แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสถานการณ์ของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 1

Kulisara  Khunrat; Chayakan  Ruangsuwan; Pongphop  Phoojomjit

doi:10.60027/iarj.2026.e294507

Authors

Kulisara Khunrat Rajabhat Maha Sarakham University, Thailand https://orcid.org/0009-0002-3184-2617
Chayakan Ruangsuwan Rajabhat Maha Sarakham University, Thailand https://orcid.org/0000-0002-5265-401X
Pongphop Phoojomjit Rajabhat Maha Sarakham University, Thailand https://orcid.org/0009-0003-1417-882X

DOI:

https://doi.org/10.60027/iarj.2026.e294507

Keywords:

Guidelines, Situational Leadership, School Administrators

Abstract

Background and Aims: Situational leadership is an essential skill for school administrators, enabling flexible decision-making, effective people management, and smooth organizational progress. It also fosters motivation, collaboration, and continuous improvement, key foundations of modern educational administration amid rapid change. This study aims to identify the components and indicators of situational leadership among school administrators, examine the current and desired states as well as the needs for developing situational leadership, and propose development guidelines for school administrators under the Office of Khon Kaen Primary Educational Service Area 1.

Methodology: The research was conducted in three phases: Phase 1 involved identifying the components and indicators of situational leadership through semi-structured interviews with five experts. Phase 2 examined the current and desired states and the needs for developing situational leadership among 310 participants, including school administrators and teachers. A five-point Likert-scale questionnaire was employed, with an overall reliability coefficient of 0.87. Data were analyzed using the mean and standard deviation. Phase 3 focused on developing and validating the proposed guidelines for enhancing situational leadership. Six experts participated in developing the guidelines, and nine experts evaluated them using semi-structured interviews and a guideline evaluation form.

Results: 1. The components and indicators of situational leadership among school administrators consisted of four dimensions: (1) Directive Behavior, (2) Participative Behavior, (3) Supportive Behavior, and (4) Delegative Behavior. 2. The overall current state of situational leadership was at a moderate level, while the desired state was at the highest level. The priority needs were ranked as follows: (1) Directive Behavior, (2) Supportive Behavior, (3) Delegative Behavior, and (4) Participative Behavior. 3. The proposed guidelines for developing situational leadership among school administrators under the Office of Khon Kaen Primary Educational Service Area 1 comprised 4 aspects and 15 development approaches. The assessment results of the suitability and feasibility of these guidelines indicated an overall rating at the highest level

Conclusion: The development guideline was presented as a handbook comprising the following components: principles, objectives, content, development process, and evaluation. The evaluation results indicated that the appropriateness and feasibility of the guideline were rated at the highest level.

References

ชัยเสฎฐ์ พรหมศรี. (2557). ภาวะผู้นำร่วมสมัย. กรุงเทพฯ: ปัญญาชน.

ณิรดา เวชญาลักษณ์. (2560). ภาวะผู้นำทางการบริหาร. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

นภดล ร่มโพธิ์. (2560). ภาวะผู้นำและการพัฒนาองค์กร. กรุงเทพฯ: ธรรมนิติ.

ปรรณพัชร์ รักษาล้ำ. (2567). ภาวะผู้นำเชิงสถานการณ์ของผู้บริหารสถานศึกษาโรงเรียนในกลุ่มพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชสยามกุฎราชกุมาร. วารสารมหาจุฬานครทรรศน์, 11(8), 125–133.

พิพัฒน์ นนทนาธรณ์. (2558). ภาวะผู้นำเชิงปฏิบัติการ: Life model (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

พีระยุทธ พูลประภาภรณ์, & วิรัลพัชร วงศ์วัฒน์เกษม. (2567). ภาวะผู้นำตามสถานการณ์ของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มโรงเรียนห้วยน้ำหวาน อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี. วารสารเสียงธรรมจากมหายาน, 10(2), 36–48.

ไพศาล วรคำ. (2564). การวิจัยทางการศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 13). มหาสารคาม: ตักสิลาการพิมพ์.

รัตติกรณ์ จงวิศาล. (2556). ภาวะผู้นำ: ทฤษฎี การวิจัย และแนวทางสู่การพัฒนา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

วรภัทร โตธนะเกษม. (2555). ภาวะผู้นำเชิงกลยุทธ์. กรุงเทพฯ: เนชั่นบุ๊คส์.

วาทิต บุญใบ, และคณะ. (2566). ภาวะผู้นำเชิงสถานการณ์ของผู้บริหารที่ส่งผลต่อประสิทธิผลการบริหารงานในโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 1. วารสารการบริหารการศึกษาและภาวะผู้นำ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 12(45), 154–164.

วิเชียร วิทยอุดม. (2553). ภาวะผู้นำ. กรุงเทพฯ: บริษัท ธนรัชการพิมพ์.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 1. (2567). แผนปฏิบัติการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. ขอนแก่น: สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 1.

สุภัทร จำปาทอง. (2562). การพัฒนาภาวะผู้นำทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สุวัฒน์ชัย ฉวีศักดิ์. (2564). การศึกษาภาวะผู้นำเชิงสถานการณ์ของผู้บริหารสถานศึกษาอาชีวศึกษาจังหวัดพิษณุโลก สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา. Pacific Journal, 11(2), 420–434.

สุวิมล ว่องวาณิช. (2562). การวิจัยประเมินความต้องการจำเป็น (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

อัศวิน สุขประเสริฐ, & ฐิติพัฒน์ หิรัญนิธำรง. (2567). ภาวะผู้นำเชิงสถานการณ์ของผู้บริหารสถานศึกษาในสำนักงานเขตสายไหม กรุงเทพมหานคร. Lanna Academic Journal of Social Science, 1(3), 16–29.

Evans, M. G. (1970). The effects of supervisory behavior on the path–goal relationship. Organizational Behavior and Human Performance, 5(1).

Hersey, P., & Blanchard, K. H. (1982). Management of organizational behavior: Utilizing human resources. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

House, R. J. (1971). A path-goal theory of leader effectiveness. Administrative Science Quarterly, 16(3), 321-339. https://doi.org/10.2307/2391905

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607-610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308

Marsick, V. J., & Watkins, K. E. (2003). Demonstrating the value of an organization’s learning culture: The Dimensions of the Learning Organization Questionnaire. Advances in Developing Human Resources, 5(2), 132-151. https://doi.org/10.1177/1523422303005002001

McCall, M. W., Lombardo, M. M., & Morrison, A. M. (1988). The lessons of experience: How successful executives develop on the job. Lexington, MA: Lexington Books