การออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่ตอบสนองวัฒนธรรมเพื่อเสริมสร้างความฉลาดรู้ด้านพหุวัฒนธรรมของนักเรียนในระบบโรงเรียนที่ฟื้นฟูความเสมอภาคทางการศึกษา
คำสำคัญ:
การเรียนรู้ที่ตอบสนองวัฒนธรรม, ความฉลาดรู้พหุวัฒนธรรม, นักเรียนหลากหลายชาติพันธุ์, สิทธิมนุษยชน , ห้องเรียนสังคมศึกษาบูรณาการใหม่บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มุ่งออกแบบและประเมินกระบวนการเรียนรู้ที่ตอบสนองวัฒนธรรมเพื่อเสริมสร้างความฉลาดรู้พหุวัฒนธรรมของนักเรียนในระบบโรงเรียนที่ฟื้นฟูความเสมอภาคทางการศึกษา วัตถุประสงค์คือ 1) เพื่อออกแบบกระบวนการเรียนรู้ที่ตอบสนองวัฒนธรรมที่เสริมสร้างความฉลาดรู้พหุวัฒนธรรมของนักเรียนในระบบโรงเรียนที่ฟื้นฟูความเสมอภาคทางการศึกษาและ (2) เพื่อศึกษาระดับความฉลาดรู้พหุวัฒนธรรมของนักเรียนในระบบโรงเรียนที่ฟื้นฟูความเสมอภาคทางการศึกษา
การวิจัยเป็นแบบวิจัยและพัฒนา ดำเนินการ 4 ระยะ ได้แก่ สำรวจความต้องการ ออกแบบและพัฒนาแผนการสอน ทดลองใช้และประเมินผล และปรับปรุงชุดกิจกรรมการเรียนรู้ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มบุคลากรครูในโรงเรียนที่ได้จากการเจาะจงผู้ที่ยินดีเปิดเผยข้อมูล จำนวน 5 คน และนักเรียนมัธยมศึกษาที่เป็นอาสาสมัครการวิจัย จำนวน 30 คน เครื่องมือวิจัยได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบประเมินความเหมาะสมของชุดกิจกรรม แบบประเมินความฉลาดรู้พหุวัฒนธรรมแบบมาตราส่วน 5 ระดับ แบบสอบถามความพึงพอใจ การสังเกต และการสะท้อนคิด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า การออกแบบการสอนที่ตอบสนองวัฒนธรรมประกอบด้วย 4 กิจกรรม รวม 10 ชั่วโมง ภายใต้หน่วยบูรณาการ “สิทธิมนุษยชน” มีความเหมาะสมในระดับมากที่สุด โดยมีความก้าวหน้าด้านทักษะคิดวิเคราะห์หลังนำไปใช้ คะแนนความฉลาดรู้พหุวัฒนธรรมเพิ่มจากระดับปานกลางเป็นระดับมากที่สุดหลังเรียน การประเมินความพึงพอใจของผู้เรียนต่อการสอนอยู่ในระดับมากที่สุด
เอกสารอ้างอิง
กฤติภัทร สระทองชุน, ชรินทร์ มั่งคั่ง และ วรินทร สิริพงษ์ณภัทร. (2567). วิวรรธน์การสอนศาสนาที่บูรณาการคติชนนิเวศพื้นถิ่นในโรงเรียนพหุวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยเพื่อการปฏิรูปการเรียนรู้, 7(2), 38-59.
กนกอร สังข์จันทร์, ทิพย์อักษร พุทธสริน และ กมลวรรณ สุคะโต. (2567). การจัดกิจกรรมเสริมประสบการณ์เรียนรู้เพื่อพัฒนาเด็กปฐมวัยในศตวรรษที่ 21: ด้านทักษะการสื่อสารและความร่วมมือ. วารสารวิจัยและ นวัตกรรมเพื่อความยั่งยืน (JRIS), 1(5), 27–41.
จันทร์เพ็ญ แสงดี, สุวรีย์ เพิ่มศิริ และ กชภัทร์ สงวนเครือ. (2568). การศึกษาและวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงหลักสูตรการศึกษาไทย: ปัจจัย ปัญหา และแนวทางพัฒนา. Journal of Applied Education, 3(2), 105–118.
จิระเดช นุกูลโรจน์. (2566). รูปแบบการพัฒนาสมรรถนะการจัดการเรียนรู ้พหุวัฒนธรรมของครูนาฏศิลป์ ในเขตพื้นที่ภาคใต้. (ปริญญาดุษฎีบัณฑิต คณะศิลปกรรมศาสตร์ สาขาวิชาศิลปศึกษา). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
จิราภรณ์ ผันสว่าง, เอกราช โฆษิตพิมานเวช, ระพีพัฒน์ หาญโสภา และ อมรรัตน์ ผันสว่าง. (2567). วิธีการวิจัยในประชากรกลุ่มเปราะบางทางการศึกษา. วารสารปัญญาปณิธาน, 9(2), 29-42.
ชรินทร์ มั่งคั่ง, กฤติภัทร สระทองชุน และ พิมพา นวลสวรรค์. (2568). ปฏิทรรศน์การสอนประวัติศาสตร์ไทยในโรงเรียนชายขอบพื้นที่เชียงใหม่. วารสารสังคมวิจัยและพัฒนา, 7(3), 190–210.
