แนวคิดสถาปัตยกรรมปัญญาประดิษฐ์เชิงตัวแทนสำหรับระบบจัดซื้อภาครัฐไทย: ข้อเสนอบนฐานพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560

Pichai Ngamboonanant; Phrapalad Somnuek Dhīrapañño

Authors

Pichai Ngamboonanant iCE Consulting Co.,Ltd
Phrapalad Somnuek Dhīrapañño Wat Chalo, Nonthaburi

Keywords:

Agentic AI Architecture, Public Procurement System, Public Procurement and Supplies Administration Act B.E. 2560, Digital Governance; Buddhist Ethics

Abstract

Public procurement of Thai government entities operates under the Public Procurement and Supplies Administration Act, B.E. 2560, through the Electronic Government Procurement (e-GP) system, now in its fifth phase since April 2023, featuring blockchain-based storage of bid prices, a shorter bid-submission window, and removal of the tender-document sale step. The system has improved transparency yet still faces limitations in processing time, inconsistent regulatory interpretation, residual corruption risks, and the absence of self-learning capability. This article therefore presented a conceptual proposal on Agentic AI architecture for Thai public procurement, analyzing four issues: the legal foundation and gaps of the current system; the characteristics and roles of suitable intelligent agents; a six-layer architecture mapped to the six-phase procurement lifecycle and to the law; and governance measures. The aim is a framework integrating Thai procurement law, artificial-intelligence technology, and governance drawn from international and Buddhist principles. The synthesis indicated that the architecture can strengthen transparency, reduce processing time, and elevate governance when integrated with human final decision-making, immutable audit mechanisms, and Buddhist ethical foundations, in which Yonisomanasikara guides operating officials while Dasabidha-rajadhamma and Aparihaniya-dhamma frame executives and the oversight committee. The knowledge contribution was a three-dimensional model converging law, technology, and Buddhist governance.

References

กรมบัญชีกลาง. (2566, 1 มีนาคม). หนังสือเวียนกรมบัญชีกลาง ที่ กค 0433.4/ว 128 เรื่อง แนวทางปฏิบัติในการดำเนินกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างผ่านระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) ระยะที่ 5. กรมบัญชีกลาง.

กฎกระทรวง กำหนดวงเงินการจัดซื้อจัดจ้างพัสดุโดยวิธีเฉพาะเจาะจง วงเงินการจัดซื้อจัดจ้างที่ไม่ทำข้อตกลงเป็นหนังสือ และวงเงินการจัดซื้อจัดจ้างในการแต่งตั้งผู้ตรวจรับพัสดุ พ.ศ. 2560 (2560, 23 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 86 ก, หน้า 1-3.

เกศรินทร์ สมคุณ, ไพโรจน์ พิภพเอกสิทธิ์, สรวงอัยย์ อนันทวิจักษณ์, และกฤตชน วงศ์รัตน์. (2568). ปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุของบุคลากรด้านการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุของมหาวิทยาลัยในกำกับของรัฐ. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 9(3), 1566–1581.

ชัชชัยยากิตติ์, โชติวริทธิ์. (2564). การบริหารจัดการภาครัฐสมัยใหม่ด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในสถานการณ์ปัจจุบัน. วารสาร มจร เลย ปริทัศน์, 2(3), 175-189.

ถนัด ไชยพันธ์, พระมหาวีระ สันติบูรณ์, และพระมหาวีรวิชญ์ สัตตารัมย์. (2569). พุทธปัญญาเพื่อการพัฒนาตนเองและการรู้เท่าทัน AI. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 11(1), 144-154.

ณัฐกริช เปาอินทร์, และดนุวัศ สาคริก. (2568). การใช้ประโยชน์จากปัญญาประดิษฐ์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของรัฐบาลอิเล็กทรอนิกส์: การวิเคราะห์ที่เน้นนโยบายโดยมุ่งเน้นที่ประสิทธิภาพการใช้จ่ายภาครัฐ. วารสารการเมือง การบริหาร และกฎหมาย, 17(2), 95–113.

ปิยะ ปะตังทา, สุรพล สุยะพรหม, และเกียรติศักดิ์ สุขเหลือง. (2566). การพัฒนาสมรรถนะเชิงพุทธเพื่อการเรียนรู้เทคโนโลยีดิจิทัลของบุคลากรศาลปกครอง. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 12(2), R1–R13.

