การศึกษาตำนานและเรื่องเล่าพื้นบ้านศรีเทพในฐานะประวัติศาสตร์คำบอกเล่าและประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

บทคัดย่อ

ตำนานและเรื่องเล่าพื้นบ้านศรีเทพเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่อยู่คู่กับคนศรีเทพมายาวนาน แต่ไม่เป็นที่รู้จักหรือกล่าวถึงมากนักแม้แต่ในยามที่ศรีเทพได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกแห่งใหม่ของประเทศไทย ในปี พ.ศ. 2566 บทความวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาตำนานและเรื่องเล่าพื้นบ้านในเขตเมืองโบราณและอุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพและศึกษาบทบาทความสำคัญของตำนานในการทำหน้าที่เป็นประวัติศาสตร์คำบอกเล่า (oral history) และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น (local history) สำหรับคนท้องถิ่นศรีเทพ การศึกษาครั้งนี้เน้นการลงพื้นที่ภาคสนามเพื่อเก็บข้อมูลจากคนในท้องถิ่น ผ่านการสัมภาษณ์และการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม ประกอบกับการศึกษาจากเอกสาร ผลการศึกษาวิจัยพบว่าประเภทของตำนานที่พบในเขตเมืองโบราณศรีเทพนั้นสามารถแบ่งออกได้หลัก ๆ สามประเภท ได้แก่ ตำนานวีรบุรุษและเทพารักษ์ท้องถิ่น (hero legends) ตำนานประวัติศาสตร์และตำนานประจำถิ่น (historical and local legends) และเกร็ดประวัติศาสตร์ท้องถิ่น (local anecdotes) บทความวิจัยนี้นำเสนอว่า เมื่อศึกษาร่วมกันแบบองค์รวม ตำนานทั้งสามประเภทมีสถานะในชุมชนเป็นประวัติศาสตร์ท้องถิ่นชุดหนึ่ง ซึ่งแตกต่างจากประวัติศาสตร์กระแสหลักหลายประการ เช่น ความเป็นอัตวิสัย ความน่าเหลือเชื่อเหนือธรรมชาติ แต่ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเหล่านี้สามารถบอกเล่า “ความเป็นศรีเทพ” ได้อย่างลึกซึ้งผ่านมุมมองของคนในท้องถิ่นเอง