การวิเคราะห์พลวัตความสัมพันธ์ระหว่างพรรคการเมืองกับโครงสร้างเศรษฐกิจการเมืองผ่านกรอบวรรณกรรมเชิงทฤษฎี

อเนก สุขดี

ผู้แต่ง

อเนก สุขดี คณะสังคมศาสตร์และการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม

คำสำคัญ:

พลวัต, พรรคการเมือง, โครงสร้างเศรษฐกิจการเมือง

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นการศึกษาวิเคราะห์พลวัตความสัมพันธ์ระหว่างพรรคการเมืองกับโครงสร้างเศรษฐกิจการเมืองโดยใช้การสังเคราะห์วรรณกรรมเชิงทฤษฎีด้านเศรษฐกิจการเมืองเป็นฐานในการศึกษา ผ่านระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและการวิเคราะห์เอกสารวิชาการ ซึ่งครอบคลุมแนวคิดเศรษฐกิจการเมืองกระแสหลัก แนวคิดมาร์กซิสต์ และสถาบันนิยมใหม่เพื่อแสดงถึงความเชื่อมโยงระหว่างพรรคการเมืองกับบริบททางโครงสร้างทั้งในระดับสากลและประเทศไทย ผลการวิเคราะห์พบว่า พรรคการเมืองมิได้เป็นเพียงองค์กรแข่งขันเพื่อแสวงหาอำนาจรัฐ หากแต่ทำหน้าที่เป็นจุดประสานเชิงปฏิสัมพันธ์ระหว่างรัฐ ตลาด และสังคมโดยพฤติกรรมเชิงองค์กรและยุทธศาสตร์ทางการเมืองถูกกำกับด้วยปัจจัยเชิงโครงสร้างสามมิติ ได้แก่ 1. มิติเชิงสถาบันและประวัติศาสตร์ที่ก่อให้เกิดการพัฒนาแบบพึ่งพิงเส้นทาง 2. มิติความสัมพันธ์ทางชนชั้นที่กำหนดบทบาทของพรรคทั้งในฐานะเครื่องมือของชนชั้นนำหรือพื้นที่ต่อรองเชิงการกระจายทรัพยากร และ 3. มิติการจัดสรรทรัพยากรบนฐานชาติพันธุ์ซึ่งกำหนดรูปแบบการแข่งขันและการเข้าถึงผลประโยชน์เชิงนโยบาย ในบริบทประเทศไทย พลวัตดังกล่าวสะท้อนผ่านระบบพรรคการเมืองที่มีลักษณะเป็นสถาบันลูกผสมซึ่งพึ่งพิงเครือข่ายอุปถัมภ์และอิทธิพลของทุน อันก่อให้เกิดความไม่สมดุลเชิงโครงสร้างระหว่างชนชั้นนำทางเศรษฐกิจกับประชาชนฐานราก ผลการศึกษาชี้ว่า การสร้างประชาธิปไตยที่ยั่งยืนจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนจากการจัดสรรทรัพยากรเชิงประชานิยมระยะสั้นไปสู่การพัฒนาสถาบันรัฐสวัสดิการถ้วนหน้าเพื่อปรับสมดุลอำนาจต่อรองทางสังคม

เอกสารอ้างอิง

เขมภัทร ทฤษฎิคุณ. (2564). ความสัมพันธ์ของเรื่องเศรษฐกิจและการเมือง. กรุงเทพฯ: สถาบันปรีดี พนมยงค์.

ประสิทธิ์ ลีปรีชา. (2567). พื้นที่ทางการเมืองของกลุ่มชาติพันธุ์ในการเลือกตั้งระดับชาติ. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 20(1), 307–332.

ภัทร หวังกิตติกุล. (2560). ผลกระทบของนโยบายประชานิยมแบบทักษิณต่อการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของไทย (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาวิชาการปกครอง). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ยุทธนา เศรษฐปราโมทย์. (2564). ผลของปัจจัยเสี่ยงเชิงนโยบายเศรษฐกิจและการเมืองต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจและผลตอบแทนตลาดหลักทรัพย์ในประเทศไทย. วารสารเกษตรศาสตร์ธุรกิจประยุกต์, 15(23), 99–120.

ยุทธศาสตร์ หน่อแก้ว. (2564). แนวทางประชานิยม: ภาพสะท้อนแนวคิดทางการเมืองเชิงโครงสร้างชนชั้นในสังคมไทย. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ วไลยอลงกร ในพระบรมราชูปถัมภ์, 16(2), 15-30.

Acemoglu, D. & Robinson, J. A. (2012). Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. New York: Crown Business.

Berat, D. (2017). Politics and Ethnic Identity: The Role of Ethnic-Based Parties in Macedonia (Master's thesis). Tetovo: State University of Tetova.

Bizzarro, F. et al. (2018). Party Strength and Economic Growth. World Politics, 70(2), 275-320.

Clift, B. (2021). Comparative Political Economy: States, Markets and Global Capitalism (2nd ed.). London: Red Globe Press.

De Leon, C. et al. (2009). Political Articulation: Parties and the Constitution of Cleavages in the United States, India, and Turkey. Sociological Theory, 27(3), 193-219.

Gilens, M. & Page, B. I. (2014). Testing Theories of American Politics: Elites, Interest Groups, and Average Citizens. Perspectives on Politics, 12(3), 565-581.

Grossmann, M. et al. (2021). Political Parties, Interest Groups, and Unequal Class Influence in American Policy. The Journal of Politics, 83(4), 1706-1720.

Gumuscu, S. (2010). Class, Status, and Party: The Changing Face of Political Islam in Turkey and Egypt. Comparative Political Studies, 43(7), 835-861.

Haggard, S. & Kaufman, R. R. (1995). The Political Economy of Democratic Transitions. Princeton: Princeton University Press.

Hall, P. A. & Taylor, R. C. R. (1996). Political Science and the Three New Institutionalisms. Political Studies, 44(5), 936-957.

Hewison, K. (2010). Thailand's Capitalism Before and After the Crisis. In The Political Economy of South East Asia: Markets, Power and Contestation (pp. 52-80). Oxford: Oxford University Press.

Marx, K. & Engels, F. (1848). The Communist Manifesto. London: Penguin Classics.

Mills, C. W. (1956). The Power Elite. New York: Oxford University Press.

North, D. C. Wallis, J. J. & Weingast, B. R. (2009). Violence and Social Orders: A Conceptual Framework for Interpreting Recorded Human History. Cambridge: Cambridge University Press.

Peters, B. G. (1999). Institutional Theory in Political Science: The 'New Institutionalism'. London: Pinter.

Przeworski, A. & Sprague, J. (1986). Paper Stones: A History of Electoral Socialism. Chicago: University of Chicago Press.

Ramasamy, R. (2024). Can ethnic minority political parties influence the policy process in fragmented societies? Insights from Sri Lanka. Retrieved November 20, 2025, from https://shorturl.asia/fM6b0

Rennwald, L. (2020). Social Democratic Parties and the Working Class: New Voting Patterns. Cham: Palgrave Macmillan.

Schmitter, P. C. (2001). Parties are Not What They Once Were. International Political Science Review, 22(2), 151-165.