การสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงเพื่อชีวิต: ศึกษาในช่วงปี พ.ศ. 2550-2565

ณภัทร สุขศาลา

ผู้แต่ง

ณภัทร สุขศาลา วิทยาลัยสื่อสารการเมือง มหาวิทยาลัยเกริก

คำสำคัญ:

การสื่อสารทางการเมือง, เพลงเพื่อชีวิต, เพลงลูกทุ่งเพื่อชีวิต

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาถึงบริบททางการเมืองของไทยที่ส่งผลต่อการสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงเพื่อชีวิต ในช่วงปี พ.ศ. 2550-2565 และ 2. ศึกษาถึงกระบวนการสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงเพื่อชีวิต ในช่วงปี พ.ศ. 2550-2565 การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการวิจัยเอกสาร วิเคราะห์เนื้อหาบทเพลง การวิเคราะห์เชิงสัญลักษณ์หรือสัญวิทยาและการวิเคราะห์ตีความ เครื่องมือวิจัยได้แก่บทเพลง จำนวน 490 เพลง และการสัมภาษณ์เชิงลึก

ผลการวิจัยพบว่า 1. บริบททางการเมืองของไทยที่ส่งผลต่อการสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงเพื่อชีวิต ในช่วงปี พ.ศ. 2550-2565 ล้วนส่งผลต่อการสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงเพื่อชีวิต โดยแบ่งออกเป็น 3 ยุคหลัก คือ 1) ยุคความขัดแย้งเชิงขั้วและการเลือกข้าง แบ่งแยกสีเสื้อ บทเพลงมีเนื้อหาแบ่งฝ่าย “แบ่งขั้วอุดมการณ์” 2) ยุคการควบคุมและการปรับตัวภายใต้รัฐบาลทหาร โดยฝ่ายทหารใช้บทเพลงเพื่อสร้างวาทกรรม ความรักชาติ ความมั่นคง และความสงบเรียบร้อย 3) ยุคเพื่อชีวิต "นิวเจน" และการเรียกร้องเชิงโครงสร้าง บทเพลงสะท้อนปัญหาสังคมปากท้อง วิกฤตเศรษฐกิจ ความเหลื่อมล้ำ และอำนาจนำของรัฐพันลึก 2. กระบวนการการสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงเพื่อชีวิต ในช่วงปี พ.ศ. 2550-2565 คือ 1. คีตกวีผู้สร้างสรรค์บทเพลงคือผู้ส่งสาร 2. บทเพลงเพื่อชีวิตและบทเพลงลูกทุ่งเพื่อชีวิตคือสาร จัดสัดส่วนของบทเพลงมี 6 กลุ่ม กลุ่มที่ 1) ความยากลำบากในการใช้ชีวิต ความเหลื่อมล้ำ และความไม่เท่าเทียม 2) ความรัก ความศรัทธา และรำพึงรำพัน 3) การเรียกร้องความยุติธรรม การต่อสู้ และสองมาตรฐาน 4) การเรียกร้องประชาธิปไตย และการเรียกร้องการเปลี่ยนแปลงทางการเมือง 5) การประชดประชัน เหน็บแนมทางการเมือง ความไม่พอใจ และความโกรธแค้น และกลุ่มที่ 6) การถูกเอารัดเอาเปรียบ และศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ 3. ช่องทางการสื่อสารสื่อใหม่คือ YouTube TikTok และ 4. ประชาชนผู้รับฟังทั่วไปคือผู้รับสาร

เอกสารอ้างอิง

ขจร ฝ้ายเทศ. (2548). การสื่อสารทางการเมืองในเพลงไทยลูกทุ่ง พ.ศ. 2507-2547 (ดุษฎีนิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาสื่อสารมวลชน). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

จุมพล หนิมพานิช. (2551). การวิจัยเชิงคุณภาพในทางรัฐศาสตร์ และรัฐประศาสนศาสตร์. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

จรูญรัตน์ สุวรรณภูสิทธิ์. (2531). การศึกษาเพลงเพื่อชีวิตกับขบวนการนักศึกษาในช่วง 2516-2519 (วิทยานิพนธ์รัฐศาสตรมหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

เชาว์วัจน์ พาณิชย์เสรีวิศิษฐ์. (2552). การสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงของยืนยง โอภากุล และวงคาราบาว ในช่วงปี พ.ศ. 2524-2552 (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาสื่อสารการเมือง). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกริก.

นันทนา นันทวโรภาส. (2558). สื่อสารการเมือง: ทฤษฎีและการประยุกต์ใช้. กรุงเทพฯ: แมสมิเดีย.

ปราณี วงษ์เทศ. (2523). พื้นบ้านพื้นเมือง. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เรือนแก้วการพิมพ์.

พงษ์เทพ กระโดนชำนาญ (2564, 16 กันยายน). คีตกวี นักประพันธ์เพลง และศิลปิน [บทสัมภาษณ์].

พูนพิศ อมาตยกุล. (2527). ดนตรีวิจักษ์: ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับดนตรีของไทยเพื่อความชื่นชม. กรุงเทพฯ: ห้องสมุดศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร องค์การมหาชน.

วรพงษ์ วจะรักษ์เลิศ. (2557). การสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงของกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ ศึกษาในช่วงปี พ.ศ. 2550-2556 (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาสื่อสารการเมือง). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกริก.

สลา คุณวุฒิ (2565, 15 สิงหาคม). นักประพันธ์เพลง โปรดิวเซอร์ และศิลปิน [บทสัมภาษณ์].

สิรินธร กีรติบุตร. (2528). เพลงปลุกใจไทย (พ.ศ.2475-2525): การวิเคราะห์การเมือง (วิทยานิพนธ์ปริญญารัฐศาสตรมหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สุกรี เจริญสุข. (2538). ดนตรีชาวสยาม (Music Of Siam). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยมหิดล.

อาภากร โรจนบุรานนท์. (2552). การสื่อสารทางการเมืองผ่านบทเพลงเพื่อชีวิต กรณีศึกษาวงคาราวานและวงคาราบาว (วิทยานิพนธ์รัฐศาสตรมหาบัณฑิต การเมืองการปกครอง สาขาวิชารัฐศาสตร์). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.

Barthes, Roland. (1972). Mythologies Selected and translated from the French by Annette Lavers. New York: The Noonday Press.

Berlo, David K. (1960). The Process of Communication: An Introduction to Theory and Practice. New York: Holt Rinehart and Winston.

McNair, Brian. (1999). An Introduction to Political Communication (2nd ed.). New York: Routledge.

Saussure, de Ferdinand. (1916). Ferdinand De Saussure’s Theory of Semiotics. Retrieved November 20, 2018, from https://edubirdie.com/examples/ferdinand-de-saussures-theory-of-semiotics/