ธัญญาลักษณ์ มาตมูล และ ศิริพงษ์ เพียศิริ. (2567). การพัฒนาทักษะการโต้แย้งและความสามารถในการตัดสินใจโดยใช้การจัดการเรียนรู้ด้วยประเด็นทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับวิทยาศาสตร์ (SSI) ร่วมกับการสะท้อนคิดผ่านเครือข่ายสังคมออนไลน์ของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5. วารสารสังคมศาสตร์ปัญญาพัฒน์, 6(4), 453–468.
ปทุมมา บำเพ็ญทาน. (2568). แนวทางการพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ศิลปะเพื่อป้องกันการกลั่นแกล้งกัน ของนักเรียนระดับประถมศึกษา. วารสารวิจัยทางจิตวิทยา การศึกษาและสังคมศาสตร์, 21(1), 19-37.
พระอุดมบัณฑิต และ ขวัญชนก เหล่าสุนทร. (2567). ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของเยาวชนกลุ่มชาติพันธุ์บนพื้นที่ สูง. วารสารมจร การพัฒนาสังคม, 9(3), 84–91. จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/JMSD/article/view/282280.
พสกร เขมะจารุ. (2564). ข้อจำกัดทางกฎหมายของกองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา: ศึกษาเปรียบเทียบกรณีกองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา. (ปริญญามหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ สาขาวิชานิติศาสตร์). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ลดา โรจนเกียรติสกุล และ สร้อยสน สกลรักษ์. (2567). ปัจจัยและผลสำเร็จของการจัดการเรียนรู้การอ่านแบบเชิงรุกของครูมัธยมศึกษา. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(11), 242–259.
วิชุตา ภควัฒนะ, สุมิตร สุวรรณ และ พัชราภา ตันติชูเวช. (2568). โรงเรียนขนาดเล็ก: ปัญหาและความท้าทายในโลกยุคใหม่. วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์, 1(6), 1-13. จาก https://doi.org/10.64186/jsp1841.
วิภวา แซ่เฮ่อ. (2567). การพัฒนากิจกรรมการจัดการเรียนการสอน โดยการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ เน้นพหุ วัฒนธรรมเพื่อส่งเสริมความฉลาดทางวัฒนธรรม สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 2. วารสารพุทธ นวัตกรรมปริทรรศน์, 5(2), 152–165.
สกชาติ วินิตกฤษฎา. (2565). ทิศทางการจัดการศึกษาสำหรับโรงเรียนที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ตามแนวชายแดนด้านตะวันตกของภาคเหนือตอนล่าง. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต คณะศึกษาศาสตร์ สาขาวิชาพัฒนศึกษา). พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร.
สยามรัฐ. (2568). กระทรวงวัฒนธรรม มุ่งส่งเสริมสนับสนุนกลุ่มชาติพันธุ์ในการพัฒนาต่อยอดผลิตภัณฑ์. สยามรัฐ ออนไลน์. จาก https://siamrath.co.th/n/596929.
โสรยา วงศ์พิพันธ์ และ ปรวัน แพทยานนท์. (2567). การใช้กิจกรรมละครเพื่อส่งเสริมการอยู่ร่วมกันในความหลากหลายทางวัฒนธรรมของนักเรียนกลุ่มชาติพันธุ์ กรณีศึกษา: โรงเรียนศึกษาสมเคราะห์แม่จัน อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย. วารสารวิชาการสถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค, 10(1), 100-111.
สรายุธ รัศมี. (2568). กระบวนทัศน์ใหม่ในการส่งเสริมความตระหนักรู้ต่อความหลากหลาย ทางชาติพันธุ์สำหรับ ผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. วารสารพัฒนศาสตร์ วิทยาลัยพัฒนศาสตร์ ป๋วย อึ๊งภากรณ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 8(1), 95–121.
Anlimachie, M. A., Abreh, M. K., Acheampong, D. Y., Samuel, B., Alluake, S., & Newman, D. (2025). Enacting culturally responsive pedagogy for rural schooling in Ghana: A school-community-based enquiry. Pedagogy, Culture & Society, 33(1), 141-159. Form https://doi.org/10.1080/14681366.2023.2205861.
Banks, J. A. (2015). Cultural diversity and education: Foundations, curriculum, and teaching. New York: Routledge.
Erbas, Y. H. (2019). Dimensions of multicultural education: Pedagogical practices knowledge of graduate students towards multicultural education in Turkey. Mediterranean Journal of Educational Research (MJER), 27, 142-181.
Ladson-Billings, G. (1995). Toward a theory of culturally relevant pedagogy. American educational research journal, 32(3), 465-491.
Liu, W., Jamaludin, K. A., & Hamzah, M. I. (2025). Systematic review of culturally responsive teaching and implications for technical communication education. Multidisciplinary Reviews, 8(4), 2025117. Form https://doi.org/10.31893/multirev.2025117.
OECD. (2023). Equity and Inclusion in Education: Finding Strength through Diversity. Paris, France: OECD Publishing.
Paris, D. (2012). Culturally sustaining pedagogy: A needed change in stance, terminology, and practice. Educational researcher, 41(3), 93-97.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 มหาวิทยาลัยพะเยา
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors are responsible for the content of their manuscripts. The University of Phayao does not necessarily endorse or agree with the views expressed in published articles. Interested parties may reproduce or use the content; however, they must obtain prior written permission from the copyright holder and provide proper citation and acknowledgment.
