ความสัมพันธ์ที่มากกว่ามนุษย์ในการกำจัดขยะ: กรณีศึกษาสถานีขนถ่ายขยะหนองแขม

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งเน้นการศึกษาการกำจัดขยะในฐานะความสัมพันธ์ที่มากกว่ามนุษย์ (more-than-human relations) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบของการกำจัดขยะในสถานีขนถ่ายขยะหนองแขม ที่มีต่อความสัมพันธ์ของสรรพสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยอาศัยวิธีการอัตชาติพันธุ์วรรณนาพ้นมนุษย์ โดยมีกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญเป็นเจ้าหน้าที่ในศูนย์กำจัดขยะ ผู้นำชุมชน และผู้อยู่อาศัยใกล้เคียงกับศูนย์กำจัดขยะ มีเครื่องมือการวิจัย ได้แก่ การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง การสังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วม และทำการวิเคราะห์ข้อมูลผ่านแนวคิดวัตถุที่มีชีวิตชีวา (Vital Materialism) ที่ช่วยอธิบายประสบการณ์ของสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ว่ามีความสัมพันธ์กับการกำจัดขยะอย่างไร และสร้างผลกระทบแบบใดบ้าง

ผลการวิจัยพบว่า กรณีของกลิ่นเหม็น หนอนแมลงวัน และนกยางควาย เป็นความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นในกระบวนการกำจัดขยะ และเป็นผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อสังคมเช่นกัน กรณีของกลิ่นเหม็นสะท้อนว่าการกำจัดขยะมีการรั่วไหลอยู่เสมอ แม้ว่าจะการกำกับควบคุมขยะและกลิ่น ซึ่งการรั่วไหลของกลิ่นเหม็นเกิดจากสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์นำพากลิ่นเหม็นออกไปอย่างไม่ตั้งใจ และเข้าไปการปรากฏการณ์ของการรบกวนความเป็นอยู่ของผู้คน จึงเกิดเป็นการเมืองของกลิ่นเหม็นขึ้น ในส่วนหนอนแมลงวันกับนกยางควาย สะท้อนถึงช่องว่างของการกำจัดขยะที่เปิดโอกาสให้สรรพสิ่งเหล่านี้เข้ามาสร้างความสัมพันธ์กับขยะ โดยอยู่นอกเหนือการควบคุมของมนุษย์ และก่อรูปเป็นระบบนิเวศของการกำจัดขยะที่สิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์เป็นส่วนหนึ่งของการกำจัดขยะของเมือง