั้งที่ 7). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เศวตาภรณ์ ตั้งวันเจริญ, กิตติชัย สุธาสิโนบล, & รุ่งทิวา แย้มรุ่ง. (2566). องค์ประกอบของสมรรถนะการเป็นพลเมืองดิจิทัลสำหรับนักศึกษาวิชาชีพครู. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนครพนม, 13(1), 249–264.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). ระบบจัดเก็บข้อมูลนักเรียนรายบุคคล. https://portal.bopp-obec.info/obec67/publicstat/report

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2563). กรอบสมรรถนะด้านดิจิทัลสำหรับพลเมืองไทย.

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2565). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565. https://hrdi.audit.go.th/mylib/opac/Book/3369

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579 (พิมพ์ครั้งที่ 1). บริษัท พริกหวานกราฟฟิค.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). สรุปผลที่สำคัญการสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2566. https://www.nso.go.th

เอลวิน ธารไพศาลสมุทร. (2566). การศึกษาและการเสริมสร้างความฉลาดทางอารมณ์ในโลกดิจิทัลของนักเรียนวัยรุ่นโดยการจัดการเรียนรู้กิจกรรมแนะแนวแบบผสมผสาน (ดุษฎีนิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ).

Al-Abdullatif, A. M., & Gameil, A. A. (2020). Exploring students’ knowledge and practice of digital citizenship in higher education. International Journal of Emerging Technologies in Learning, 15(19), 122–142. https://doi.org/10.3991/ijet.v15i19.14653

Al-Hariri, L., Al-Mansour, Y., & Hossam, A. (2025). The influence of digital citizenship education on the legal and moral awareness of Generation Z. International Journal of Educational Narratives, 3(1), 95–104. https://doi.org/10.70177/ijen.v3i1.2145

Choi, M., Glassman, M., & Cristol, D. (2017). What it means to be a citizen in the internet age: Development of a reliable and valid digital citizenship scale. Computers & Education, 107, 100–112. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2017.01.002

Costello, A. B., & Osborne, J. W. (2005). Best practices in exploratory factor analysis. Practical Assessment, Research & Evaluation, 10(7), 1–12. https://doi.org/10.7275/jyj1-4868

DQ Institute. (2019). Digital intelligence (DQ): DQ global standards report 2019—Common framework for digital literacy, skills, and readiness. https://www.dqinstitute.org/wp-content/uploads/2019/03/DQGlobalStandardsReport2019.pdf

Ebel, R. L. (1972). Essentials of educational measurement (2nd ed.). Prentice-Hall.

Fernández-Prados, J. S., Lozano-Díaz, A., & Ainz-Galende, A. (2021). Measuring digital citizenship: A comparative analysis. Informatics, 8(1), 18. https://doi.org/10.3390/informatics8010018

Ghamrawi, N. A. R. (2018). Schooling for digital citizens. Open Journal of Leadership, 7, 209–224. https://doi.org/10.4236/ojl.2018.74013

Gillern, S. V., Rose, C., & Hutchison, A. (2024). How students can be effective citizens in the digital age: Establishing the teachers’ perceptions on digital citizenship scale. British Journal of Educational Technology. Advance online publication. https://doi.org/10.1111/bjet.13475

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.

International Society for Technology in Education (ISTE). (2017). ISTE standards for students. https://iste.org/standards/students

Jabeen, S. S., & Ahmad, F. (2021). Digital citizenship: Effective use of digital media. In EDULEARN21 proceedings (pp. 6041–6048). https://doi.org/10.21125/edulearn.2021.1216

Johari, R. J., Isa, Y. M., Rahman, N. H. A., Ismail, R. F., & Rashid, N. (2023). Understanding digital citizenship indicators from student perspective in Malaysia. International Journal of Evaluation and Research in Education, 12(3), 1511–1519. https://doi.org/10.11591/ijere.v12i3.24742

Logan, A. G. (2016). Digital citizenship in 21st century education [Master’s thesis, Dominican University of California]. Dominican Scholar. https://scholar.dominican.edu/masters-theses/192

Ribble, M. (2011). Digital citizenship in schools (2nd ed.). International Society for Technology in Education.

Ribble, M. (2015). Digital citizenship in schools (3rd ed.). International Society for Technology in Education.

Samu, J., Yang, C., & Winter, S. R. (2025). Assessing the role of emotional intelligence in risk behavior across safety-critical environments: A systematic review. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 33, 100857. https://doi.org/10.1016/j.trip.2024.100857

Seki, T., Çimen, F., & Dilmaç, B. (2023). The effect of emotional intelligence on cybersecurity: The mediating role of mindfulness. Bartın University Journal of Faculty of Education, 12(1), 190–199. https://doi.org/10.14686/buefad.1212345

Selwyn, N. (2016). Education and technology: Key issues and debates (2nd ed.). Bloomsbury Academic.

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics (7th ed.). Pearson.

UNESCO. (2023). Digital citizenship in Asia-Pacific. https://doi.org/10.54675/NNVF6123

United Nations Children’s Fund (UNICEF). (2019). Growing up in a connected world. https://www.unicef.org/innocenti/media/7006/file/GKO-Summary-Report-2019.pdf

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2019). Digital kids Asia-Pacific: Insights into children’s digital citizenship. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000367985

Xu, S., Zhao, Y., & Qin, W. (2023). Development of the youth digital citizenship assessment scale: Analysis based on CTT, IRT and GT. In Proceedings of the International Symposium on Educational Technology (ISET) (pp. 226–230). IEEE. https://doi.org/10.1109/ISET59711.2023.00049

Yamane, T. (1967). Statistics: An introductory analysis (2nd ed.). Harper & Row.