พระฉัตรมงคล วรมงฺคโล (วงษ์ธรรม), และพระมหานรินทร์ สุรปญฺโญ (เอมพันธ์). (2565). แนวทางการตรวจสอบและสร้างความโปร่งใสการจัดซื้อจัดจ้างตามพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560. Journal of Chaiyaphum Review, 5(1), 11-26.

พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 (2560, 24 กุมภาพันธ์). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 24 ก, หน้า 13-54.

พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (2562, 27 พฤษภาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 136 ตอนที่ 69 ก, หน้า 52-95.

มติคณะรัฐมนตรี เรื่อง โครงการความร่วมมือป้องกันการทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ (ข้อตกลงคุณธรรม). (2558, 3 กุมภาพันธ์). สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี.

รพีพัฒน์ พรหมจันทร์. (2568). นวัตกรรมการบริหารงานของภาครัฐในยุคดิจิทัล. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา, 8(3), 184–194.

รัชฎากร เอี่ยมอำไพ. (2565). การประยุกต์วิธีคิดตามหลักโยนิโสมนสิการกับการตัดสินใจเข้าร่วมชุมนุมทางการเมือง. วารสาร มจร สังคมศาสตร์ปริทรรศน์, 11(5), 39-46.

ระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 (2560, 23 สิงหาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนพิเศษ 210 ง, หน้า 1-56.

ลัดดาวัลย์ มากงลาด. (2565). ประสิทธิผลการจัดการงานจัดซื้อจัดจ้างด้วยระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) ของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. วารสารการจัดการภาครัฐและการเมือง, 1(1), 10–22.

วรวีร์ บุญสิน. (2568). แนวทางการพัฒนาและปรับปรุงกระบวนการปฏิบัติงานด้านการจัดซื้อวัสดุในระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์. วารสารนวัตศาสตร์สหวิทยาการ, 3(1), 47–62.

ศุภกาญจน์ ชยาพัฒน์, และพูไทย วันหากิจ. (2568). รู้เท่าทัน "AI Deepfake" ด้วยหลักโยนิโสมนสิการ. วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์, 10(1), 785-798.

เศรษฐฐากรณ์ วงษ์อารยะสกุล, และดาริณี ปันกันสกุล. (2568). การใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการบังคับใช้กฎหมาย: ขอบเขตของจริยธรรม ผลกระทบต่อสิทธิมนุษยชน. SAU Journal of Social Sciences & Humanities, 9(2), 37-54.

สุรพล สุยะพรหม และคณะ. (2567). แนวคิด ทฤษฎีและหลักพุทธธรรมทางการจัดการเชิงพุทธ รัฐศาสตร์ และรัฐประศาสนศาสตร์. พระนครศรีอยุธยา: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ [สำนักงาน ป.ป.ช.]. (2568). การประเมินคุณธรรมและความโปร่งใสในการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ (Integrity and Transparency Assessment: ITA). สืบค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2569, จาก https://itas.nacc.go.th

สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2564, 22 พฤษภาคม). ปัญญาประดิษฐ์ในการให้บริการของภาครัฐ. สืบค้นเมื่อ 10 พฤษภาคม 2569, จาก https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/Knowledge-Sharing/Articles/AI-in-Government-Services.aspx

อธิภัทร สินทรโก, และอัตติยาพร ไชยฤทธิ์. (2568). การจัดการทรัพยากรมนุษย์ในยุคปัญญาประดิษฐ์. วารสารสหวิทยาการการจัดการ, 9(2), 1-18.

Busuioc, M. (2020). Accountable artificial intelligence: Holding algorithms to account. Public Administration Review, 81(5), 825-836.

Hickok, M. (2022). Public procurement of artificial intelligence systems: New risks and future proofing. AI & Society.

Nissen, M. E., & Mehra, A. (1998). Redesigning software procurement through intelligent agents. In Proceedings of the AAAI Workshop on AI in Reengineering and Knowledge Management (AAAI Technical Report WS-98-13). AAAI Press.

Stournaras, T., Dimitrelos, D., Matt, P.-A., & Toni, F. (2008). Argumentation-based agents for eProcurement (Short paper). In Proceedings of the 7th International Conference on Autonomous Agents and Multiagent Systems (AAMAS 2008) – Industry and Applications Track. Estoril, Portugal: IFAAMAS.